Akif Nəsirli: “Bu, əhali artımı, şəhərləşmə, hazır qida sektorunun genişlənməsi və qidalanma vərdişlərinin dəyişməsi ilə əlaqəli ola bilər”
Son beş il ərzində heyvanların sayında azalma, bununla belə, ət istehsalında və adambaşına ət istehlakında artım müşahidə edilir. Bunu kənd təsərrüfatı naziri Məcnun Məmmədov Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə kənd təsərrüfatı məsələlərinə həsr olunmuş müşavirədə deyib.
Nazir vurğulayıb ki, artan ət istehsalı, təəssüf ki, artan ət istehlakını qarşılaya bilmir və buna görə də ət idxalı son illərdə artıb: “Bu sahənin qarşısında duran əsas çağırışlardan biri məhz məhsuldarlıqdır. Heyvandarlıqda məhsuldarlıq bu gün istəniləndən daha aşağıdır. Eyni zamanda, sürüdə cins heyvanların sayı cəmi 2,5 faiz təşkil edir. Bu da, təəssüf ki, bizə məhsuldarlığı ciddi şəkildə artırmağa şərait yaratmır”.
Nazir deyir ki, heyvanların sayı azalır, adambaşına ət istehlakı artır. Bu, nə deməkdir? Belə çıxır ki, əhali daha çox ət yeyir, yoxsa nə? İstehlakın artması nədən irəli gəlir?
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisadçı-ekspert Akif Nəsirli baki-xeber.com-a açıqlamasında bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Nazirin açıqlamasında müəyyən iqtisadi məntiq var. Yəni nazir demək istəyir ki, son dövrlərdə heyvanların məhsuldarlığı artıb. Heyvanların sayı azalırsa, ət istehsalının artması yalnız o halda mümkündür ki, məhsuldarlıq yüksəlsin. Başqa sözlə, daha iri çəkili heyvanlar yetişdirilsin, intensiv bəslənmə tətbiq olunsun və bir heyvandan əvvəlkindən daha çox ət əldə edilsin. Dünyanın bir çox ölkəsində bu modeldən istifadə olunur və buna intensiv heyvandarlıq deyilir. Lakin Azərbaycanda bu modelin geniş şəkildə tətbiq olunduğunu müşahidə etmirik. Kimsə öz təşəbbüsü ilə heyvan bəsləyirsə, bu işdə Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin sistemli dəstəyi və ya ciddi töhfəsi görünmür. Digər tərəfdən, Azərbaycanda heyvandarlığın ümumi vəziyyəti ilə bağlı uzun illərdir yem bazasının zəifləməsi, örüş sahələrinin azalması, yem qiymətlərinin bahalaşması və kiçik fermerlərin çətin vəziyyətə düşməsi barədə danışılır. Bu səbəbdən “heyvan sayı azalır, amma istehlak artır” fikri nəzəri baxımdan mümkün görünsə də, bu artımın təcrübədə nə dərəcədə dayanıqlı və real olduğu sual doğurur”.
A.Nəsirli məsələ ilə bağlı daha bir diqqət çəkən məqama toxundu: “Əgər ölkədə ət istehsalı həqiqətən ciddi şəkildə artırsa, niyə eyni zamanda ət idxalı da yüksəlir? Bu, onu göstərir ki, daxili istehsal ya tələbatı tam qarşılamır, ya da açıqlanan artım əhalinin istehlak tempindən xeyli zəifdir. Başqa ehtimal isə budur ki, istehsal artımı əsasən statistik rəqəmlərdə özünü göstərir, bazarda isə qiymət və təminat problemləri qalmaqda davam edir. Beləliklə, burada müəyyən paradoks yaranır: həm istehsalın artdığı bildirilir, həm heyvan sayı azalır, həm də idxal yüksəlir. Əgər bütün bu göstəricilər eyni anda doğrudan da göstərilən istiqamətdə dəyişirsə, bu artıq kənd təsərrüfatında struktur problemlərinin mövcudluğuna işarə edir. Çünki normal şəraitdə daxili istehsal gücləndikcə idxaldan asılılıq azalmalıdır. Nazirin istifadə etdiyi “hər nəfərə düşən ət istehlakı” ifadəsi isə o deməkdir ki, ölkədə hər bir insan əvvəlki illərlə müqayisədə orta hesabla daha çox ət məhsulu istehlak edir. Bu, əhali artımı, şəhərləşmə, hazır qida sektorunun genişlənməsi və qidalanma vərdişlərinin dəyişməsi ilə əlaqəli ola bilər. Lakin eyni zamanda son dövrlərdə əhalinin alıcılıq qabiliyyətinin azalması müşahidə olunur. Üstəlik, 2026-cı ildə hökumət yeni sosial paket açıqlamayıb. Bu isə gəlirlərin artırılması istiqamətində ciddi addımların atılmadığını göstərir. Belə olan halda sual yaranır: gəlirləri artmayan əhali daha çox ət istehlakı üçün əlavə vəsaiti haradan tapır? Nəticə etibarilə demək olar ki, nazir aqrar sahədə mövcud olan problemləri məhsuldarlığın artması və əhalinin ət istehlakının yüksəlməsi arqumentləri ilə izah etməyə çalışıb. Lakin mövcud iqtisadi və sosial reallıqlar bu açıqlamaların cəmiyyət tərəfindən birmənalı qarşılanmasına imkan vermir”.
Vidadi ORDAHALLI
