İlqar Hüseynli: “Prezidentin dedikləri tamamilə haqlıdır və bu istiqamətdə ciddi bir prosesin başlanmasına zərurət yaranıb”
Prezident İlham Əliyev kənd təsərrüfatı məsələlərinə həsr olunmuş müşavirədə bildirib ki, bir sıra istiqamətlər üzrə vəzifələr icra edilsə də, amma kənd təsərrüfatı istehsalında dinamikadan razı deyil. Prezident Əliyev qeyd edib: “Sadəcə olaraq, bildirməliyəm ki, bizim bir çox istiqamətlər üzrə nəzərdə tutduğumuz vəzifələr icra edildi. Ancaq buna baxmayaraq, son vaxtlar kənd təsərrüfatı istehsalında dinamika məni qane etmir. Bir müddət bundan əvvəl Prezident Administrasiyasına, Hökumətə göstəriş verildi ki, kənd təsərrüfatının inkişafına dair yeni Dövlət Proqramı hazırlansın, qəbul edilsin, hərtərəfli, əhatəli olsun. Həm dövlət investisiyaları, həm özəl sektor tərəfindən cəlb ediləcək investisiyaları özündə ehtiva etməlidir. Proqram çox konkret və qısamüddətli olmalıdır. Bu gün müzakirə edəcəyimiz məsələlər bu proqramın qəbul edilməsi və icrası ilə bağlı olacaq. Mən əminəm ki, bu proqram icra ediləndən sonra bizim əsas hədəflərimiz tam yerinə yetiriləcəkdir”.
Bu sahədə dinamikanın zəif olmasının səbəbi nədir? Hansı amillərdir?
Sosial-iqtisadi sahə üzrə ekspert İlqar Hüseynli baki-xeber.com-a bildirdi ki, ümumiyyətlə, iqtisadiyyatın şaxələnməsi prosesi real olaraq start götürəndə burada aqrar sektorun çəkisi xüsusi olaraq nəzərə alınmalı idi. “Bilirsiniz ki, Azərbaycan aqrar sektorun inkişafı ilə bağlı bir neçə dövlət proqramlarını artıq başa çatdırıb. Onlar artıq icra olunmuş kimi görünsə də, proqramlar başa çatsa da, amma biz ciddi nəticələrə gedib çıxa bilməmişik. Ölkə prezidenti İlham Əliyevi də dinamikadakı zəiflik, dinamikadakı inkişaf tendensiyasının geri olması haqlı olaraq narahat edib. Bu problem ciddi problemdir. Təbii ki, burada həlli mümkün variantlar hamısı həyata keçirilməlidir. Bilirsiniz ki, ölkənin müxtəlif ərazilərində, xüsusən Azərbaycanın aqrar sektor olaraq sırf maldarlıq, qoyunçuluq və quşçuluq imkanlarını özündə saxlayan xeyli regionumuz, bölgəmiz var. Həmin bölgələri lap qədim tarixi köklərindən götürsək, demək olar ki, maldarlıq və qoyunçuluq üzərindən qurulmuş ərazilərdir. Sırf iqtisadiyyatı buna bağlı olan ərazilərdir. Təbii ki, həmin fermer təsərrüfatları var idi ki, onlar qoyunçuluqla məşğul idilər. Min baş qoyunu, yüz baş qaramalı olan fermer təsərrüfatları var idi ki, onlar artıq tənəzzül etdilər və nəticə etibarilə demək olar ki, heç bu təsərrüfatın 30 faizini belə saxlaya bilməyiblər. Bunun başlıca səbəblərindən biri və birincisi, vətəndaşlarımızın, xüsusən qoyunçuluq və maldarlıqla məşğul olan fermerlərin ərazilərinin, otlaq sahələrin, qoyunçuluq üçün nəzərdə tutulan hektarlarla yerlərin müxtəlif oliqarx məmurlar tərəfindən alınaraq pambıq əkini sahələrinə çevrilməsidir. Halbuki, əsrlər boyu həmin ərazilərdə heç vaxt pambıq əkilməmişdi. O ərazilər yalnız maldarlıq və qoyunçuluq üçün nəzərdə tutulan torpaq sahələri idi. Beyləqan, Biləsuvar, Ağcabədi ərazilərində min hektarlarla torpaq sahələrinin fermerlərin əlindən alınaraq əkinçilik olaraq pambıqçılığa və bəzi yerlərdə də tərəvəzçiliyə çevrilməsinin şahidi olduq. Ona görə də Azərbaycan artıq ət və ət məhsullarının istehsalı ilə bağlı tənəzzüldədir və demək olar ki, tam olaraq da olmasa da, təxminən 65-70 faizə yaxın, idxaldan asılı vəziyyətə düşüb. Niyə biz, məsələn, Monqolustandan, Hindistandan qoyun əti, mal əti idxal etməliyik? Bax, bu düşündürücüdür. Amma zamanında daxili bazarı kifayət qədər təmin etmək üçün maldarlıq və qoyunçuluq imkanları var idi”.
İ.Hüseynli qeyd etdi ki, bu baxımdan Qarabağın işğaldan azad olunmuş ərazilərində kifayət qədər böyük aqroholdinqlər fəaliyyət göstərir: “Artıq prosesə start verilib. İstər taxılçılıq, istərsə də maldarlıq komplekslərinin Qarabağın işğaldan azad olunmuş ərazilərində salınması yaxşı hallardır, yaxşı tendensiyadır. Bu, gələcək üçün bir qədər ümidverici hallardır. Bağçılıqla bağlı çox ciddi problemlərimiz var. Demək olar ki, Azərbaycan meyvə-tərəvəzlə bağlı da idxaldan asılı vəziyyətdədir. İrandan, Türkiyədən, Rusiyadan, Moldovadan və dünyanın digər ölkələrindən nəinki meyvələri, hətta soğanı belə biz idxal edirik. Bu baxımdan, kənd təsərrüfatının inkişafı ilə bağlı prezidentin dövlət proqramının hazırlanması ilə bağlı göstəriş verməsi çox müsbət haldır. Bu dövlət proqramı kənd təsərrüfatı sahəsində qəbul olunmuş ən vacib sənədlərdəndir. Çox müsbət və uğurlu yanaşmadır. Amma həmin dövlət proqramlarının icra mexanizmi və icrasının dəqiqliyinə qədər necə həyata keçirilməsi artıq bu çox önəmli faktordur. Prezident sərəncamı verir, amma təəssüflər olsun ki, o sərəncamın icrası ilə məşğul olan məmurlar həmin proqramları keyfiyyətli icra etmirlər.
Açığı, 2003-2023-cü illər ərzində hesabatına görə, aqrar sektorun inkişafı ilə bağlı bu və ya digər formada dövlət büdcəsindən 100 milyard manata yaxın vəsait xərclənib. Bu vəsait proqramlara xərclənib”.
İ.Hüseynli bildirdi ki, kiçik orta sahibkarlığın inkişafı ilə bağlı strateji yol xəritəsi hazırlanmışdır və o strateji yol xəritəsində aqrar sektorun inkişafı ilə bağlı kifayət qədər ciddi məqamlar var idi. “Amma biz həmin o strateji yol xəritəsinin monitorinqini həyata keçirdik. Məlum oldu ki, strateji yol xəritəsinin tələb və sıralarında ayrılan həmin o əsas məqamlar demək olar, normal və keyfiyyətli şəkildə icra olunmamışdır.
Bu gün fərdi təsərrüfatları da götürsək, deyə bilərik ki, ölkədə çox ciddi ot böhranı var. Yəni, maldarlıq və qoyunçuluq təsərrüfatında istifadə etmək üçün yem böhranı mövcuddur. Bunların hamısının səbəbləri nədir? Yaranan səbəb örüş sahələrinin əhalinin və fermerlərin əlindən alınmasıdır. Lazımsız yerə, pambıqçılığı sürətlə inkişaf etdirib aqrar sektorun digər sahələrini, belə deyək, məhv etmək bu öz-özlüyündə ciddi problemdir və bu problemlər tamamilə həll olunmalıdı.
Onu da deyim ki, bəzi deputatlar var ki, əhalinin dövlət fondunda, bələdiyyərdə olan örüş sahələrini çox illik müqavilələrlə ələ keçirib orada biznes strukturları qurmaqla məşğuldurlar.
Prezidentin dedikləri tamamilə haqlıdır və bu istiqamətdə ciddi bir prosesin başlanmasına zərurət yaranıb. Hesab edirəm ki, yeni Dövlət Proqramı lazımı şəkildə icra edilərsə biz bu yöndə inkişafı görə bilərik. İcra olunmazsa problemlər yenə də qalacaq”-deyə İ.Hüseynli qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
