Avropa İttifaqı Rusiyaya qarşı 20-ci sanksiya paketi çərçivəsində ilk dəfə üçüncü ölkələrdə yerləşən limanlara məhdudiyyətlər tətbiq etməyi planlaşdırır. Söhbət Gürcüstandakı Kulevi və İndoneziyadakı Karimun limanlarından gedir. Buna səbəb həmin limanlar vasitəsilə Rusiya neftinin daşınmasıdır. Bu barədə Reuters agentliyi Avropa Komissiyası və Aİ-nin Xarici Fəaliyyət Xidmətinin hazırladığı sənəə istinadən məlumat yayıb.
Planlaşdırılan sanksiyalar 24 fevrala - Rusiyanın Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı işğalının dördüncü ildönümünə qədər qəbul edilə bilər. Əgər bu baş verərsə, Avropa İttifaqına üzv ölkələrin şirkətləri və vətəndaşlarına həmin limanlarla hər hansı əməliyyat aparmaq qadağan olunacaq.
Yeni paket çərçivəsində üçüncü ölkələrdə fəaliyyət göstərən bəzi maliyyə qurumlarına da sanksiyaların tətbiqi nəzərdə tutulur. Qırğızıstandan Keremet Bank və “Kapital Bank Mərkəzi Asiya”, eləcə də Laos və Tacikistandakı maliyyə institutları sanksiya siyahısına salına bilər. Eyni zamanda iki Çin bankına qarşı mövcud məhdudiyyətlərin ləğvi planlaşdırılır. Avropa İttifaqı həmçinin Qırğızıstana metal emalı dəzgahlarının və rabitə avadanlıqlarının, o cümlədən modem və marşrutizatorların ixracını qadağan etməyi düşünür.
20-ci sanksiya paketi çərçivəsində Rusiyadan 30 fiziki şəxs və 64 şirkətə qarşı məhdudiyyətlər müzakirə olunur. Bu siyahıya “Başneft” və səkkiz Rusiya neft emalı zavodu da daxildir. Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Lyayen Rusiyanın neft daşımalarında istifadə etdiyi “kölgə donanmasına” aid 43 tankerin də sanksiyalara məruz qala biləcəyini bildirib.
Bundan əlavə, Rusiya xam neftinin dəniz yolu ilə daşınmasına tam qadağa, həmçinin nikel, dəmir filizi, mis və alüminiumun Avropa İttifaqına idxalının dayandırılması müzakirə olunur. Mümkün məhdudiyyətlər siyahısına duz, ammonyak, çınqıl, silisium və xəz məhsulları da daxil edilə bilər. Yeni sanksiya paketi yalnız Avropa İttifaqına üzv bütün ölkələrin razılığı əldə edildiyi halda qüvvəyə minə bilər.
Kulevi limanına sanksiya tətbiq olunarsa Azərbaycana hsnsısa ziyan dəyə bilərmi?
Kulevi limanına sanksiya tətbiq olunacağı halda bunun Azərbaycana birbaşa və avtomatik ciddi ziyan vuracağını demək olmaz, amma müəyyən dolayı təsirlər mümkündür. Kulevi limanı əsasən beynəlxalq neft-logistika əməliyyatlarında istifadə olunur və Azərbaycan nefti əsasən Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəməri və digər alternativ marşrutlar vasitəsilə ixrac edildiyi üçün bu sanksiyalar birbaşa Azərbaycan neftinin ixracını hədəf almır.
Bununla belə, əgər Kulevi limanı regionda logistika, saxlama və tranzit imkanları baxımından müəyyən rol oynayırsa, həmin limanla əməkdaşlıq edən şirkətlər üçün əlavə risklər və məhdudiyyətlər yarana bilər. Bu isə bəzi kommersiya layihələrinin ləngiməsinə və ya alternativ marşrutların axtarılmasına səbəb ola bilər. Xüsusilə Avropa şirkətlərinin Kulevi ilə bağlı hər hansı əməliyyatdan çəkinməsi regiondakı ticarət dövriyyəsinə dolayı təsir göstərə bilər.
Eyni zamanda sanksiyalar konkret olaraq Rusiya nefti ilə bağlı əməliyyatlara yönəlibsə və Azərbaycan tərəfi bu proseslərdən açıq şəkildə kənardadırsa, ölkə üçün risklər daha çox reputasiya və ehtiyat xarakterli ola bilər. Yəni Azərbaycan şirkətləri və qurumları əməliyyatlarda şəffaflığı və sanksiya rejiminə uyğunluğu daha ciddi şəkildə nəzərə almağa məcbur qalacaqlar.
Ümumilikdə, mümkün təsirlər məhdud və dolayı xarakter daşıyır və Azərbaycanın enerji ixracı strategiyasına sistemli və ciddi zərbə ehtimalı hazırkı mərhələdə yüksək deyil.
Akif NƏSİRLİ
