Fevral ayının sərt küləyi Xocalının dağlarına çırpılırdı. Qışın amansız soyuğu yalnız havada deyildi – o gecə insan qəlbinə də hopmuşdu. Əsrlər boyu bu torpaqlarda azərbaycanlı ailələr yaşamış, burada uşaqlar böyümüş, analar laylalar söyləmişdi. Lakin 1992-ci ilin fevralın 25-dən 26-na keçən gecəsi Xocalının taleyi qanla yazıldı.
Bu şəhər uzun illər boyu Qarabağın sakit guşələrindən biri idi. İnsanlar burada həyat qurmuş, torpağa bağlılıq hissi ilə yaşamışdılar. Ancaq o gecə – fevralın 25-dən 26-na keçən gecə bu torpağın rəngi dəyişdi. Səssiz bir gecənin yerini silah səsləri, qışqırıqlar və nalələr aldı. Qoca dağlar, axan çaylar, köhnə evlər – hamısı bu vəhşiliyin şahidi oldu.O gecə 613 nəfər günahsız insanın həyatına son qoyuldu. Onların arasında 63 uşaq vardı – bəlkə də, aralarında gələcəyin həkimi, şairi, müəllimi olanlar da vardı. Onların arzuları, gələcəkləri bir gecədə yox edildi. 106 qadın, 70 yaşlı insan bu amansız qırğının qurbanı oldu. 1275 nəfər əsir götürüldü, 150 nəfər isə itkin düşdü – taleləri hələ də naməlumdur.Bütün dünya susurdu, gözlərini yumurdu bu qırğına. İnsan haqlarını müdafiə etdiyini iddia edən təşkilatlar bu dəhşəti görməməzlikdən gəlirdi. Amma Xocalı susmadı. Soyuq qarın altına düşən şəhidlərin qanı torpağa hopdu, adları isə tarixə yazıldı. Onların ahı illərlə unudulmadı, çünki Xocalı bir xalqın yaddaşına həkk olundu. Zaman Keçir, Amma Haqq Yaşayır İllər keçdi. Xocalı hələ də qəlblərdə bir yaradır. Şəhidlərin xatirəsinə hər fevral ayında göz yaşları ilə anım mərasimləri keçirilirdi. Xocalı üçün ədalət tələb edən çağırışlar illərdir davam edirdi. Lakin torpağın öz sahiblərinə qayıtması hələ də bir arzu olaraq qalırdı. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Azərbaycan Ordusu tarix yazdı. İşğal altında olan torpaqlar bir-bir azad edildi, 30 illik həsrətə son qoyuldu. Amma Xocalı hələ də düşmən nəzarətində idi. Və nəhayət, 2023-cü ilin sentyabrında Azərbaycan öz haqqını bərpa etdi. 19-20 sentyabrda keçirilən antiterror əməliyyatı ilə Xocalı yenidən azad edildi. 31 il sonra, 24 sentyabr 2023-cü ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Xocalıya gələrək, Azərbaycan bayrağını dalğalandırdı. Bu, təkcə bir şəhərin geri qaytarılması deyildi – bu, 31 il əvvəl qanla yazılan tarixin ədalətə qovuşması idi. Xocalı Yenidən Doğulur Bu gün Xocalıda həyat yenidən canlanır. Şəhərdə yenidənqurma işləri aparılır, infrastruktur qurulur, yollar çəkilir, evlər tikilir. Həyat illər sonra yenidən bu torpağa qayıdır. Azərbaycan hökuməti keçmiş məcburi köçkünlərin Xocalıya qayıtması üçün böyük layihələr həyata keçirir.Bəlkə də, bir zamanlar soyuq torpağa düşən o uşaqların ruhu indi Xocalının azad nəfəsində yaşayır. O fəryadlar indi azadlığın səsi ilə əvəz olunub. Həmin küçələrdə yenidən uşaqların gülüşü eşidiləcək, məktəblərdə yenidən ilk dərs zəngləri çalınacaq.Xocalı – qanlı gecənin, ancaq əyilməyən ruhun adıdır. Unutmadıq, unutmayacağıq! Bu torpaq şəhidlərin haqqıdır, bu torpaq yenidən öz sahiblərinin olacaq! Xədicə Baxışlı İlyas
