Rafiq İsmayılov: “Bu dərsliklərdə mətnlər dəyişdirilib, köhnə mətnlərin əvəzinə müasir şagirdlərin daha asanlıqla qavraya biləcəyi mətnlər qoyulub” Kamran Əsədov: “Dərsliklərə dövlətin şagirdlərdə görmək istədiyi bilik və bacarıqlara uyğun yeni paraqraflar əlavə olunub”
Sağlam dərslik siyasəti dövlətin mənəvi sütunlarından biridir desək yanılmarıq. Nəzərə almalıyıq ki, təlim-tərbiyənin, bilik və bacarıqların əsas təməli orta ümumtəhsil məktəblərində qoyulur. Odur ki, şagirdlərin istifadəsinə təqdim edilən tədris vəsaitləri, dərsliklər dövlətin maraq və prinsiplərinə, dil qanunlarına uyğun olmalıdır.
Heç gizlin deyil ki, indiyə qədər yazılan dəsrliklərin böyük hissəsində ciddi qüsurlar mövcud olub. Bu hətta özünü dərsliklərin dilində daha çox göstərib. Dərsliklərin əksəriyyətində yer alan qondarma mətnlər, dövlətçiliklə, azərbaycançılıqla az əlaqəsi olan nümunələr mövcud idi. Bütün mütəxəssislər, ictimaiyyət nümayəndələri, müəllimlər və valideynlər dərsliklərdəki qüsurlarla bağlı müəlliflərə öz iradlarını bildirirdilər. Bu da sözsüz ki, müəlliflərlə ictimaiyyət arasında ciddi anlaşılmazlıqlar yaradırdı. Mütəxəssislər dərsliklərdəki qüsurlarla bağlı Təhsil Nazirliyinə də çoxsaylı müraciət edir və bu qurumdan dərsliklərin hazırlanmasına müdaxilə etməsini istəyirdilər. Məlum olduğu kimi, 2018-2019-cu tədris ili üçün dövlət tərəfindən yeni dərsliklər çap olunub və 2, 7-ci, digər siniflər üçün olan bütün dərsliklər yenidən yazılıb, o biri siniflər üçün nəzərdə tutulan dərsliklər isə yeni redaksiya heyəti tərəfindən ciddi şəkildə redaktə edilərək yenidən nəşr olunub. Bu il dövlət büdcəsi hesabına 6 milyondan çox dərslik çap edilərək orta ümumtəhsil məktəblərinə göndərilib.
Təhsil Nazirliyindən mətbuata verilən məlumata görə, 1,2,3 və 7-ci sinif dərsliklərində olduqca əhəmiyyətli dəyişikliklər edilib. Bu dəyişikliklərin nədən ibarət olduğunu araşdırmaq məqsədilə həm dərslik müəllifləri, həm də müstəqil ekspertlərlə əlaqə saxladıq.
İbtidai siniflər üçün Azərbaycan dili dərsliyinin müəllifi, tanınmış təhsil mütəxəssisi Rafiq İsmayılov bizimlə söhbətində bildirdi ki, həqiqətən də dərsliklərdə nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişikliklər baş verib. Bu dəyişikliklərin zərurətdən irəli gəldiyini deyən R.İsmayılov hesab edir ki, bu dərsliklər daha çox müasir şagirdlərin düşüncəsinə, maraq dairəsinə uyğunlaşdırılıb. Əvvəlki dərsliklərdə mövcud olan qüsurların aradan qaldırıldığını deyən R.İsmayılovun sözlərinə görə, bu dərsliklərdə mətnlər şagirdlərin daha tez qavrayacağı şəkildə verilib: “Əvvəlcə istəyirəm ki, 1, 2 və 3-cü sinif dərsliklərindən danışım. Bu dərsliklərdə mətnlər dəyişdirilib, köhnə mətnlərin əvəzinə müasir şagirdlərin daha asanlıqla qavraya biləcəyi mətnlər qoyulub. 2-ci sinif dərsliklərində fəsillərin yeri dəyişib. Ekspertlər belə qənaətə gəldilər ki, 1-ci bölmədəki mövzular daha ağır mövzulardır, nəinki üçüncü fəsildəki mövzular. Ona görə də biz onların yerini dəyişdik. Yeni dərsliklərin dili və üslubunda, eyni zamanda da məzmununda əhəmiyyətli dərəcədə təkmilləşmələr, dəyişikliklər edilib. Dərsliklərin dili ilə bağlı tənqidlər bəzən subyektiv olur. Bir mətndə bir cümlə birinin bu cür xoşuna gəlir, başqa birinin başqa bir ifadədən, cümlədən xoşu gəlir. Düzdür, müəyyən standartlar var ki, dərslik müəllifləri buna riayət etməlidirlər. Tutalım, 1-ci sinif dərsliklərində sözlərin sayı maksimum dərəcədə nə qədər olmalıdır və s. Biz dərslik yazarkən onlara əməl etməyə çalışırıq. O ki, qaldı mənim də müəllifi olduğum dərsliklərin dilinə, indiyə qədər mənə kənardan hər hansı bir irad bildirilməyib. Bu məsələyə daha çox Təhsil Nazirliyinin dərslikləri ekspertiza edən işçi qrupundan münasibət bildiriblər ki, filan sözü başqa sözlə əvəz etsək yaxşı olar”.
7-ci sinif dərsliyinə gəlincə, R.İsmayılov bildirdi ki, 7-ci sinif dərsliklərində də təkmilləşdirmə işləri aparılıb. “Burada elə də ciddi struktur dəyişiklikləri yoxdur. Dəyişiklik yalnız bir mətndə baş verib. O da “Dini deyimlər” mətnidir ki, orada dəyişikliklər edildi. Nazirlikdən tövsiyə etdilər ki, o mətni dəyişdirək. Bir deyirik ki, “buğda yeyib cənnətdən çıxıb”, başqa bir sözdə “alma yeyib cənnətdən çıxıb” deyirik. Bunlardan hansı düzgündür? Bu məsələ həmin mətndə araşdırılıb. Yaxud gündəlik işlətdiyimiz “əstəfurullah”, “bərəkəllah” və s. sözlərin mənşəyi nədir, onlar hansı məqamda işlədilməlidir? Bunlar şifahi nitq üçün lazım olan məqamlar idi ki, onlarda dəyişikliklər etdik. Ümumiyyətlə, din mövzusu bir qədər həssas olduğu üçün, onu dəyişmək qərarına gəldik” - deyə R.İsmayılov qeyd etdi.
Tarix üzrə fəlsəfə doktoru, təhsil üzrə tanınmış ekspert Kamran Əsədov bizimlə söhbətində bildirdi ki, 1,2,3 və 7-ci sinif dərsliklərində baş verən dəyişikliklərlə yaxından tanışdır. Ekspertin sözlərinə görə, doğrudan da sözügedən dərsliklərdə ciddi və əhəmiyyətli dəyişikliklər edilib. Bundan əvvəlki dərsliklərdən fərqli olaraq, Azərbaycan dövlətinə, dövlətçiliyinə xidmət edən, dövlətimizin maraqlarını əks etdirən dərsliklər çap edilib. K.Əsədovun sözlərinə görə, qaydalara əsasən, hər 4 ildən bir orta ümumtəhsil məktəbləri üçün dərsliklər dəyişdirilməlidir. Onun bildirdiyinə görə, builki dərsliklərin dil və üslubunda, mətnlərində əvvəlki illərdəki ciddi qüsurlar yoxdur, amma nəşrlər nöqsansız da deyil. Bununla belə, K.Əsədov hesab edir ki, dərsliklərimiz gələcəkdə daha da təkmilləşəcək və xırda qüsurlar aradan qaldırılacaq. “Doğrudan da 1,2,3 və 7-ci sinif dərsliklərində əhəmiyyətli dərəcədə dəyişikliklər edilib. Bu da ondan irəli gəlir ki, artıq bu işdə bu dəfə birbaşa Təhsil Nazirliyinin özü iştirak edib. Yəni əvvəlki illərdə Təhsil Nazirliyi dərsliklərlə bağlı tender elan edirdi və hansı nəşriyyat güclü idisə, o, tenderi qazanırdı və öz heyətini yığaraq, dərsliyi hazırlayıb çap edirdi, Təhsil Nazirliyi isə onu qəbul edib dərslik kimi təsdiqləyirdi. Gizlin deyil ki, buna qədər dərslik nəşri sahəsində ciddi monopoliya mövcud idi. Bu da həmin sahədə ciddi problemlər yaradırdı. Bu gün isə vəziyyət dəyişib, artıq dərslik hazırlanması işi nəşriyyatların əlindən alınıb və hazırda bu işi Təhsil Nazirliyi həyata keçirir. Bunun nəticəsində də dərsliklərdə ciddi dəyişikliklər var. Bugünkü dərsliklər daha çox Azərbaycanın dövlət maraqlarına cavab verir”-deyə bildirən K.Əsədovun sözlərinə görə, növbəti 4 il üçün orta ümumtəhsil məktəblərində istifadə ediləcək dərsliklərin yazılışında, hazırlanmasında Təhsil Nazirliyinin seçdiyi mütəxəssislər iştirak edib. Bunun nəticəsində köhnə müəlliflərin hazırladığı mətnlərin, mövzuların yeniləri ilə əvəz edildiyini deyən K.Əsədov hesab edir ki, 1,2,3 və 7-ci sinif dərsliklərində edilən müsbət dəyişikliklər tədris zamanı özünü göstərəcək: “Tutalım, əvvəlki müəlliflərin dərsliklərində 26 paraqraf var idisə, köhnə müəlliflərin müəllif hüququ əlindən alındığı üçün, yeni müəllif kollektivi onun 12 paraqrafını yenidən yazıb. İndiki dərsliklərdən köhnə müəlliflərin xəbəri yoxdur. Yeni müəllif kollektivi köhnə dərslikləri yenidən işləyərək onlara daha sistematik, daha gərəkli informasiyalar yerləşdiriblər. Dərsliklərə dövlətin şagirdlərdə görmək istədiyi bilik və bacarıqlara uyğun yeni paraqraflar əlavə olunub. Ən ciddi dəyişikliklər 1,2,3, 7 sinif dərsliklərində edilib. 11 sinfin tarix kitabına da dəyişikliklər olunub. İlk dəfə olaraq 11-ci siniflər üçün dərsliklər kurikulumun tələblərinə uyğun yazılıb. Bu informasiyalar dövlətin tələb etdiyi standartlara uyğun tərtib edilib. Bu il şagirdlərin istifadəsinə verilən dərsliklərdə yenə də qüsurlar mövcuddur və dərsliklərin redaktəyə ehtiyacı var. Ancaq 4 il əvvəlki dərsliklərlə yeni dərslikləri müqayisə etdikdə görürük ki, həmin paraqraflar kifayət qədər yüngülləşdirilib və sadələşdirilib. 1,2,3 və 7-ci sinif dərsliklərini Təhsil Nazirliyinin yaratdığı dərslik qrupu hazırlayıb, bundan sonra da onlar hazırlayacaq. Qeyd etdiyim kimi, bundan əvvəlki illərdəki dərslikləri isə nəşriyyatlar hazırlayırdı. O dərsliklər tenderdə qalib gəlməsəydilər belə, Təhsil Nazirliyi məcburiyyətdən o dərslikləri orta ümumtəhsil məktəblərinin istifadəsinə buraxırdı. Bu qaydalar artıq dəyişilib. Bundan sonra dərsliklərdə olan problemlərə, nöqsanlara birbaşa cavabdeh Təhsil Nazirliyidir. İndən sonra nazirlik “bizlik deyil” deyib məsuliyyəti öz üzərindən atmayacaq. Çünki dərsliklər birbaşa nazirliyin fəaliyyəti nəticəsində hazırlanacaq. Bilirsiniz bu sahədə əsas problem nə idi? Dərsliklər nəşriyyatların monopoliyasında idi. Hansı nəşriyyat güclü idisə, onun dərsliyi qalib gəlirdi. İndi isə dərsliklər nəşriyyatların monopoliyasından xilas olub”.
İradə SARIYEVA
