Buludxan Xəlilov: “Azərbaycanda rus dilində təhsilə ictimai tələbatın çoxluğu bu dilin ölkəmizdə böyük perspektivlərinin olduğunu göstərir”
Azərbaycanda rus dilində təhsil almaq istəyənlərin sayında son bir neçə ildir ciddi artım müşahidə edilir. Respublikamızda bir sıra orta ümumtəhsil məktəblərində rus bölmələri də fəaliyyət göstərir və ümumilikdə 90 mindən artıq şagird rus dilində təhsil alır.
Ölkəmizdə rus dilində təhsilə ictimai marağın olması məsələsini Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə birgə keçirdiyi mətbuat konfransında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev də vurğulayıb. Azərbaycanda 340 rus dilində təhsil verən məktəbin fəaliyyət göstərdiyini deyən Prezident İlham Əliyev qeyd edib ki, ölkəmizdə rus mədəniyyətinə, rus dilinə, bizi birləşdirən dəyərlərə çox qayğı ilə yanaşılır. “… Humanitar sahədə əməkdaşlıq diskussiyalarımızda xüsusi yer tutdu. Azərbaycanda rus mədəniyyətinə, rus dilinə, əsrlər boyu xalqlarımızı birləşdirmiş və bu gün də birləşdirən nə varsa, hamısına çox qayğı ilə yanaşırlar. Azərbaycanda təhsilin rus dilində olduğu 340-dan çox məktəb fəaliyyət göstərir, Rusiyanın aparıcı universitetlərinin iki filialı mövcuddur”.
Azərbaycanda rus dilində təhsilə ictimai tələbatın getdikcə böyüməsi perspektivləri nə qədərdir?
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Filologiya fakülətəsinin dekanı, professor Buludxan Xəlilov bizimlə söhbətində bildirdi ki, bu gün Azərbaycan ictimaiyyətində rus dilində təhsilə maraq çox böyükdür və bu da ölkəmizdə rus dilində təhsilin uğurlu perspektivindən xəbər verir. “Tarixən Azərbaycanda rus dilinə önəm verilib. Heç şübhəsiz ki, bunun da obyektiv və subyektiv səbəbləri olub. Obyektiv səbəbi budur ki, biz elə bir bölgədə yaşamışıq ki, Sovetlər dönəmində Sovet İttifaqına daxil olan respublikalarda aparıcı dil rus dili olub. Təbii ki, insanların inkişafına, Sovet İttifaqında nüfuz qazanmağa, bədii, elmi kitabları oxumağa, eləcə də başqa xalqlarla ünsiyyət qurmaq üçün rus dilinə böyük ehtiyac vardı. Etiraf edək ki, həmin dönəmdə SSRİ-yə daxil olan respublikalar üçün rus dili bir elitar dil idi. Rus dili intellekt dili idi, elmi, hüquqi, siyasi ədəbiyyat bu dildə çap olunurdu, xarici dillərdən bütün mühüm kitablar birbaşa rus dilinə tərcümə edilirdi. Ona görə də insanların öz biliyini, dünyagörüşünü artırması üçün rus dilinə çox böyük ehtiyac vardı. Sovetlər Birliyi dağıldıqdan sonra bu sahədə vəziyyət dəyişdi və vəziyyət dəyişikliyi ona gətirib çıxardı ki, respublikamızda rusdilli məktəblərin sayı azalmağa başladı. Açıq deyək, hətta orta ümumtəhsil məktəblərinin rus bölmələrinə valideynlər övladlarını qoymamağa başladılar. Bir az o dövrün siyasi mənzərəsinin dəyişməsi, dünyada gedən proseslərin başqa şəkil alması rus dilinin nüfuzunu bir qədər zəiflətdi. Müstəqillik dövrünün ilk illərində biz çox çətin tarixi bir dönəm yaşadıq. Həmin tarixi dönəm bizə bir daha diqtə etdi ki, biz rus dilindən imtina edə bilmərik. Ona görə ki, yaşadığımız Cənubi Qafqazda qonşu respublikalarla ünsiyyət qurmaq, eləcə də postsovet respublikaları ilə əlaqə saxlamaq üçün rus dilinə böyük ehtiyac var. Rus dilinə kütləvi surətdə elmi, siyasi, hüquqi ədəbiyyat çevirilib ki, biz bu bilgiləri əldə etmək üçün mütləq rusdilli nəşrlərə müraciət etməli oluruq. Biz müstəqillik əldə etdikdən sonra bütün dünyada gedən proseslər onu göstərdi ki, rus dili öz nüfuzunda qaldı. Yəni yalnız Azərbaycanda deyil, qardaş Türkiyədə, eləcə də dünyanın digər ölkələrində rus dilini xüsusi öyrənən insanlar çoxdur. Bu da onu göstərir ki, demək, rus dili də dünya insanının marağında olan dillərdən biridir. Bu səbəbdən də həm regiondakı siyasəti tənzimləmək, həm bölgədə müxtəlif millətlər arasında ünsiyyət qurmaq, həm də postsovet məkanında əlaqələr saxlamaq üçün rus dilinin aktuallığı artır. Ona görə də Prezident İlham Əliyevin Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə birgə keçirdiyi mətbuat konfransında ölkəmizdə rus dilində 340 məktəbin fəaliyyət göstərdiyini qeyd etməsi sadəcə bir siyasi rəqəm deyil, bu siyasi rəqəmin arxasında bir sosial baza da dayanır. Sosial baza da ondan ibarətdir ki, artıq Azərbaycanda valideynlər öz övladlarını rus bölmələrində oxudurlar. Bu gün Azərbaycanın orta ümumtəhsil məktəblərinin rus bölmələrində ancaq rusların və etnik xalqların nümayəndələrinin övladları təhsil almır, həm də azərbaycanlılar oxuyurlar. Onlar öz biliklərini rus dilində təhsil almaqla artırır, gələcək perspektivlərini rus dili vasitəsilə görürlər” - deyə bildirən B.Xəlilov qeyd etdi ki, artıq bu proses orta məktəblərlə yanaşı, ali məktəblərdə də təbii olaraq gedir. O bildirdi ki, hazırda ali məktəblərdə də rus bölmələrinə, rus dili qruplarına ehtiyac artır. B.Xəlilovun sözlərinə görə, təmsil etdiyi Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin rus bölmələrini bitirən məzunların pedaqoji fəaliyyətinə məktəblərdə ehtiyac böyükdür: “Ali məktəblərin rus bölməsini bitirənlər bu gün respublikamızda özlərinə asanlıqla iş tapa bilirlər. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin timsalında bir faktı qeyd etmək istəyirəm. Bizim universitetdə ibtidai sinif müəllimliyinin rus bölməsini bitirən məzunlarımız çox asanlıqla iş tapırlar. İndi bizim ali məktəbdə qayda belədir ki, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetini bitirən məzunlar Təhsil Nazirliyinin xətti ilə imtahan verirlər və imtahanda keçid balı toplayanlar vakant yerləri tuturlar. Amma rus bölməsini bitirən ibtidai sinif müəllimləri hələ 4 kursda oxuyarkən orta məktəblərdən xüsusi nümayəndələr gəlib onlara təklif edirlər ki, siz filan məktəbin rus bölməsində ibtidai sinif müəllimi işləyə bilərsiniz. Yəni bu gün Azərbaycanda orta məktəblərin ibtidai sinfində rus bölümündə dərs deyəcək müəllimlərə böyük ehtiyac var. Bu tələbat da onu göstərir ki, bizim valideynlər öz övladlarını orta məktəblərin ibtidai siniflərinin rus bölməsinə qoyurlar. Demək, Azərbaycanda rus dilində təhsilə ictimai tələbatın çoxluğu bu dilin ölkəmizdə böyük perspektivlərinin olduğunu göstərir”.
B.Xəlilov qeyd etdi ki, orta məktəblərin rus dili bölməsini bitirən gənclər Azərbaycanla yanaşı, keçmiş sovet respublikalarında da öz təhsillərini uğurla davam etdirir və özlərini təsdiq edə bilirlər. Rus dilində təhsilin perspektivindən danışan mütəxəssis onu da vurğuladı ki, bu amil Rusiya və Azərbaycan arasında münasibətlərin daha da dərinləşməsinə şərait yaradır.
“Hesab edirəm ki, bu, rus dilinin kortəbii şəkildə nüfuzunun qalxması deyil, rus dilinin Azərbaycanda əsaslı, elmi, obyektiv şəkildə nüfuzudur. Əlbəttə, bu nüfuzda heç də Azərbaycan dilinə kölgə salmaq prinsipi yoxdur. Bu, dillərin rəqabəti prosesidir. Rus dilində təhsilin olması o deməkdir ki, Azərbaycandakı orta ümumtəhsil məktəblərinin rus bölmələrində, eləcə də ölkəmizdəki rusdilli məktəblərdə oxuyan şagirdlərimiz və orada dərs deyən müəllimlərimiz Azərbaycan dilində olan dərslərlə rəqabət prosesinə qoşula biləcəklər. Bu da artıq təhsilin, tədrisin keyfiyyətini yüksəldəcək. Tarix boyu Azərbaycanda rus bölməsində oxuyanlarla Azərbaycan bölməsində oxuyanlar arasında bir rəqabət olub. Etiraf edək ki, rus bölməsində tədrisin daha güclü olduğu, eləcə də burada dərs deyən müəllimlərin daha savadlı olduğu deyilib. Bu mənada bu rəqabət forması tədrisin keyfiyyətinin qalxmasının xeyrinə olacaq” - deyə B.Xəlilov bildirdi.
İradə SARIYEVA
