İyunun 18-dən 19-na keçən gecə Şəkinin Orta Zəyzid kəndinin ərazisində yerləşən tarixi Alban abidəsi ətrafında bir qrup naməlum şəxs tərəfindən qanunsuz qazıntı işləri aparılıb.
Bu barədə mətbuata Mədəniyyət Nazirliyi Yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin Beynəlxalq və İctimaiyyətlə əlaqələr sektorunun müdiri Nuridə Allahyarova deyib. O qeyd edib ki, sözügedən qanunsuzluğu Dövlət Xidmətinin regional əməkdaşları aşkar edib, yerindəcə məsələni aktlaşdırıb və aidiyyəti üzrə hüquq-mühafizə orqanlarına məlumat veriblər.
Sektor müdiri vurğulayıb ki, qazıntı işlərinin aparılmasına dair bir neçə ehtimal var: “Bir neçə ehtimal ola bilər, amma hələlik ilkin ehtimallara görə, bir qrup şəxs xəzinə axtarışına çıxıb və qazıntı da məhz buna görə aparılıb”.
Daxili İşlər Nazirliyi mətbuat xidmətinin Şəki regional qrupunun baş inspektoru, polis baş leytenantı Mahir Məsimov bildirib ki, sözügedən məsələ ilə bağlı Şəki rayon Polis Şöbəsinə məlumat daxil olub: “Polis əməkdaşları əraziyə baxış keçirib. Hazırda araşdırma aparılır”.
Azərbaycanda abidələr ətrafında “qızıl axtaranların” qanunsuz qazıntı aparması ilk hal deyil, əvvəlki illərdə də bu kimi qanunsuzluqlar baş verib.
Yerli sakinlər hansı səbəbdən qədim abidələrdə qanunsuz qazıntı işləri aparır? O abidələrin mühafizəsi zəif təşkil olunur, yoxsa qara arxeologiya ilə məşğul olanlar yerli məmurlarla əlbir olub abidələr ətrafında qanunsuz qazıntılar aparırlar?
“Bu cür qanunsuz qazıntı işlərinin aparılmasının hansısa məmurla bağlılığı da istisna deyil”
AMEA-nın A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun əməkdaşı Faiq İsmayılov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu kimi hallar əvvəllər də olub. “Belə götürəndə qara arxeologiya, yəni qanunsuz qazıntı işləri artıq dünyada populyarlaşmış bir “sahədir”. Bu şəbəkə beynəlxalq dəstək qazanır. Bizim qonşularımızdan Türkiyə ərazisində ümumilikdə sistemli qanunsuz qazıntı işləri aparan qruplar var. Azərbaycanda da qara arxeologiya ilə məşğul olanların olması istisna deyil. Faktiki, onlar hazırda Şəkidən başqa hansı rayonlarda bu kimi qanunsuz qazıntıların getdiyini, qara arxeologiya ilə məşğul olanların daha haralarda bu işi gördüyünü dəqiq bilmirik. Çünki bu çox yerdə baş verə bilər. Səbəb isə odur ki, bizdə abidələrin mühafizəsi çox zəif təşkil olunur. Bu baxımdan, qanunsuz qazıntı işlərinin aparılması mümkündür. Bu cür qanunsuz qazıntı işlərinin aparılmasının hanısa məmurla bağlılığı da istisna deyil. Bu da araşdırılmalıdır. Çünki burada söhbət böyük gəlir mənbəyindən gedir. Azərbaycanda elə arxeoloji abidələr var ki, diqqətdən kənarda qalıb və insanlar da onlara nəzarət edilmədiyini görüb bu əməllərə əl atırlar. Qanunsuz qazıntı zamanı əldə edilən zinət və məişət əşyaları və sair ayrı-ayrı dövlətlərin qara bazarlarında satılır, onları ya muzeylər, ya da kolleksiyaçılar baha qiymətə alırlar. Ona görə də, Şəkidəki qədim alban abidəsinin ətrafında qanunsuz qazıntı işləri barədə eşidəndə heç də təəccüb etmədim. Ümumilikdə, Mədəniyyət Nazirliyi Yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin bütün şöbələrində işləyənlərin böyük əksəriyyəti bu sahədə səriştəsizdir və qeyri-ixtisas sahibləridir. Çoxu belədir. Bu baxımdan da abidələrin mühafizəsi olduqca zəifdir. Heç uzağa getməyək, Abşeron ərazisində, konkret olaraq, Türkan qəsəbəsində 5 min il tarixi olan daş su yolu vardı ki, həmin daş su yolunu bir müddət əvvəl traktorla dağıdıb yerini əkin sahəsi ediblər. Bu cür hallar da baş verir”.
F.İsmayılovun sözlərinə görə, baş verənlərin bəziləri antikvar əşyaları aşkarlayıb bazara çıxarıb satmaqla bağlıdırsa, digərləri tamah məqsədilə torpaqdan daha çox gəlir götürmək istəyi ilə əlaqədardır. “Ümumiyyətlə, memarlıq abidələrinin üzərində aparılan qanunsuz qazıntı işləri keçmişdə də baş verib, gələcəkdə də baş verməsi istisna deyil. Bunun baş verməməsi üçün abidələrin mühafizə işi güclü təşkil edilməlidir. Bunun üçün xüsusi milli fəaliyyət proqramı olmalıdır. Əlaqədar qurum vaxtlı-vaxtında abidələrin monitorinqini keçirmir, reydlər aparmır, ictimaiyyətlə əlaqələri olduqca zəifdir. Bütün bunlar da səriştəsizlikdən irəli gəlir. Əgər bu sahənin mütəxəssisləri çox olardısa, onlar yerlərdə könüllü mühafizəçilər qrupları da təşkil edə bilərdilər. Bu da abidələrin mühafizəsinə öz müsbət təsirini göstərmiş olardı. Çox təəssüf edirəm ki, belə bir hal baş verib. Hesab edirəm, hüquq-mühafizə orqanları baş verənləri dərindən araşdıracaq və bu cinayətdə əli olanlar cəzalandırılacaq. Qədim tarixi olan bir alban məbədinə qarşı bu cür hərəkətə yol verilməsi qınanılmalıdır. Belə halların baş verməsinin ilkin səbəblərindən biri abidənin mühafizəsinin zəif olması ilə bağlı ola bilər”- deyə F.İsmayılov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
