“Ölkədə dərsliklərin hazırlanması ilə bağlı mütəxəssis çatışmazlığı var”. Bunu bir neçə gün əvvəl jurnalistlərə açıqlamasında təhsil naziri Emin Əmrullayev deyib. O bildirib ki, Təhsil Nazirliyi 300-dən çox dərslik hazırlayır: “Onun hansısa səhifəsində hərf səhvi, hansısa dizayn problemləri ola bilər...”
Nazir onu da qeyd edib ki, dərslik sahəsində mütəxəssis hazırlığı da çox vacib işdir: "Bu istiqamətdə Sinqapurla, digər ölkələrlə əməkdaşlıq edirik... Bu asan məsələ deyil. Ölkədə dərslik hazırlanması sahəsində mütəxəssis çatışmazlığı var. Təbii ki, Azərbaycanda insanların bildiyi və bilmədiyi şeylər haqqında danışması eyib sayılmadığı üçün burada müəyyən rəylər də var. Amma biz bütün rəylərə hörmətlə yanaşırıq. Amma istəyirəm biləsiniz ki, Təhsil Nazirliyində peşəkar rəyi emosional, əsası olmayan rəydən ayırmaq qabiliyyətimiz də var. O nöqteyi-nəzərdən yavaş-yavaş dərsliklərdəki obyektiv çətinliklərin aradan qaldırılması ilə şagirdlərimizə daha yaxşı dərsliklər verə biləcəyimizə inanıram”.
Emin Əmrullayev deyib ki, ölkədə dərsliklərin hazırlanması ilə bağlı mütəxəssis çatışmazlığı var.
Doğrudanmı belədir, doğrudanmı bu sahədə ciddi mtəxəssis çatışmazlığı mövcuddur?
Nazirin “ölkədə dərsliklərin hazırlanması ilə bağlı mütəxəssis çatışmazlığı var” fikrini şərh edən mütəxəssislər deyir ki, ölkədə peşəkar dərslik müəllifləri də az deyil, amma qeyri-peşəkarlar da var.
“Bu sahədə bizdən geri qalan ölkələr də var”
Orta məktəblər üçün tarix dərsliklərinin müəlliflərindən biri olan tarixçi-tədqiqatçı Hafiz Cabbarov “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, nazirin fikrində haqlı məqamlar var. “Cənab nazirin fikirlərində haqlı tərəflər var. Ümumiyyətlə, dərslik yazmaq çox yüksək peşəkarlıq tələb edir. Qardaş Türkiyə də daxil olmaqla dünyanın aparıcı ölkələrinin çoxunda orta məktəblərdə dərs deyən və dərslik yazmaq təcrübəsi olan müəllimlər Təhsil Nazirliyinin nəzdində xüsusi bir qrup, komanda şəkilində toplanırlar, onlar bütün güclərini dərslik hazırlanması işinə həsr edirlər. Hesab edirəm ki, Azərbaycanda da Təhsil Nazirliyinin nəzdində belə bir komanda formalaşdırılmalıdır. Bildiyim qədər də, nazirliyin belə bir niyyəti var ki, belə bir komanda formalaşdırsın. Orta məktəbdə bütün fənlər üzrə dərs deyən və dərslik yazmaq təcrübəsi olan müəllimlərin komanda şəklində bir qrup halında bu prosesə cəlb edilməsi çox əhəmiyyətli olar. Hər fənnin öz əhəmiyyəti var. Şəxsən mən tarix fənni üzrə deyirəm ki, tarix fənninin vəzifəsi vətəndaş yetişdirməkdir.
Dərslik yazmaq təcrübəsinin az olmasına gəlincə, bu, təbii, səbəbsiz deyil. Bilirsiz ki, Sovet dövründə Azərbaycanın özünün dərslik yazmaq icazəsi yox idi. Dərsliklər İttifaqın mərkəzində, Moskvada yazılırdı, sonra respublikalarda tərcümə olunurdu. Azərbaycanda dərslik yazmaq təcrübəsi müstəqillikdən sonra yaranmağa başlayıb. Təxminən 2000-ci illərin əvvəllərinə qədər bizim müstəqil dərsliklərimiz olmayıb. Bu işə əsasən 2000-ci illərindən başlayaraq start verilib. Bilirsiz ki, başlanğıcın müsbət tərəfləri ilə yanaşı mənfi tərəfləri də olur. Mən dərsliklərlə bağlı dünya ölkələrinin təcrübəsini də öyrənirəm, başqa dövlətlərin dəsrlikləri ilə də tanış oluram. Bəlkə də yüz il və daha artıq dərslik hazırlamaq təcrübəsi olan ölkələrdə belə bu problemlər qalır, o ki qala bizim kimi dərslik yazmaq təcrübəsi 20-30 il olan ölkədə. Bəli, o ki qaldı peşəkarlığa, mən özüm 10 ildir dərslik müəllifi olsam da, yenə də görürəm o keyfiyyət hələ tam formalaşmayıb. Desəm ki, bu yüksək səviyyədədir, təvəzökarlıqdan uzaq olar. Beynəlxalq konfranslarda, tədbirlərdə görürəm ki, post-sovet ölkələrində və region ölkərində dərslik sahəsində inkişaf etmiş ölkələrdən biri bizik. Bunu tam məsuliyyətlə deyirəm. Çünki həm inkişaf etmiş, həm də inkişaf etməkdə olan ölkələrin dərslik təcrübələri ilə tanışam. Əlbəttə, bu sahədə bizdən geri qalan ölkələr də var”.
Bu yaxınlarda ortaq türk tarixi ilə bağlı Təhsil Nazirliyi tərəfindən Türkiyəyə ezamiyyətə göndərildiyini qeyd edən H.Cabbarovun sözlərinə görə, orada Türk Dövlətləri Təşkilatlarına üzv ölkələrin təmsilçiləri də olub. O vurğuladı ki, təcrübə mübadiləsi zamanı müşahidə edib ki, Azərbaycanda dərslik təcrübəsi artıq qardaş Türkiyə səviyyəsinə çatmaqdadır. “Baxmayaraq ki, qardaş Türkiyənin dərslik təcrübəsi bizdən 70-100 il əvvəldir. Osmanlı dövründə onların dərslikləri vardı. Onların dərslik yazmaq təcrübəsi bizdən çox olsa da, biz artıq o fərqi qapatmaqdayıq. Mən ora bizim dərsliklərdən də aparmışdım və onlar çox bəyəndilər. Söhbət tarix dərsliklərindən gedir. Biz onlarla bu sahədə fikir mübadiləsi apardıq. Demirəm bizdə bu sahə tam yüksək səviyyədədir, xeyr. Təhsil sosial bir sahədir və cəmiyyətdə baş verənlər, nöqsanlar bu sahədə də öz əksini tapır. Təbii ki, bir sıra ölkələrdə olan obyektiv və subyektiv çətinliklər təhsildə, o cümlədən də dərslik sahəsində əks olunur. Dünyanın hansı ölkəsi desə ki, bizdə dərslik sahəsi mükəmməldir, bu subyektiv yanaşma olardı. Bu istiqamətdə ən yaxşı ölkələrdən biri Sinqapur və Finlandiyadır. Sizi inandırım ki, onların dərsliklərini, fənn kurikulumunu olduğu kimi gətirib Azərbaycanda tətbiq etsək, bəlkə problemimiz nəinki azalar, hətta artar. Çünki bu sosial sahə olduğu üçün həm də mental məsələdir. Ümid edirəm ki, biz dünya təcrübəsini öyrənə-öyrənə dərslikləri təkmilləşdirərək daha yaxşı nəticələr əldə edə bilərik. Sovet dövründə ideoloji ehkamlara xidmət edən məşhur dərsliklərin özləri belə təkmilləşdirilərək təkrar nəşr edilirdi. Cəmiyyətdə bəzən narazılıq yaranır ki, dərsliklər tez-tez dəyişir. Bizdə rəsmi olaraq dərsliklər 4 ildən bir dəyişdirilir, 10-11-ci sinif dərslikləri də 5 ildən bir yenilənir. Amma qardaş Türkiyədə hər il dəyişilir”.
Təsadüfi adamların bu sahəyə meyl etdiyinə gəlincə, H.Cabbarov bildirdi ki, hər sahədə olduğu kimi, bu sahədə də nöqsanlar, qeyd edilən hallar olur. Ekspertin sözlərinə görə, təkamül, inkişaf nəticəsində problem həll edilməyə doğru gedir: “Təsadüfi müəlliflər artıq sıradan çıxır”.
İradə SARIYEVA
