Son dövrlər orta təhsil sistemini təcrübə laboratoriyasına çeviriblər desək, yəqin ki, bizə çox az etiraz edən tapılar. Doğrudan da, hansı məmurun ağlına nə gəlirsə, ya tez-tələsik “islahat” adı altında həmin “layihəni” həyata keçirmək üçün qərar qəbul edilməsinə nail olur, ya da ki, bunu qəbul etdirmək üçün çalışır.
Bir müddət əvvəl də yazmışdıq ki, həm məktəbəqədər təhsildə, həm də orta təhsildə indiyə qədər elə qaydalar tətbiq olunub, elə qərarlar qəbul edilib ki, qısa müddətdə özünü doğrultmadığı üçün sıradan çıxıb. Məktəbəqədər hazırlıq qrupunu gah uşaq bağçalarına verdilər, gah orta məktəblərə həvalə etdilər, qəbul qaydasını gah sərbəst şəkildə etdilər, gah elektron qaydada həyata keçirdilər, bunun heç birinin faydası olmadı, çaşqınlıq yaratdı. Orta ümumi təhsillə bağlı son vaxtlar yeni fikirlər ortaya atılır. Məsələn, Təhsil İnstitutunun direktoru Rüfət Əzizov deyib ki, gələcəkdə VI-VII siniflərdə də qiymətləndirmə imtahanları keçirilməsi istisna edilmir. O bildirib ki, əvvəllər yalnız 9-cu sinifdə qiymətləndirmə olurdu və bu, şagirdlərin biliyinin dəyərləndirilməsi üçün gec olurdu.
Çox qəribədir ki, Azərbaycanda təhsil icbaridir və şagird 9 il məcburən təhsil almalıdır. Bu öz yerində. Digər tərəfdən də, VI-VII siniflərdə qiymətləndirmə imtahanının tətbiq edilməsinin nə faydası ola bilər ki? Bu tətbiq edilərsə şagirdləri bezdirməkdən başqa bir şeyə yaramaz. Çünki onsuz da şagirdlər BSQ və KSQ yazırlar, bu halda qiymətləndirmə imtahanına nə ehtiyac var ki? Şagirdlərin IX və XI siniflərdə bilikləri qiymətləndirilirsə, bunun aşağı siniflərdə də təkrar edilməsi təşəbbüsünün səsləndirilməsi müsbət reaksiya doğurmur.
Niyə təhsil məmurları təhsilin başına oyun açmaqdan əl çəkmirlər? “İslahat” adı tələ təqdim etdikləri layihələr ciddi narazılıq doğurur. IX və XI siniflərdə biliyin qiymətləndirilməsi varsa, niyə VI-VII siniflərdə tətbiq olunmasını istəyirlər? Bu əllaməçiliyə nə vaxt son qoyulacaq? Bu gün verdikləri qərar sabah özünü doğrultmur və onu ləğv edib başlayırlar yeni qərarlar verməyə.
“Şagirdlərin mütəmadi olaraq imtahanlara salınması keyfiyyət göstəricisini aşağı sala bilər”
Tanınmış təhsil eksperti Kamran Əsədov “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, müşahidələr göstərir ki, orta ümumtəhsil məktəblərində qiymətləndirmə şagirdlərin real bilik səviyyəsini əks etdirmir. “İlk növbədə qeyd edim ki, ölkənin 4432 orta ümumtəhsil məktəbində 1, 6 milyon şagird təhsil alır. Onların tədrisi ilə birbaşa 150 min müəllim məşğul olur. Etiraf edək ki, son dövrlərin buraxılış və qəbul imtahanları göstərir ki, orta ümumtəhsil məktəblərində məktəbdaxili qiymətləndirmələr reallığı əks etdirmir. Bir çox hallarda müəllimlərin qiymətləndirməsində subyektiv amillər var. Müəllimlər bəzən nəyinsə qarşılığında qiymət yazırlar. Məhz onun nəticəsidir ki, şagirdlərin buraxılış və qəbul imtahanlarındakı nəticələri ilə orta məktəblərdəki nəticələri üst-üstə düşmür. İkincisi, Dövlət İmtahan Mərkəzi dövlət standartları əsasında orta məktəblərdə verilməsi zıruri olan biliklər əsasında imtahan həyata keçirir, amma orta ümumtəhsil məktəblərində müəllimlər tərəfindən hazırlanan KSQ-lər və BSQ-lər dövlətin müəyyən etdiyi alt standartlara uyğun deyil. Məhz onun nəticəsdir ki, KSQ-lərdəki və BSQ-lərdəki qiymətlər qəbul-buraxılış imtahanlarında özünü doğrultmur. Çünki bir çox hallarda müəllimlər Fesybukda və digər sosial şəbəkələrdə qruplarda biri tərəfindən yazılmış hər hansı bir KSQ-ni “kopyalayıb” götürürlər və onu hər yerdə özününkü kimi təqdim edib keçirirlər və eykun nəticədə də orta ümumtəhsil məktəblərində məktəbdaxili qiymətləndirmədə həm qiymətləndirmə zamanı meyarlar özünü doğrultmur, yekun nəticədə problem olur. Hazırda milli qiymətləndirmənin həyata keçirilməsi üçün bir neçə sinif əsas götürülməlidir. İbtidai sinifin bitirilməsi üçün IV sinif və IX siniflər götürülməlidir. VI və VII siniflərdə milli qiymətləndirmənin həyata keçirilməsinin heç bir konseptual əsası yoxdur. IX sinif üzrə uşaqlar buraxılış fənnləri üzrə hazırlanırlar. Digər tərəfdən şagirdlərin mütamadi olaraq imtahanlara salınması keyfiyyət göstəricisini aşağı sala bilər. Uşaqları tez-tez imtahana salanda onları stressə salmış olarıq. Hesab edirəm ki, biz mütləq şəkildə VI-VII siniflərdə qiymətləndirmə həyata keçirməklə şagirdin bilik və bacarığını yoxlaya bilməyəcəyik. Çünki bilik və bacarıqların formalaşması üçün ən azından təhsilin bir pilləsi mütləq şəkildə bitirilməlidir ki, bizim şagirdlərimiz nəyəsə nail ola bilsinlər”.
K.Əsədovun fikrincə, Təhsil Nazirliyinin hansısa bir qiymətləndirməni həyata keçirməsi doğru yanaşma deyil, çünki onların imtahanları elmi əsaslı olmur, bir çox hallarda ümumi nəzəri məlumatlar yoxlanılır. K.Əsədov hesab edir ki, bu tipli zəif testlər də şagirdlərin biliyini obyektiv qiymətləndirə bilmir.
Leyla QARAXANLI
