Son illər dərmanların reklamı geniş vüsət alıb. Təsəvvür edin ki, telekanallarda, radiolarda, internet resurslarında, sosial şəbəkələrdə və sairdə dərmanların reklamı yerləşdirilir. Heç şübhəsiz, bunun ziyanlı tərəfləri daha çoxdur. İnsanlar kor-koranə şəkildə gedib bu dərmanları alır və zərər görürlər.
Dərman reklamlarının yığışdırılması məsələsi aktualdır. Əksəriyyət deyir ki, dərman reklamları yığışdırılmalıdır. Qanunvericiliyə görə, Səhiyyə Nazirliyi dərmanların reklamına icazə verməyib. Halbuki, əvvəllər Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən preparatların tanınması və reklamı üçün rəy verilirdi. Ekspertlər deyir ki, az qala hər gün televiziya və radio kanallarında, küçələrdəki reklam lövhələrində, metro və avtobuslarda dərman reklamına rast gəlirik. 2015-ci ildə qəbul olunan “Reklam haqqında” yeni qanun layihəsinə görə, yalnız reseptsiz satılan dərmanlar reklam oluna bilər. Reseptlə satılan dərmanlar isə ümumiyyətlə reklam olunmamalıdır. Farmakoloq Aydın Əliyevin sözlərinə görə, dərmanların reklamı qadağan olunmalıdır: “Dərman müalicə vasitəsidir. Yalnız həkim bilir ki, hansı dərman hansı xəstəyə kömək edər, hansı dərman hansı dərmanla işlənsə, yaxşı təsiri olar. Elə dərman vasitələri var ki, insanlar üçün allergik və ya başqa mənfi nəticələr törədə bilər. Ümumiyyətlə, qanun icazə versə belə, dərman reklam olunmamalıdır. Reklam varsa, demək orada keyfiyyətsizlik var. Dərmanı yalnız həkim reklam edə bilər. Dərman reklamı ilə məşğul olanlar müəyyən qruplara xidmət edir. Elementar bir nümunə deyə bilərəm. Bu gün xaricdən ölkəyə dərman gətirən həkim yoxdur”.
“Bu sahədə çox ciddi nəzarət mexanizmi qurulmalıdır”
Sosioloq Elçin Bayramlı “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, son vaxtlar dərman bazarında çox ciddi problemlər var: “Mıtbuatda, sosial şəbəkələrdə bu məsələlər faktlar əsasında qaldırılır, amma bu məsələ ilə bağlı cavabdeh bir təşkilat yoxdur, görünmür. Məsələyə nə reaksiya verilir, nə də tədbir görülür. Dərmanların qiyməti xüsusi standartla tənzimlənir, amma apteklər dərmanları fərqli qiymətlərə satır. Xəstələr apteklərin arasında qalıb, bir dərman bir aptekdə 5, o biri aptekdə 10 manatadır, bütün şəhəri gəzirlər. Belə olduğu halda bunun harası vahid standart oldu? Bəzi şikayətlər var ki, ümimiyyətlə ənənəvi dərmanlar apteklərdən yoxa çıxıb. Ucuz və sadə tərkibli, effektiv dərmanlar son dövrlərdə apteklərdə qəhətə çıxıb. Əvəzində onların bahalı firma analoqları təklif olunur. 30 qəpiklik sadə bir dərman əvəzinə xəstəyə 8-9 manatlıq dərman təklif olunur. İnsanlar bunu almağa məcbur olur. Belə halların sayı çoxdur. Bəzi az tapılan dərmanlar apteklərdən yoxa çıxarılır, amma reklam edilir ki, onları alman apteklərindən ala bilərsiniz. Camaat gedib onu qat-qat baha qiymətə alır. Niyə ayrıseçkilik olur? Alman apteki nə deməkdir? Ölkəyə Səhiyyə Nazirliyinin xətti ilə gələn dərmanlar eyni mərkəzdən apteklərə paylanmalıdır. Amma o dərman hansısa aptekdə satılanda niyə bir neçə qat baha olmalıdır? Bu biabırçılığa son qoyulmalıdır. İnsanları əsas narahat edən məsələ budur. Digər tərəfdən insanların narahatlığı dərmanların reklam edilməsi ilə bağlıdır. Reklam vasitəsilə dərmanların şişirtmə formada təqdim olunması ciddi narazılıq yaradır. Yəni deyirlər ki, guya filan dərman bir neçə saat ərzində hansısa xəstəliyi müalicə edəcək. Bu cür ifadələrlə insanları aşkar şəkildə aldadırlar. Telekanallarda, sosial mediada dərmanların şişirdilmiş şəkildə reklam edilməsinə son qoyulmalıdır. Dərmanların reklam edilməsi qadağan olunmalıdır. Sınaqdan keçmiş dərmanlar Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının, Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyinin təsdiq etdiyi müalicə, tibbi protokollara uyğun olaraq həkimlərə tövsiyə olunur”.
E.Bayramlının sözlərinə görə, uzun illər beynəlxalq elmi mərkəzlər tərəfindən tətbiq olunub sınaqdan keçmiş dərmanlar protokola uyğun olaraq həkimlərə məsləhət görülür ki, hansı xəstəliyə hansı dərmanlar satılmalıdır. “Yeni çıxmış firma dərmanını gətirib burada reklam edib insanlara satmaq, yaxud həkimlərdən rüşvət müqabilində xəstəyə bu dərmanları yazmağı tələb etmək, onlarla əməkdaşlıq artıq tibbi “terror təşkilatı” deməkdir” - deyən E.Bayramlı bildirdi ki, dərman şirkətləri ilə həkimlərin gizli əməkdaşlığı əhaliyə ciddi zərbə vurur: “Burada ciddi biznes maraqları var və bir neçə qrup milyonlar qazanır, əvəzində isə bizim insanlar dəfələrlə ağır xərcə düşürlər, həm də qeyri-effektiv dərmanlar alırlar. Problemin daha bir tərəfi isə Azərbaycana gələn dərmanların keyfiyyətsiz olmasıdır. Bu dərmanların tərkibində komponentlərin hamısının olmaması ilə bağlı şübhələr və faktlar var. Eyni dərman xarici ölkədən alınanda həm daha ucuz, həm də daha effektiv olur. Amma həmin dərman Azərbaycana gəlib çıxanda onun keyfiyyət səviyyəsi aşağı olur. Bu da o məsələ ilə bağlı şübhələr yaradır. Bu sahədə çox ciddi nəzarət mexanizmi qurulmalıdır. Bu işə təkcə dövlət nəzarəti yox, həm də ictimai və media nəzarəti olmalıdır. Hazırda bu sahəyə nəzarət yoxdur”.
E.Bayramlı hesab edir ki, bu sahəyə ciddi nəzarət edilməsə, bu daha ciddi sosial problem yaradacaq.
İradə SARIYEVA
