Azərbaycan tarixinə aid mənbələrin böyük əksəriyyətinin müxtəlif qədim dillərdə olduğu məlumdur. Qədim dil və əlifbalarda ifadə olunan bu elmi informasiyaları əldə etmək üçün, sözsüz ki, qədim dilləri bilən gənc mütəxəssislərə ehtiyac var. Araşdırmalar göstərir ki, bizdə, demək olar, qədim dillər üzrə mütəxəssislər yoxdur.
Ümumiyyətlə, qədim alban, latın və sair dillər üzrə mütəxəssislərin yetişdirilməsi vacib məsələdir, amma bu istiqamətdə nə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında, nə də digər elm və təhsil müəssisələrində hansısa bir iş görülür. Halbuki, sovet dövründə bu mütəxəssislər az da olsa hazırlanırdı.
Onu da vurğulayaq ki, bir neçə il əvvəl AMEA-dan bildirmişdilər ki, Azərbaycanda qədim dillər üzrə elmi-tədqiqat laboratoriyası yaradılacaq. Əlbəttə, laboratoriyanın yaradılması çox əla olardı, amma bu laboratoriyada işləmək üçün mütəxəssislərin hazırlanması daha önəmlidir ki, onlar gəlib sonradan burada çalışa bilsinlər.
Qədim dillər üzrə mütəxəssislər niyə hazırlanmır, hazırlanırsa, onlardan elmi ictimaiyyətin niyə xəbəri yoxdur?
Ekspertlər qeyd edirlər ki, bu məsələ ilə Akademiyanın Tarix İnstitutu məşğul olmalı və qədim dillər üzrə mütəxəssislərin yetişdirilməsi üçün xüsusi proqramlar həyata keçirməlidir.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Faiq Ələkbərli bildirdi ki, qədim dövrlər üzrə mədəniyyətimizin, tariximizin araşdırılması ilə bağlı mütəxəssislərə ciddi ehtiyac var. “Şübhəsiz ki, bunun içində qədim dillərdən olan şumer, babil, akad, alban dillərini, mixi, heroqlif yazılarını bilən yüksək səviyyəli mütəxəssislərə hər zaman ehtiyac var. Sovetlər Birliyi zamanında, doğrudur, bu sahə üzrə bəzi mütəxəssislər yetişdirilmişdi. Dilçilər, tarixçilər arasında bu sahə üzrə mütəxəssislər vardı. Bildiyim qədər, mərhum tarixçi-alimimiz Yusif Yusifovun, İlyas Babayevin, İqrar Əliyevin bəzi qədim dillərlə bağlı bilikləri olub. Yəni onlar həmin qədim dillərdən müəyyən dərəcədə istifadə etməyi bacarırdılar. Sonrakı dövrdə professor Firudin Ağasıoğlunun da (Cəlilov) bu məsələlər üzərində bilgiləri var. Yeni dövrdə də bu sahədə müəyyən işlər aparılır, xüsusən də Tarix və Dilçilik institutlarında. Hər halda, qədim dövr Azərbaycan tarixinin araşdırılması ilə bağlı bu işdə yetərli olmasa da, qədim dövrün dillərini azdan-çoxdan öyrənməyə çalışan mütəxəssislər olmalıdır. Sovetlər Birliyi dağıldıqdan sonra qədim dillərin öyrənilməsi sahəsi üzrə mütəxəssislərin hazırlanması məsələsində hazırda problemlər var. Mütəxəssislər var, amma yetərincə deyil. Bu heç də öyrənilməməsi anlamına da gələ bilməz. Yenə də deyirəm, öyrənməyə cəhdlər var, amma bu yetərli sayıla bilməz. Əlbəttə, qədim dillərin öyrənilməsi ilə bağlı daha ciddi, məqsədyönlü işlərin aparılması, xüsusi mərkəzin yaradılması, ixtisaslaşmış kadrların yetişdirilməsi məqsədəuyğun olardı”.
F.Ələkbərli qeyd etdi ki, Dilçilik və Tarix institutları bu məsələdə öndə olmalı, bu qurumların iştirakı ilə qədim dilləri, əlifbaları öyrənən mərkəz yaradılmalıdır. Onun sözlərinə görə, bu mərkəzin yaradılması ona görə lazımdır ki, anti-Azərbaycan, antitürk qüvvələrin tarix məsələsində yol verdikləri saxtakarlıqlar ifşa olunsun və onların cavabları layiqincə verilsin. “Bilirsiniz ki, bəzi anti-Azərbaycan qüvvələr Azərbaycan mədəniyyətinə, tarixinə aid olan məsələləri saxtalaşdıraraq öz adlarına çıxırlar. Bu baxımdan da qədim dillər üzrə mütəxəssislərin yetişdirilməsi çox vacibdir. Bizim müasir dövrdə Süleyman Əlyarlı, Ziya Bünyadov, Yusif Yusifov, İlyas Babayev kimi tarixçilər, Qiyasəddin Qeybullayev kimi dilçi mütəxəssislər səviyyəsində yetişən mütəxəssislərə ehtiyacımız var. Dilçilik sahəsində Qiyasəddin Qeybullayev, Firudin Ağasıoğlu kimi mütəxəssislər yetişib. Bu gün Firudin müəllim bu sahə ilə bağlı əsərlər yazır. Çünki onun da qədim dillərdən anlayışı var. Amma, dediyim kimi, yeni nəslin də yetişməsinə ciddi ehtiyac var. Çünki biz düşmənlərimizə tutarlı cavablar verib tariximizə sahib çıxmalıyıq. Məsələn, ən acınacaqlı hallardan biri odur ki, sovet dövründə Azərbaycanın klassik yazılı anadilli ədəbiyyatının XIII əsrdə İzzəddin Həsənoğlu ilə bağlandığı yanlış olaraq qeyd edilirdi. Bu yalanları ifşa etmək, gürcülərin, erməni və farsların daha qədim dövrlərə aid abidələrimizə iddia etməsinin qarşısını almaq, onlara daha tutarlı cavablar vermək üçün qədim dillər üzrə mütəxəssislər yetişdirməliyik” - deyə F.Ələkbərli vurğuladı.
İradə SARIYEVA
