Məlum olduğu kimi, işğaldan azad olunmuş rayonlarda əmlakın hesabatı aparılır. Belə ki, “Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad olunmuş ərazilərində müvəqqəti xüsusi idarəetmənin təşkili haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2020-ci il 29 oktyabr tarixli Fərmanına uyğun olaraq, İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti tərəfindən infrastruktur obyektlərinin, torpaq sahələrinin və digər daşınmaz əmlak obyektlərinin ilkin inventarlaşdırılması həyata keçirilir və məlumatlar elektron informasiya sisteminə inteqrasiya edilir.
İqtisadiyyat Nazirliyindən verilən məlumata görə, artıq 3945 daşınmaz əmlak və 504 infrastruktur obyekti olmaqla, 4449 əmlakın çöl inventarlaşdırma işləri tamamlanıb.
Bununla yanaşı, 54.07 km avtomobil yolunun, 17.2 km elektrik təchizatı xəttinin, 1.86 km su təchizatı xəttinin, 16.12 km suvarma şəbəkəsinin, 39.13 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin inventarlaşdırılması da başa çatdırılıb.
Ümumilikdə, 8 rayon üzrə 75 yaşayış məntəqəsində işlər yekunlaşdırılıb, digər yaşayış məntəqələri üzrə davam etdirilir.
Tam təminat varmı ki, azad edilmiş rayonlarda əmlakın və infrastruktur obyektlərin inventarlaşmasında uçotdan nələrisə yayındırmaq, qeydə almamaq halları olmayacaq?
“Düşünmürəm ki, azad olunmuş ərazilərimizdə reyestrə alınmayan, qeydiyyatdan kənarda qalan obyektlər, torpaq sahələri qala bilsin”
Sosial sahə üzrə mütəxəssis İlqar Hüseynli qeyd etdi ki, bu çox aktual və ciddi jurnalist araşdırması tələb edən məsələdir. “Bu çox əhəmiyyətli bir məsələdir və hamını da düşündürür. Məsələn, qaçqın və məcburi köçkün fikirləşir ki, öz kəndimdə, rayonumda 1992-1993-cü illərdə istifadəmdə olan torpağı, çəpərimin içində olan ərazimi, evimi dövlət mənə verəcəkmi, ona yenidən sahiblənə biləcəyəmmi? Bu sual camaatı çox düşündürür. Yaxud kəndlərin bərpası hansı formada həyata keçiriləcək - əvvəlki mülkiyyətlər üzərindəmi, yoxsa, sadəcə, standart torpaq sahəsi üzərində tikilən qəsəbələr şəklindəmi? Yəni insanlar bu məsələdə çox ciddi narahatlıq keçirirlər. Burada məsələnin mahiyyəti odur ki, vaxtilə ermənilər tərəfindən dağıdılmış və azad olunmuş bütün kəndlərdə hər bir mülkiyyət sahibi ilə bağlı ayrıca inventarlaşdırma prosesi həyata keçirilməlidir. Bu prosesdə ciddi saxtakarlığa, oğurluq, nələrisə gizlətmək hallarına yol veriləcəyini düşünmürəm. İnanmıram ki, bu prosesi həyata keçirənlər hansısa yararlı torpaq sahələrini, əmlakı qeydə almayıb, sabahısı gün öz adlarına keçirsinlər. Çünki 1993-cü ildə artıq torpaqların özəlləşdirilməsi, kolxoz və sovxozların torpaqlarının ləğv edilməsi ilə bağlı islahat komissiyası yaradılmışdı. Həmin islahat komissiyası ailə üzvlərinin sayına görə müəyyən torpaq sahələri üzrə bölgülər aparmışdı və kolxozlarda, sovxozlarda çalışan, bura əmək qoyan ailələrin özlərinə pay torpaqlarına sahib olması üçün islahat komissiyası imkanlar yaradıb. Düzdür, orada ərazilərin bölgüsü ilə bağlı texniki problemlər yaşandı, amma, ümumilikdə, o torpaqların vətəndaşlar arasında bölünməsi, mülkiyyətlərinə verilməsi prosesi bu günə qədər başa çatıb. Yəni yerdə qalan bölünməmiş torpaqlar işğal altında olan ərazilər idi ki, onlar da indi azad olunub və onların da inventarlaşması başa çatdırılmalıdır. Sözsüz ki, o dövrə aid olan kolxoz və sovxozların ərazisi və sərhədləri tamamilə bəllidir”.
İ.Hüseynli qeyd etdi ki, həmin ərazilərdə 1993-cü ilə qədər yaşamış vətəndaşın say tərkibi ilə bağlı statistika var və həmin statistikaya uyğun sovxoz və kolxozların torpaq sahələrinin ərazilərinə uyğun olaraq, vətəndaşlar ailə başına o torpaq sahələrinə sahib olmalıdırlar. “Pay torpaqları ilə yanaşı, eyni zamanda, özlərinə aid fərdi torpaqları da onlara qaytarılmalıdır. Düşünürəm ki, inventarlaşdırma prosesi bunun üzərində qurulmalıdır. Necə? Kəndin ərazisində insanların yaşadığı torpaq sahələri və onun sərhədləri dəqiq qeyd edilməli və hər kəs öz torpağını tanıya bilir. Evlərin dağıdılmasına baxmayaraq, hamı öz həyətinin, evinin, torpağının sərhədlərini yaxşı bilir. Həmçinin də düşünürəm ki, kolxoz və sovxoz dövründə istifadə olunan ərazidəki pay torpaqları necə ki, digər ərazilərdə olan vətəndaşlara verilib, işğaldan azad edilən kəndlərin, qəsəbələrin, rayonların sakinlərinə də o cür verilməlidir.
Amma yenə də vurğulayıram ki, burada inventarlaşdırma, əmlakın qeydə alınması, sərhədlərin çəkilməsi məsələsində hansısa bir neqativliyə yol veriləcəyinə inanmıram, buna imkan da yoxdur. Düşünmürəm ki, azad olunmuş ərazilərimizdə reyestrə alınmayan, qeydiyyatdan kənarda qalan obyektlər, torpaq sahələri ola bilsin. Çünki hər şey dəqiqliklə həyata keçirilməlidir və bu işi görənlər məsuliyyətlərini unutmamalıdırlar ”.
İ.Hüseynli hesab edir ki, bu sahədə hansısa manipulyasiyalara, maxinasiyalara yol verilməsinə inanmır, o bunun mümkünsüz olduğunu deyir, çünki hər kəs öz torpağını da, kəndini də, vaxtilə sahib olduğu əmlakı da yaxşı xatırlayır.
İradə SARIYEVA
