Məlum olduğu kimi, Prezident İlham Əliyev yanvarın 27-də Aydın Kərimovu Prezidentin Şuşa rayonunda xüsusi nümayəndəsi təyin olunması ilə əlaqədar videoformatda qəbul edərkən Şuşada düşmənin həyata keçirdiyi vandalizm aktlarına da toxunub, bildirib ki, ermənilər buradakı bütün binaları dağıdıblar: “...Orada təkcə bizim məscidlərimiz yox, bütün binalar dağıdılıb. Sovet vaxtında tikilmiş “Xruşovka”lar deyilən binalar, - hansı ki, Şuşanın memarlıq ansamblını kobudcasına pozur, - qalmışdı, orada da məskunlaşmışdılar. Mən Şuşada olarkən bu dağıntıları öz gözümlə görmüşəm. Elə bil ki, oradan vəhşi qəbilə keçib, vandallar Şuşanı bu günə salıblar...”
Ölkə başçısı Şuşada köhnə “Xruşovka”ların eybəcərliyindən də danışdı.
Ümumiyyətlə, Şuşa şəhəri yenidən bərpa edilərkən bu “Xruşovka”ları tam söküb atmaq olmazmı?
“Şuşanın şəhərsalma memarlığının koloritini elə birinci “Xruşovka” binalar korladı”
Azərbaycan Memarlar İttifaqının üzvü, memarlıq namizədi, tanınmış memar Rizvan Qarabağlı “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, ölkə başçısının Şuşadakı “Xruşovka” binalarla bağlı vurğuladığı fikirlər tamamilə əsaslıdır. R.Qarabağlı hesab edir ki, Şuşanın tarixi memarlığına kobud şəkildə xələl gətirən “Xruşovka” binalar Şuşa bərpa edilərkən tamamilə sökülməli və onların yerində Qarabağ memarlıq məktəbinə xas olan yeni binalar inşa olunmalıdır: “Şuşada olan “Xruşovka” binaların sökülməsi lazımdır, hesab edirəm ki, biz bunu etməliyik. Bu binaların sökülməsi tamamilə mümkündür və bu lazımdır. Buna ehtiyac var. Şuşanın şəhərsalma memarlığının koloritini elə birinci “Xruşovka” binalar korladı. Sovet dövründə Yuxarı Gövhər ağa Məscidi istiqamətinə gedən küçənin sağ tərəfində 4-5 mərtəbəli “Xruşovka” binalar tikdilər və elə onunla da Şuşanın tarixi görkəminə xələl gəldi. Gərək o binaları orada tikməyəydilər. Düzdür, bu binalar ona görə tikilmişdi ki, orada əhali artmışdı, bu əhalini evlə təmin etmək məqsədi güdürdü. Amma Sovet dövründə milli koloriti çox yerdə nəzərə almırdılar, heç Bakıda da gözləməyiblər. Şuşada da həmçinin. Əlbəttə, Şuşadakı “Xruşovka”ları sökmək, onların yerində Qarabağ memarlıq məktəbinə xas olan binalar tikmək lazımdır, bu mümkündür. “Xruşovka” kimi binalar birtipli layihələr idi və bir layihə əsasında SSRİ-nin hər yerində binalar tikilirdi. O binalardan Bakıda da çox idi, amma nə yaxşı ki, onların çoxu sökülüb, yerində yeni binalar tikilib, bəziləri isə hələ də qalır.
Şuşa unikal dövrə aid bir şəhərdir, qala şəhərdir. Əlbəttə ki, qala şəhərin – Şuşanın içindəki “Xruşovka”lar, şəhərin koloritini korlayır, milli memarlıq ənənəsinə xələl gətirir. Ona görə də onları sökmək, yerində Qarabağ memarlığına uyğun, o ənənəni ifadə edən, yaşadan binalar tikmək olar”.
R.Qarabağlının sözlərinə görə, Sovet dövründə bu layihələr layihə institutunda həyata keçirilib və onların hazırlanmasında müxtəlif millətlərin nümayəndələri iştirak ediblər. Sovet dövründə qənaətə və konstruktivizmə önəm verildiyini və burada çox zaman memarın yanaşmasının, rəyinin nəzərə alınmadığını qeyd edən R.Qarabağlının sözlərinə görə, memarlığı konstruksiyaya tabe etmişdilər. O bildirdi ki, burada konstruksiya əsas götürülürdü: “Sovet dövründə Şuşada tikilən binalar da elə idi. Onlar da birtipli layihələr əsasında tikilmişdi və bu binalar Şuşanın koloritini korlayırdı, memarlıq ansamblını pozurdu. Şuşanın tarixi görkəmi bərpa ediləndə “Xruşovka” binaları ilə də vidalaşmaq lazımdır” - deyə R.Qarabağlı vurğuladı.
İradə SARIYEVA
