Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi Respublika Xatirə Kitabı redaksiyası ilə “Bakı-Xəbər” qəzetinin birgə layihəsi əsasında “Şəhidlər ölməz, Vətən bölünməz” seriyasından “İgid ömrü” adlı növbəti kitabı çapa hazırlayırıq. Kitab Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Füzuli Salah oğlu Rüstəmovun vətənpərvərlik nidalı həyat, döyüş, qəhrəmanlıq yollarından bəhs edir.
Füzuli təkcə silahlı qəhrəman deyil, insanlığın da qəhrəmanıdı
Mərhəmət: “Dostları məni görəndə, deyirlər elə bil Zamini görürük...”
Kitabı yazmağa başlayanda Mərhəmət hələ hərbi xidmətdə idi. Nəhayət, avqust ayında görüşdük. Mərhəmət Həsənov “Rüstəmov” soyadlı nəslin yalnız Füzuli və Fiqurə Rüstəmovlardan ibarət olmuş ocağının yeganə varisidi. Atası Əvəzlə anası Fiqurə müəllimənin ciyərparəsi. Bu gənc oğlanla görüşməyə çox can atırdım. Mərhəməti görmək Füzulinin məhrəmanə cizgilərinin bir qismini görə bilmək demək idi. Ümidliydim ki, onun timsalında indiyədək qəhrəmanlığı, igidliyi, insanpərvərliyi, vətənpərvərliyi dastanlara çevrilmiş Füzuli haqqında eşitdiklərimin məcmusunu bir araya yığa biləcəm. Düşüncələrimdə yanılmayıbmışam. Bu ocaqda elə qəhrəmanımızın adına layiq, onun ad-sanının, surətinin bəzi epizodik cizgilərini vücudunda yaşadan bir övlad ərsəyə gəlibmiş. Yaşının az olmasına baxmayaraq, həyatımıza, milli-mənəvi dəyərlərimizə, Vətənimizə, ətrafımızda baş verən olaylara münasibətdə xüsusi həssaslıq sərgiləyən Mərhəmət çox maraqlı, yaddaqalan həmsöhbətlərimdən oldu. Müsahibimin üzərində fokuslaşan bu vacib amillər Füzulinin əməllərinin gerçəkdə təlqini - hədər getmədiyi duyğularını oyatdı məndə. Həyat davam edir, deməli! Həyat yaxşı oğulların, onu qavrayan, başa düşən, qanan insanların sayəsində davam edir. Bu, həm də Fiqurə xanım üçün əvəzsiz bir təsəllidi. Onu Mərhəmətlə güldürən BÖYÜK YARADAN, belə bir oğulu qismət eləməklə doğrudan da ondan elə sözün bütün mənalarında mərhəmətini əskik etməyib. Təki Fiqurə müəllimə qardaş sevgisini ömür boyu Mərhəmətdə tapsın, qardaş yoxluğunu öz Mərhəmətini daim arxasında görməklə unuda bilsin!
...Mərhəmətlə söhbətə heç vaxt üzünü görmədiyi dayısı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Füzuli Rüstəmov haqqında əfsanələrə çevrilib dolaşan qəhrəmanlıq notlarına münasibəti zəminində yaşadığı hisslərin zühurunu öyrənməklə başladım:
- Qəflətən səndən üzünü belə görmədiyin dayın haqda soruşsalar – Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Füzuli Rüstəmovdan nələri deyərdin?
- (bir an duruxur...) Nə deyərdim?!.. Dayımın qəhrəmanlıqlarından çox eşitmişəm. Bunlar şübhəsiz ki, məndə hələ uşaqlıqdan, orta məktəb illərindən qürur hissi yaradır. Onun Xocalı faciəsi gecəsi, eləcə də ondan əvvəl göstərdiyi saysız-hesabsız şücaətlər həyatımızı yaxşı mənada izləyə-izləyə bizimlə birgə yaşayır. Bu əməllər mənə zaman keçdikcə daha çox başucalıqlar gətirir. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı kimi ən uca bir titula layiq görülmüş Füzuli Rüstəmovun varisi olmağımla fəxr edirəm. Bilirsiniz ki, mən həm də onun yeganə varisi – bircə bacısının yeganə övladıyam.
- Gəl bir qədər daha sərbəst və tamamilə səmimi olaq söhbətimizdə: Füzulinin adını eşidəndə hansı hissləri keçirirsən, Mərhəmət?
- Düzdür, bu artıq deyilmiş ifadədir və elə mən də belə hesab edirəm ki, həqiqətən “şəhidlər ölməz”. Doğrudan da şəhidlər ölmürlər, onlar bizimlə yanaşıdırlar, diridilər. Amma nə qədər özümü tox tutmağa çalışsam da, onun cismən bizimlə bir yerdə ola bilməməsini düşünəndə kövrəlirəm. Hətta elə anlar olur ki, həyəcanlanıram da. Düzdür, qəhrəmanlıqlarının tükənməyən miqyasını eşitdikcə, inanın ki, bu yoxluğu da yaddan çıxarır, onun dünyamızda bizimlə olmamasını unuduram. Bəzən elə olur, özümdən bixəbər onun barəsində sanki hardansa gələcəkmiş kimi, gözlərim yollarda qalmış kimi söhbətlər açıram. Məni tanıyanların, ətrafımda olanların da dayıma qarşı doğma münasibətinin şahidi olanda isə...bu halımdan yaranan xoş, qürurverici təəssüratlarımı dillə ifadə etmək çətindi, onu ancaq təsəvvürümdə canlandıra bilirəm. Bu halımı yaşayıram, özüm də hiss edirəm ki, onu yaşayıram, bu halımdan doğulan sözləri sapa düzməkdəsə çətinlik çəkirəm. Yəqin məni qürur hissi boğduğundan (kövrəlir. Düzdür, mən artıq bu ailəylə bir il ərzində o qədər yaxın olmuşam ki, özümü burda kənar adam hesab etmirəm. Amma Mərhəmətin bu halını təsəvvürdə hətta kənar adam qismində canlandırmaq belə çətindi. Başadüşüləndi onun durumu. Belə hissləri, yəqin ki, qələmə almırlar, onları görürlər, duyurlar, yaxşı mənada seyr edirlər, vəssalam – N.Z. ). Fəxr edirəm ki, dayımın ölümündən bu qədər zaman keçməsinə baxmayaraq, o bizim və bizimlə bərabər bütün xalqımızın qəlbindədir. Prezident Heydər Əliyevin 1997-ci il 25 fevral tarixli 553 saylı fərmanı ilə dayıma - Rüstəmov Füzuli Salah oğluna ölümündən sonra “Azərbaycan Respublikasının Milli Qəhrəmanı” fəxri adı da verilib. Xocalı camaatı da sağ olsun ki, onun igidliklərini, onlar üçün etdiklərini unutmayıblar və hətta təkidlə tələb ediblər ki, Füzuliyə “Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı” fəxri adı verilsin. Ölümündən 27 il ötməsinə baxmayaraq, indi də dayımla bağlı hər hansı tədbirdə, hüzn günlərində özlərinə borc bilirlər gəlib o tədbirlərdə can-başla iştirak etsinlər. Adını da yaşadırlar, əməllərini də. Biz də bunları görüb dayımla fəxr edirik.
“O torpaqlarda say-seçmə babalarımızın, şəhidlərimizin izləri var...”
Bəli, Allah elin qədirbilən kəsimini yaşatsın, onlardan razı olsun, onları daim var eləsin! Məhz qədirbilən insanlar həyatını xalqı, Vətəni naminə fəda edənlərin adını da yaşadır, özünü də yaşadır, əgər övladları qalıbsa, onlara da hörmətlə yanaşır və nəticə olaraq bütövlükdə xalqımızda əbədiyaşar örnəklər formalaşır. Bu örnəklərsə Vətən, namus, qeyrət sevgisini stimullaşdırır. Yeni doğulan, ərsəyə gələn azərbaycanlılar da can atır ki, Füzuli kimi qəhrəman və Füzuli kimi də insan olsunlar. Bu, elə tarixən də belə olub, indi də belədi... Mərhəmət artıq Füzuli dastanının ən məhrəm, ən yorulmaz tədqiqatçısı kimi söhbətinə davam edir. Ona bu anda sual verib yönləndirməyə də lüzum yoxdur:
- Dayım mübarizəsini bir neçə istiqamət üzrə qurubmuş. O təkcə döyüşlərdəki iştirakı və ya ermənilərə silahlı-silahsız zərbə vurmağı ilə öz işini bitmiş hesab etmirmiş. Eşitdiklərim məndə belə bir qənaət yaradır ki, onu bu mübarizənin mənəvi tərəfləri daha çox narahat edirmiş. Barışa bilmirmiş ki, ermənilər bizim torpaqlarımızda firavan yaşaya-yaşaya elə bizim Vətənimizdə bizlərə yuxarıdan aşağı baxsınlar! Niyə onların hər şeyi olsun, o cümlədən azadlıqları, amma bizimkilərə məhdudiyyətlər qoyulsun? Niyə dövlət səviyyəsində onların düşmənçiliklərinə, apardıqları ədavətlərə, hətta bu aborigen xalqa qarşı kiçik və ya irimiqyaslı hücumlarına, təhdidlərinə göz yumulsun, amma azərbaycanlıların məcburən, özünümüdafiə məqsədilə onlara cavab verməsi cinayət kimi qələmə verilsin?! Görünür, Füzuli hadisələrin indiki məcraya yönəldilməsini duyurmuş, özü üçün proqnozlaşdırırmış və onun qarşısını almağı planlaşdırırmış. Onun “ipə-sapa yatmamasının” arxasında dayanan başlıca səbəb bu imiş. Yəni fəaliyyətinin konturlarını izləyəndə belə bir qənaəti bölüşməyə bilmirsən.
- Mərhəmət, sənin dayın Füzuli haqqında məlumatları əldə etdikcə mənim də öz qənaətlərim formalaşır. Belə nəticəyə gəlirəm ki, Füzuli Rüstəmov təkcə “silahlı qəhrəman” deyil, Füzuli həm də “insanlığın, insaniyyətin qəhrəmanıdı”. Onun Fin evlərində yaşayan Xankəndi qaçqınlarına ət, süd aparıb verməsi və ya Səkinə xalanın dediyi kimi, çörək alıb paylaması da qəhrəmanlıqdı, insanlıqdı, azərbaycançılıqdı, insan taleyinə, ehtiyac içində olanların taleyinə biganə qala bilməmək kimi xüsusi həssaslıq tələb edən hissdi. Füzuli bu anlamda da boşluq saxlamayıb. O təkcə Vətən sevgisi ilə deyil, bax elə bu əməlləri ilə də insanlara bir örnəkdi, nümunədi...
- Şübhəsiz ki, bu əməllərini eşitdikcə də onunla qürur duyuram. Amma yaşa dolduqca onu görə bilməməyimin bütün təfərrüatlarını dərk etdikcə kövrəlirəm. Onun dostları da məni görəndə ilk baxışda, ilk tanışlığımızda bir anlığa da olsa çətin duruma düşürlər. Deyirlər, elə bil Zamini görürük. Məni qucaqlayırlar, ağlayırlar. Bu zaman onların münasibətini hiss edirəm. Görürəm ki, onların arasında nə boyda səmimi münasibət var imiş, həmçinin dayımın qəhrəmanlıqları onu hansı səviyyəyə qaldırıbmış... Yəni bu yanaşma da mənə onun qəhrəmanlığının əsl motivlərini üzə çıxarmaqda yardımçı olur. Amma yenə də onu sona qədər dərk eləyə bilmirəm. Həm də onun yoxluğu ilə barışa bilmirəm. Üzünü heç vaxt görə bilməməyimsə (yenə kövrəlir) mənimçün böyük dərdə çevrilir. Bu ziddiyyətli fikirlərimin arasında var-gəl etdiyim məqamlar o qədər olur ki...
Mərhəmətin sözlərində böyük həqiqət var. Əslində FÜZULİ QƏHRƏMANLIĞINI sona qədər dərk etmək mümkün də deyil. Bir də, ümumiyyətlə qəhrəmanlar, qəhrəmanlıqlar biri digərini olduğu kimi bütün detallarla təkrarlamır ki, birinin haqqında oxuyanda, düşünəndə hamısının təfərrüatlarını dərk edə biləsən. Qəhrəmanlıqların çalarları fərqlidi. Onları birləşdirən ideya var, vətənpərvərlik, notları və sairə var, bu başqa məsələdi. Ancaq qəhrəmanların hər birinin özünün cızdığı spesifik ştrixlər, özlərinə məxsus yaratdıqları portretlər var ki, bunlar tamamilə üst-üstə düşə bilməz, oxşar məzmunların daşıyıcısı olsalar da, formaları mütləq fərqlidir.
- Mərhəmət, əlbəttə haqlısan ki, şəhidlər bizlər üçün heç zaman ölü deyil. Onların qisasını almaq, torpaqlarımızı işğaldan azad etməksə bizim boyun borcumuzdu...
- İnşallah, zaman gələr, biz də gedib torpaqlarımıza qanları tökülmüş şəhidlərimizin qisasını alarıq. Həm onların ruhu sakitləşər, həm də biz doğma torpaqlarımıza qovuşarıq. O torpaqlar bizdən ötrü təkcə yaşayış yerləri, maddi nemətlər yaradan torpaqlar deyil. O torpaqlarda say-seçmə babalarımızın, şəhidlərimizin izləri var. Bu izlər də bizləri gözləyir. O izləri yaradanlar qoruyub, gətirib Füzuligilin zamanına çatdırıblar, onlar da canları-qanları bahasına bu torpaqlarda yaşayıblar, onun uğrunda döyüşüblər, şəhid olublar...
Ordu sıralarından yenicə qayıtmış Mərhəmətlə bu söhbətimizdən təxminən 30-35 gün sonra erməni vandallarının təxribatlarına cavab olaraq Azərbaycan ordusu torpaqlarımızın azadlığı uğrunda döyüşlərə başladı. Sən demə, 27 sentyabr 2020-ci il tarixində bizlərdən ötrü qaçılmaz olan İkinci Qarabağ – Vətən müharibəsinə doğru gedən yolun bir addımlığındaymışıq. Əlbəttə ki, qarşıda bizi gözləyən, cəmisi 44 günə bizlərə ZƏFƏR sevincini yaşadan Vətənin azadlığı mübarizəsinin. Azərbaycanımızı işğal altındakı Füzuliyə, Cəbrayıla, Qubadlıya, Zəngilana, Laçına, Kəlbəcərə, Ağdama, Qarabağın tacı - tarixi Şuşa şəhərimizə, Suqovuşana, Hadrut qəsəbəsinə, bütövlükdə Qarabağa qovuşduracaq qələbə ovqatlı günlərimizin!
(ardı var)
Nəzirməmməd ZÖHRABLI jurnalist-publisist
