Son zamanlar bəylərlə müqayisədə xanımların elm sahəsinə daha kütləvi maraq göstərməsinin şahidi oluruq. Oğlanların çoxu magistraturanı bitirdikdən sonra elmə deyil, başqa sahələrə üz tutur, qızlar isə əksinə, elm sahəsində irəliləməyə can atırlar. Elə bunun nəticəsidir ki, bu gün ali təhsil müəssisələrində, eləcə də Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) müvafiq institutlarında daha çox qız və qadınlarla rastlaşırıq. Bu gün dərs demək üçün auditoriyaya girənlər arasında da qadınların sayı üstünlük təşkil edir.
Ali Attestasiya Komissiyasının hər il təqdim etdiyi "Fəlsəfə doktoru” diplomu alanların siyahısında qadınlar üstünlük təşkil edirlər. Elmin bu pilləsində qərarlaşan kişilərin də kifayət qədər olmasına baxmayaraq, statistik göstəricilər elmin qadınları daha çox cəlb etdiyini göstərir. Belə ki, son 3 ildə sözügedən diplomu alanların siyahısı da faktı təsdiqləyir. Belə ki, 2018-ci ildə 548 nəfər "Fəlsəfə doktoru” diplomu alıb. Onlardan 309 nəfəri qadın, 239 nəfəri isə kişidir. 2019-cu ildə 261 nəfər "Fəlsəfə doktoru” diplomu alanlardan 173 nəfəri qadın, 88 nəfəri isə kişidir. 2020-cı ilin ilk 2 ayı ərzində 116 nəfər "Fəlsəfə doktoru” adını alanların siyahısında 68 nəfər qadının, 48 nəfər kişinin adı yer alıb.
Ekspertlər kişilərin bu siyahıda sayca qadınlardan geri qalmasını bir neçə səbəblə əlaqələndirirlər.
“Dünyanın bütün təhsil müəssisələrində gender bərabərsizliyi əmələ gəlib”
Təhsil eksperti Qoşqar Məhərrəmov bildirdi ki, kişilərin elmi işə marağının azalması təhsilin feminizasiyası problemi ilə bağlıdır. Bu artıq dünyada yayılan problemdir: "Dünyanın bütün təhsil müəssisələrində gender bərabərsizliyi əmələ gəlib. Bu o deməkdir ki, qadınlar müəllim olaraq təhsil sahəsində özünə daha çox yer tapırlar. Kişilərin müəllim olaraq özünə peşə müəyyən etməsi statistikası daha aşağı düşür. Bu amil orta məktəblərdə öz təsirini göstərdiyi kimi, ali məktəblərdə də göstərir. Doktoranturanı keçən insanlar, adətən, ona görə bu pillədə oxuyurlar ki, ali məktəblərdə işləsinlər. Bununla da özləri üçün akademik karyera təşkil etmək istəyirlər”.
Ekspertin fikrincə, başqa sahələrdə çalışanlar doktorantura arxasınca getmirlər. O mənada ki, sənayedə, zavod və fabriklərdə, hətta dövlət müəssisələrində işləyən insanlar üçün təcrübə doktorantura təhsili və ya "Fəlsəfə doktoru” elmi dərəcəsini almaqdan daha asandır: "Belə bir zərurət olmadığı üçün də doktorantura pilləsini ali məktəbdə işləyənlər və gələcəkdə işləmək istəyənlər oxuyur. Ali məktəblərdə də məvacib yetərli olmadığı üçün, hazırda ali məktəblərdəki müəllimlərin feminizasiyası ilə qarşı-qarşıyayıq. Ali məktəblərdə işləyən qadınlar müəyyən qədər vaxtları olduğu, məvaciblərindən və bu situasiyadan razı qaldıqları üçün doktorantura təhsili alırlar. Çünki, adətən, Azərbaycan ailəsində ailənin maddi yükünü daha çox kişilər çəkir, qadınlar da elmi karyeranı, bir növ, zövq, şəxsi təkmilləşmə, elmi inkişaf üçün edirlər. Onlar daxildən gələn motivasiya ilə bu karyeralarını davam etdirirlər. Ancaq elmi işi yarıda qoyanların da sayı çoxdur. Ümumiyyətlə, ali məktəblərdə işləyib doktoranturasını tamamlamayanların da sayı kifayət qədərdir”.
Həmsöhbətimizin dediyindən belə aydın oldu ki, qadınların elmə daha çox meyl etmələri, kişilərin sayının bu sahədə azlıq təşkil etməsi milli mentalitetimizə, ailə dəyərlərimizə uyğun olaraq ailə başçısı olan kişilərin daha çox qazanc əldə etmək, ailə dolandırmaq yollarını düşünmələri ilə əlaqədardır.
Günel CƏLİLOVA
