Dünya iqtisadiyyatında son vəziyyətin təhlili burada yeni maliyyə böhranının ola biləcəyinə dair narahatlıqları xeyli artırır. Xüsusən də ABŞ, Çin, Avropa, Rusiya arasında iqtisadi müstəvidə artan gərginliklər böhranın yaxınlaşmasını sürətləndirən amillər sırasında yer alır.
Bütün bunlar fonunda Pentaqon və Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin (MKİ) valyuta eksperti Ceyms Rickards bildirir ki, 2019-cu ildə dünyanı böyük iqtisadi böhran gözləyir və buna Çin iqtisadiyyatında baş qaldıran problemlər səbəb olacaq. Onun fikrincə, Çini böhrana sürükləyəcək əsas amil borc problemidir. Digər tərəfdən ABŞ-ın özündə də vəziyyət yaxşı deyil. Artan borclar, dünya ölkələri ilə iqtisadi ziddiyyətlər burada da vəziyyəti gərginləşdirir.
Böhranla bağlı dünya dövlətlərini narahat edən məqamlardan biri də sosial iğtişaşların meydana gəlməsidir. Artıq dünyanın bir çox ölkəsində, məsələn Fransada, Serbiyada, İspaniyada və digər dövlətlərdə belə iğtişaşlar qeydə alınıb. Aparılan mübarizəyə baxmayaraq, iqtisadçı ekspertlər böhranla bağlı hələ də nikbin proqnozlar səsləndirmir. Əksinə, bildirilir ki, artıq qlobal iqtisadi böhranın yeni mərhələsi başlayıb. İndi yeni iqtisadi böhran səbəbindən problemlər yaşayan dövlətlərin siyahısının genişlənməsi də müşahidə olunur. Lakin elə dövlətlər də mövcuddur ki, qlobal iqtisadi böhranın təsirini minimal həddə hiss edir və iqtisadi inkişafda digər dünya ölkələri üçün xarakterik olan ciddi problemlər yaşamır. Belə ölkələrdən danışarkən ekspertlər nümunə kimi daha çox Azərbaycanın adını çəkir. Ölkə iqtisadiyyatında vəziyyətin təhlili qarşıdakı dövr ərzində, dünyada baş verənlərə rəğmən, Azərbaycanı ciddi inkişaf gözlədiyini deməyə əsas verir. Xüsusən də son 3 ildə ölkəmizdə həyata keçirilən iqtisadi islahatlar lazımi nəticələr verərək yeni uğurların əldə edilməsi üçün geniş imkanlar yaradıb. Ekspertlər vurğulayır ki, 2018-ci ildə Azərbaycanda baş verən iqtisadi hadisələr və makroiqtisadi göstəricilərdəki artımı nəzərə alsaq, 2019-cu ildə daha sürətli iqtisadi artım üçün baza yaradıldığını söyləmək olar. Xüsusən də ölkə iqtisadiyyatında qeyri-neft sektoru üzrə artımlar proseslərə daha nikbin rakursdan yanaşmağa imkan verir. Bundan başqa, Azərbaycanın valyuta ehtiyatlarının artması da vəziyyətə müsbət təsir edir. Ekspertlər qeyd edir ki, neftin dünya bazarında qiymətinin çox da yüksək olmamasına baxmayaraq, 2017-2018-ci illərdə Azərbaycan valyuta ehtiyatlarının həcmini artıra bilib. Bununla Azərbaycan strateji valyuta ehtiyatlarını artırmaqla iqtisadiyyatdakı dayanıqlığı əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirə bilib. Artıq strateji valyuta ehtiyatları 46 milyard dolları ötüb. Bu da ölkənin 32 aylıq mal və xidmətlər idxalı üçün kifayətdir. Valyuta ehtiyatlarının həcmi Azərbaycanın xarici borcundan 3 dəfə çoxdur. Ötən ilin yekunları göstərir ki, Azərbaycanın xarici ticarət balansında 7 milyard manatdan artıq müsbət profisit var ki, bu da iqtisadi inkişafın sürətli dinamikasından xəbər verir. Regionda həyata keçirilən transmiilli layihələr də ölkənin gəlirlərini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Hesab edilir ki, bütün bunlar 2019-cu ildə sürətli iqtisadi artıma nail olunması üçün zəruri baza formalaşdırır. Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin professoru Zahid Məmmədov da bu mövqeni bölüşür. Ekspert bu xüsusda bildirir: “Yenicə başa çatan 2018-ci ildə Azərbaycanda makroiqtisadi sabitlik təmin edilib. İqtisadi aktivlikdə müsbət dinamika müşahidə olunub. Qlobal maliyyə bazarlarında yaşanan risq səviyyəsinin yüksək və qeyri-müəyyən artmasına baxmayaraq, ölkəmiz daxili sabitliyi təmin edə bilib. İnflyasiya təkrəqəmli səviyyədə saxlanıb. Təbii ki, inflyasiyanın aşağı səviyyədə olması əhalinin real gəlirinin artmasını dəstəkləyir. Bütün bunlar biznes mühitinin yaxşılaşmasına və gələcək gözləntilərə müsbət təsir göstərir”.
O qeyd edib ki, tədiyə balansının vəziyyətinin yaxşılaşması neftin əlverişli qiymətini, eyni zamanda, ölkədə qeyri-neft sektorunun ixrac potensialını yüksəltməyi şərtləndirib: “Ölkənin valyuta ehtiyatları artıb. Respublikamızda bütün sahələrdə yüksək inkişafın təmin edilməsi Prezident İlham Əliyev tərəfindən həyata keçirilən uğurlu siyasətin nəticəsidir. Azərbaycanın iqtisadi inkişafının təməlində düşünülmüş, məntiqi siyasət, güclü iradə dayanır. Azərbaycan güclü iqtisadiyyat qura bilib və heç kimdən asılı deyil. Ölkəmizdə siyasi sabitlik, vətəndaş həmrəyliyinin təmin edilməsi mühüm amillərdən biri kimi qeyd edilməlidir. 2018-ci ili ölkəmiz üçün islahatlar ili də adlandırmaq olar. İqtisadi, elm, təhsil və digər sahələrdə yeniliklər bu inkişafa böyük töhfələr verib”. Ekspert ölkəmizdə ən böyük islahatlardan birinin vergi sahəsində həyata keçirildiyini bildirib: “Azərbaycanda aparılan iqtisadi inkişafın tələblərinə, güclü islahatlara uyğun olaraq vergi sahəsində böyük dəyişikliklər nəzərdə tutulur. 2018-ci ildə vergi məcəlləsində edilmiş dəyişikliklər 2019-cu ildə iqtisadi həyata müsbət təsir edəcək. Bununla vergilər sistemində fəlsəfə dəyişikliyinə yol açılıb. Vergi orqanlarının əsas funksiyasını fiskal nəzarətdən, vergiödəyicilərinə xidmət prinsipinə keçirilməsi təmin olunub”.
Zahid Məmmədov qeyd edib ki, iqtisadi islahatlar uğurla davam edir. “İslahatların aparılması üçün güclü siyasi iradə lazımdır. Fransa prezidenti Emmanuel Makron fransızların həyat səviyyəsini daha da yaxşılaşdırmaq üçün iqtisadi islahatlara start verdikdə bu, ölkədə “sarı jiletlərin” etirazı ilə qarşılandı. Fransa kimi inkişaf etmiş ölkədə siniflər arasında olan kəskin problemlər münaqişəyə yol açıb. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin apardığı siyasəti isə vətəndaşlarımız dəstəkləyir, cəmiyyət tərəfindən müsbət qarşılanır. Ölkəmizdə aparılan iqtisadi islahatlarda vətəndaş həmrəyliyi xüsusi qeyd olunmalıdır”.
Nahid SALAYEV
