Dünya birjalarında neftin qiyməti yenidən bahalaşır. Son məlumatlara görə, ölkəmizin dünya bazarlarına çıxardığı “Azeri Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 1,62 dollar bahalaşaraq 66,73 dollar olub. Bu, cari ilin dövlət büdcəsində nəzərdə tutlduğuundan təxminən 22 dollar çoxdur. Londonun ICE birjasında “Brent” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,10 dollar bahalaşaraq 65,64 dollar, Nyu-Yorkun NYMEX birjasında “Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti isə 0,09 dollar artaraq 62,66 dollar təşkil edib.
Məhz belə bir vaxtda Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) 5 illik bazar analizini əhatə edən “Neft 2018 Hesabatı”nda neftin qiyməti ilə bağlı çox maraqlı məqamlar yer alıb. Bunlardan aydın olur ki, netə artan tələbat bu məhsulun qarşıdakı dövr ərzində qiymətinin aşağı düşməsinə imkan verməyəcək. Cari il ərzində isə neftin qiymətində kəskin artım gözlənir. Qurum vurğulayır ki, qlobal neft tələbatının 2018-2023-cü illərdə gündəlik 6,9 milyon barrel artaraq 104,7 milyon barrelə çatacağı gözlənilir. Hesabata görə, ABŞ, Braziliya, Kanada və Norveçdə neft hasilatı artmağa davam edəcək. Bu dövrdə qlobal neft tədarükündəki artımın 60 faizi ABŞ-ın payına düşəcək. Qlobal neft tələbatı 2018-2023-cü illəri əhatə edən dövrdə gündəlik 6,9 milyon barrelədək artaraq 104,7 milyon barrelə çatacaq. Qlobal neft tələbatındakı çoxalmaya Asiyada iqtisadi artım və ABŞ-ın neft-kimya sənayesi təsiredici olacaq. Bu dövrdə qlobal neft istehsalının həcmi isə gündəlik 6,4 milyon barrel artaraq 107 milyon barrelə çatacaq.
Bununla yanaşı, Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatı (OPEK) üzrə xam neft hasilatı 2023-cü ilə qədər gündəlik 750 min barrel artacaq. Hesabatı şərh edən qurumun icraçı direktoru Fatih Birol bildirib: “Neft yataqlarına qoyulan investisiyaların az olması qlobal bazarda narahatlıq yaradır. Səmərəsi azalan neft yataqlarının inkişafı üçün daha çox investisiya qoymaq lazımdır. Qlobal mənada gündəlik 3 milyon barrel neftin itkisinin qarşısını almaq üçün bu investisiyalar mütləq edilməlidir. Bu göstərici Şimal dənizindən çıxarılan həcmə bərabərdir”. İndilikdə isə yaranmış vəziyyətdə o, cari il ərzində neftin qiymətində yeni yüksəlişin olmasını proqnozlaşdırır.
“Reuters”in sorğusunda iştirak edən ekspertlər də bəyan edir ki, cari ildə neftin qiyməti mütəmadi olaraq artacaq. Neft bazarının əksər analitikləri xam neftin qiymətinin bu il ardıcıl olaraq artacağını proqnozlaşdırır. Lakin bu bahalaşma ABŞ-da şist nefti istehsalının artması və OPEK üzrə neft hasilatının azaldılması sazişinin təsiri ilə müəyyən qiymət aralığında dəyişəcək. Qeyd edək ki, hazırda 10 milyon barrel olan ABŞ-ın gündəlik xam neft istehsalının bu il ərzində yüksələrək sutkalıq 11 milyon barreldən çox olacağı ehtimal edilir. Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatına üzv ölkələr və başda Rusiya olmaqla digər qeyri-OPEK ölkələri neft hasilatını bu ilin sonuna qədər gündəlik 1,8 milyon barrel azaltmaq barədə öhdəlik götürüb. Elə bu da qiymət artımını şərtləndirən başlıca faktorlardan sayılır.
Beynəlxalq Valyuta Fondu isə bildirir ki, ABŞ-ın şist neft sənayesi qlobal neft tələbindəki artımı təmin etmək və bazarı sabitləşdirmək üçün kifayət qədər güclü deyil. Qurum bəyan edir ki, qlobal iqtisadi artımın 4% təşkil etməsi durumunda, dünya iqtisadiyyatında gündəlik əlavə 2 milyon barrel neftə ehtiyac yaranacaq: "Hazırda fəaliyyətdə olan yataqlarda hasilatın getdikcə azaldığını nəzərə alsaq, ABŞ-da şist neft hasilatının gündəlik 1 milyon barrel artması qlobal neft tələbini təmin edə bilməyəcək. Bu da neftin qiymət yüksəlişini təmin edəcək".
Digər tərəfdən məlumdur ki, ABŞ prezidenti Donald Trampın administrasiyası Venesuelaya qarşı yeni sanksiyalar paketinin hazırlandığını açıqlayıb. Burada Venesuelanın dövlət neft şirkəti PDVSA-a qarşı cəzalar və bu ölkədən idxal olunan neftə məhdudiyyətlər yer alır. Analitiklərin fikrincə, bu hal neftin qiymətini artıran əsas məqamlardan biri olacaq. "Reuters"ə müsahibə verən ABŞ məmurlarından biri bildirib ki, sanksiyalar çoxpilləli ola bilər: "Onların bəziləri martın 20-də keçriləcək prezident seçkilərinə qədər, bəziləri isə seçkilərdən sonra tətbiq oluna bilər. Hər bir halda, sanksiyalar Venesuelanın neft sektoruna ağır zərbə vuracaq. Qısamüddətli perspektivdə neft bazarında şok yaşana bilər".
Böyük Britaniyanın "Barclays" bankının proqnozlarına görə, bu il Venesuelada orta gündəlik neft hasilatının həcmi illik müqayisədə 750 min barrel və yaxud 34,4% azalaraq 1,43 milyon barrelə düşəcək. Venesuelaya tətbiq olunması gözlənilən sanksiyalar fonunda dünya bazarında neftin qiymətinin qısa və ortamüddətli perspektivdə yüksək olacağı gözlənir. Bu isə hasilatçı ölkələrin neft satışından daha çox gəlir götürəcəyi anlamına gəlir.
Tahir TAĞIYEV
