Bu gün dünyanın enerji bazarında əhəmiyyətli rol oynayan ölkələr sırasında Azərbaycanın adı gedərək daha çox çəkilməkdədir. Xüsusən də ölkəmizin iştirakı ilə həyata keçirilən "Cənub Qaz Dəhlizi" indi təkcə Avropa yox, qlobal miqyasda xüsusi diqqət cəlb edir.
Qeyd edək ki, bu gün "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi uğurla icra edilir. Sözügedən layihə 4 hissədən ibarətdir. Birinci hissə "Şahdəniz" qaz yatağıdır, orada "Şahdəniz-2" layihəsinin icrası artıq tamamlanmaq üzrədir. İkinci hissə Azərbaycanı Gürcüstanla birləşdirən "Cənubi Qafqaz" qaz boru kəməridir. Üçüncü və ən əsas hissə TANAP qaz kəməridir. Nəhayət dördüncü hissə TAP-dır. Azərbaycanın əsas iştirakçılığı ilə həyata keçirilən "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinin önəmi ötən həftə İstanbulda dövlət və hökumət başçılarının iştirakı ilə keçirilən 22-ci Dünya Neft Konqresində də xüsusi olaraq qeyd olundu. Burada Azərbaycanın önəminin xüsusi vurğulanması isə həm də ölkəmizin neft və qaz strategiyasının dünya iqtisadiyyatında yerini və rolunu, onun gücünü bir daha nümayiş etdirdi. İndilikdə "Şahdəniz-2" layihəsi və "Cənub Qaz Dəhlizi" bütün Avropa qitəsinin enerji təhlükəsizliyinin təminatında mühüm amil kimi çıxış edir. Bu layihənin önəmi həm də ondan ibarətdir ki, perspektivdə ona qoşulmaq istəyən ölkələrin sayı çoxdur. Məsələn, İsrail "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinə, xüsusən də onun əsas hissələrindən olan TANAP-a böyük maraq göstərir. İsrailin milli infrastruktur, energetika və su təchizatı naziri Yuval Ştaynits isə bildirir ki, 2017-ci ilin sonunadək Türkiyə və İsrail Avropaya qaz nəqlini nəzərdə tutan boru kəmərinin tikintisində dair hökumətlərarası sazişi imzalamağı planlaşdırır. Onun sözlərinə görə, kəmərin tikintisinə dair qərar tərəflər arasında aparılan dörd mərhələdən ibarət danışıqlardan sonra qəbul olunub. Qəbul olunan qərara əsasən, Aralıq dənizində yerləşən "Leviafan" qaz yatağından Türkiyə sahillərinədək, oradan isə TANAP kəmərinədək borunun tikintisi aparılacaq. Ümumiyyətlə, hələ ötən ildən də Yuval Ştaynits bildirirdi ki, İsrailin çox böyük qaz ehtiyatı var və gələcəkdə bu göstərici 2,5 trilyon kubmetrə çata bilər. Qeyd edək ki, TANAP-ın əsas səhmdarı Azərbaycandır. Dövlət Neft Şirkətinin payı burada 58 faiz təşkil edir. Bu isə o deməkdir ki, İsrailin TANAP-a qoşulmasından ən çox mənfəət götürən ölkə də məhz Azərbaycan olacaq. Eyni zamanda Azərbaycan vasitəsilə Avropaya daha çox qaz axacaq. Amma TANAP-a təkcə İsrail maraq göstərmir. Qeyd edək ki, daha öncə İran da TANAP-a maraq göstərib və ona qoşulacağını istisna etmir. Gözlənir ki, proseslər belə davam edərsə, gələcəkdə İran TANAP-a qoşula bilər və öz qazını Avropaya çıxarmaq imkanı əldə edər. Ümumiyyətlə, rəsmi Bakı bildirir ki, böyük enerji resurslarına malik İraq və Kipr də öz qazını Azərbaycanın infrastrukturundan istifadə etməklə Avropaya ixrac edə bilər. Xatırladaq ki, Azərbaycan artıq İsrail və Kiprlə də danışıqlar aparıb. İran və İraq da bu məsələyə xüsusi maraq göstərir. Bununla həmin ölkələr Azərbaycanın sayəsində Avropanın enerji təhlükəsizliyinin artırılmasında böyük rol oynaya bilər. Hələlik həmin ölkələr gələcəkdə Azərbaycan infrastrukturundan istifadə etməklə öz qazını Avropaya çıxara biləcəklərini bildirir. Prosesdə Xəzərdə qonşu olduğumuz Türkmənistan da olduqca maraqlıdır. Sözsüz ki, bu dövlətlərin TANAP-a qoşulması Azərbaycanın da iqtisadi maraqlarına tam cavab verir. Çünki o halda ümumən "Cənub Qaz Dəhlizi"nin rentabelliyi və etibarlılığı daha da artacaq, Azərbaycanın bölgə və dünya üçün energetik əhəmiyyəti güclənəcək.
Türkiyənin enerji və təbii sərvətlər naziri Berat Albayrak bu fonda vurğulayır ki, TANAP və TAP layihələri dünya əhəmiyyətli layihələrdir. O, bu layihələrin Azərbaycan və Türkiyənin mövqelərini daha güclü hala gətirəcəyini bildirib. Xatırladaq ki, Azərbaycan "Cənub Qaz Dəhlizi" vasitəsilə ilkin mərhələdə Türkiyəyə 2018-ci ildən, Avropa bazarlarına isə 2020-ci ildən başlayaraq 16 milyard kubmetr qaz ixrac edəcək. Gələcəkdə isə ixrac həcmlərini "Abşeron" və "Ümid-Babək" kimi yeni layihələr hesabına artıra biləcək. Amma digər dövlətlərin də bura qoşulması layihənin əhəmiyyətini daha da yüksəldəcək.
Namiq QULİYEV
