ATƏT-ə üzv ölkələrin xarici işlər nazirlərinin Hamburq görüşündə diqqət mərkəzində yer alan əsas məqamlardan biri həll prosesi uzanan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi oldu. Həm ATƏT-in Minsk Qrupu üzvlərinin birgə bəyanatı, həm də qrupa üzv ölkələrin xarici işlər nazirlərinin açıqlamaları göstərdi ki, Qarabağ münaqişəsi beynəlxalq miqyasda ciddi təhdid mənbəyi kimi qəbul olunur.
Rusiya, ABŞ və Fransa XİN rəhbərlərinin Hamburqda qəbul etdiyi bəyanatda deyilir ki, ATƏT-in Minsk Qrupu üzvləri yekdilliklə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin danışıqlar yolu həll olunmasının tərəfdarıdır: "Həmsədr ölkələr Ermənistan və Azərbaycan prezidentlərinin görüşünü təşkil etməyə hazırdır. Biz əminik ki, ən yaxın imkan daxilində bu danışıqlar baş tutacaq. Həmsədrlərin dəstəyilə baş tutan birbaşa dialoq etibarın formalaşdırılmasında və sülh prosesinin davam etdirilməsində ən vacib elementdir. Aprel ayında qoşunların təmas xəttində baş vermiş gərginliyi nəzərə alaraq, biz davam edən silahlı insidentlərdən, ağır silahlardan istifadədən, o cümlədən güc tətbiqi barədə yayılan məlumatlardan narahatlığımızı bildiririk və təhdid və ya güc tətbiqini qətiyyətlə pisləyirik".
ABŞ dövlət katibi Con Kerri isə bildirir ki, Azərbaycan və Ermənistan arasında münaqişənin həllinin uzanması Avropanın təhlükəsizliyinə təhdiddir. Onun sözlərinə görə, Avropanın üzləşdiyi təhlükə təkcə Ukrayna deyil: "Bura Dağlıq Qarabağ, Dnestryanı və Gürcüstandakı münaqişələr də daxildir". - Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov isə qeyd edib ki, münaqişələr bütün tərəflərin maraqlarının qorunması şərtilə mövcud formatlar çərçivəsində həll olunmalıdır. Fransanın xarici işlər naziri Jan Mark Eyro da vurğulayır ki, ölkəsi Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə və uzunmüddətli həlli işinə sadiqdir. ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədri, Almaniyanın xarici işlər naziri Frank Valter Ştaynmayer vurğulayır ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı vəziyyət narahatlıq mənbəyi olaraq qalır. Ştaynmayer qeyd edib ki, bu ilin aprel ayında vəziyyətin gərginləşməsi münaqişənin ciddi təhlükə olduğunu göstərdi: "Baş verənlər göstərdi ki, atəşkəsi möhkəmləndirmək və münaqişənin həll yolunu tapmaq üçün düzgün müzakirələr apardığımıza əmin olmalıyıq". Beləliklə, yuxarıda qeyd olunan fikirlərdən bəlli olur ki, münaqişənin həllinin uzanması beynəlxalq miqyasda narahatlıq predmetidir və böyük dövlətlər konfliktin danışıqlar yolu ilə həllini istəyir. İndiki məqamda isə Ermənistan münaqişənin dinc yolla həllindən yayınır. Bu mənada tamamilə gözləniləndir ki, münaqişənin sülh yolu ilə həlli üçün Ermənistana beynəlxalq miqyasda müəyyən təzyiqlər başlasın. Çünki Qafqazda sabitliyin təminatı məhz bundan keçir. Əks halda həmsədr ölkələr də bilir ki, Azərbaycan münaqişənin bundan sonra daha bir neçə il davam etməsində maraqlı deyil. Yəni ölkə güc yolu ilə də ərazilərini işğaldan azad etməyə hazırdır və bunun bütün məsuliyyəti erməni tərəfinin üzərinə düşəcək.
Rusiya Dövlət Dumasının deputatı, Rusiya-Azərbaycan Parlamentlərarası Dostluq Qrupunun rəhbəri Dmitri Savelyev də vurğulayır ki, Azərbaycan heç vaxt Dağlıq Qarabağın işğalı ilə razılaşmayacaq: "Dağlıq Qarabağ münaqişəsi Ermənistana xeyir gətirməyib. Bu gün ermənilər Ermənistanı tərk edərək başqa ölkələrə gedir. Azərbaycan isə heç vaxt Dağlıq Qarabağın işğalı ilə razılaşmayacaq. Təsəvvür edin ki, sizin iki otaqlı eviniz var. Bir silahlı şəxs gəlib evinizə girir, sizi evdən qovur, evi əlinizdən alır. Siz bununla razılaşarsınızmı? Bu hələ harasıdır? Azərbaycanın təkcə Dağlıq Qarabağ regionu işğal olunmayıb. Ona bitişik olan yeddi rayon da işğal olunub. Bəs bu fakt necə?! Dağlıq Qarabağ mübahisəli regiondursa, onun ətrafındakı 7 rayonu işğal etmək nədir? Bəs Azərbaycan xalqından nə gözləyirsiniz? Sakit qalmasınımı, susmasınımı? Heç vaxt! Azərbaycan heç vaxt bununla razılaşmayacaq". Rusiyalı deputat heç kimin müharibə istəmədiyini vurğulayıb: "Heç kəs müharibə, qan tökmək istəmir. Lakin bu münaqişə həll olunmalıdır. Rusiya ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədr ölkəsi kimi bu problemin həllində öz vasitəçilik səylərini gücləndirməlidir. Mən öz həmkarlarımı bu münaqişənin həllinə səy göstərməyə çağırıram". Bu mənada istisna olunmur ki, elə Rusiya da Qarabağ məsələsinə görə Ermənistana təzyiqləri artırsın. Digər tərəfdən son yaxınlaşma fonunda Türkiyə də bunu Rusiyadan istəyir. Hadisələrin bu istiqamətdə inkişafı isə Ermənistan hakimiyyətini narahat edir. Çünki Ermənistan Rusiya və Türkiyənin təzyiqlərinə davam gətirə bilməyəcək. Əvvəla, Ermənistan tamamilə Rusiyadan asılı vəziyyətə düşüb, ordusu və iqtisadiyyatı Moskvanın nəzarəti altındadır. Bu mənada Moskva Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli məqsədilə Ermənistan hakimiyyətinə təzyiq edərsə, bu halda rəsmi İrəvan Kremlə heç bir etiraz edə bilməyəcək. Qərbdəki erməni lobbisi də indiki halda Serj Sarkisyandan üz döndərib. Erməni lobbisinin qənaətinə görə, Ermənistan hakimiyyətinin Rusiyadan artan asılılığı ölkəni fəlakətə aparır. Eləcə də erməni lobbisi düşünür ki, yaxın zamanda Moskva Ankara ilə razılaşaraq Dağlıq Qarabağ münaqişəsini Azərbaycanın xeyrinə həll edəcək. Ermənistanın getdikcə kasıblaşması və əhalinin azalması faktoru da bu ölkənin Rusiya üçün əhəmiyyətini azaldır. Bunun qarşılığında, iqtisadi çətinliklərə rəğmən, Azərbaycanın hərbi potensialı artır, əhalinin sayı isə sürətlə 10 milyon nəfərə yaxınlaşır. Bu fonda da böyük dövlətlərə Cənubi Qafqazda Azərbaycanla əməkdaşlıq daha məqbuldur. Azərbaycanla effektiv əməkdaşlıq isə məhz Qarabağ münaqişəsinin həllindən keçir.
Tahir TAĞIYEV