Volodimir Zelenski bəyan edib ki, Belarus Rusiya ordusuna yanacaq tədarükünü dayandırmalıdır. Əks halda, Ukrayna əvvəlcə bunu ictimai şəkildə gündəmə gətirəcək, sonra isə başqa addımlar atacaq.
Bundan əvvəl Zelenski Aleksandr Lukaşenkoya bir həftə vaxt verərək Belarus ərazisində yerləşən və Rusiya dronlarının Ukraynaya zərbələrini daha dəqiq yönləndirməsinə kömək etdiyi deyilən retranslyatorların sökülməsini tələb etmişdi. O bildirib ki, əgər Belarus bunu etməsə, Ukrayna həmin obyektləri özü sıradan çıxaracaq. Müddət iyunun 26-da başa çatır.
Zelenski Belarusu Rusiya ordusunun əsas neft məhsulları təchizatçılarından biri adlandırıb və bunun dayandırılmasının Lukaşenkonun səlahiyyətində olduğunu vurğulayıb.
İyunun 21-də verdiyi müsahibədə Zelenski deyib ki, Belarus tərəfi xüsusi xidmət orqanları və hərbçilər vasitəsilə xəbərdar edilib ki, Rusiyaya yardımı dayandırsın. Onun sözlərinə görə, retranslyatorlar Rusiya və İran istehsalı dronların Ukrayna şəhərlərinə daha dəqiq zərbələr endirməsinə kömək edir. Zelenski əlavə edib ki, Lukaşenko sadəcə üzr istəməklə kifayətlənməməli, real addımlar atmalıdır.
O həmçinin bəyan edib ki, əgər Belarus retranslyatorları özü sökməsə, Ukrayna onları məhv edəcək.
Bu arada, Ukraynanın son aylarda Rusiyanın neft emalı və neft-qaz infrastrukturuna endirdiyi zərbələr nəticəsində Rusiyanın bəzi regionlarında və ilhaq olunmuş Krımda yanacaq qıtlığı yaranıb. İyunun 18-nə keçən gecə Moskva və Moskva vilayətinə edilən dron hücumu müharibənin başlanmasından bəri ən böyük hücumlardan biri hesab olunur. Rusiya tərəfinin məlumatına görə, həmin gecə Moskva bölgəsində təxminən 200 dron hava hücumundan müdafiə qüvvələri tərəfindən vurulub.
Belarus-Ukrayna münasibətlərinin gələcək inkişafı necə olacaq və bu münasibətlərdə hansı dəyişikliklər gözlənilir?
Belarus–Ukrayna münasibətlərinin yaxın dövrdə yaxşılaşması ehtimalı çox aşağıdır və əsas istiqamət gərginliyin saxlanması və ya artmasıdır. Bunun əsas səbəbi Belarusun Rusiya ilə hərbi-siyasi yaxınlığı və Ukraynanın bunu öz milli təhlükəsizliyinə birbaşa risk kimi görməsidir.
Hazırkı dinamika göstərir ki, Ukrayna Belarus ərazisini təkcə siyasi yox, həm də hərbi-logistik baxımdan təhlükə mənbəyi kimi qiymətləndirir. Xüsusilə dron hücumlarına kömək etdiyi iddia olunan texniki infrastruktur və Rusiyaya yanacaq dəstəyi bu münasibətləri daha da sərtləşdirir. Bu səbəbdən Ukraynanın ritorikası daha sərt olur və açıq şəkildə “təzyiq və preventiv addımlar” mesajı verir.
Belarus isə öz növbəsində münaqişəyə birbaşa qoşulmadığını göstərməyə çalışır, amma eyni zamanda Rusiya ilə strateji ittifaqdan geri çəkilmir. Bu ikili mövqe Minskə qısa müddətdə neytral vasitəçi rolunu qazandırmır, əksinə etimadın azalmasına səbəb olur.
Gələcəkdə bir neçə mümkün istiqamət var. Ən real gözlənti odur ki, münasibətlər uzun müddət soyuq və qarşıdurmalı qalacaq, diplomatik əlaqələr minimum səviyyədə saxlanacaq və qarşılıqlı ittihamlar davam edəcək. Eyni zamanda sərhəd bölgəsində təhlükəsizlik riskləri və insident ehtimalı arta bilər.
Daha gərgin ssenari isə Ukraynanın Belarus ərazisindəki hərbi və ya texniki obyektləri hədəf alması halında ortaya çıxa bilər. Bu, Belarusun daha sərt cavab verməsinə və ya Rusiya ilə koordinasiyanı artırmasına səbəb ola bilər ki, bu da regional eskalasiyanı dərinləşdirər. Hadisələrin bu ardıcılliqla davam etməsi nə Ukrayna, nə də AB üçun arzuolunan deyil. Ona görə də Ukraynanın Belarus ərazisindəki hərbi və ya texniki obyektləri hədəfə alması ehtimalı cox zəifdir.
Daha yumşaq addım isə yalnız o halda mümkündür ki, Belarus Rusiya ilə hərbi-logistik əməkdaşlığını əhəmiyyətli dərəcədə azaltsın və ya neytrallığa daha yaxın mövqe sərgiləsin. Lakin hazırkı siyasi və hərbi reallıqlar bunu qısa müddətdə az ehtimallı edir.
Ümumi mənzərə göstərir ki, münasibətlərdə əsas trend etimadın azalması, təhlükəsizlik narahatlıqlarının artması və qarşılıqlı təzyiq mexanizmlərinin güclənməsi olacaq.
Akif NƏSİRLİ
