Xaqani Cəfərli: "İsrail İranın nüvə silahı əldə etməsinə imkan verməyəcək"
İranın Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Esmail Bəqainin sözlərinə görə, İran və ABŞ İsveçrədə keçirilən danışıqların ilk mərhələsində Hörmüz boğazından gəmilərin təhlükəsiz keçidini təmin edəcək xüsusi mexanizmin yaradılması barədə razılığa gəliblər. O bildirib ki, tərəflər İran neftinin satışına icazə verilməsi və Tehranın dondurulmuş aktivlərinin açılması məsələlərini də müzakirə ediblər. Xarici işlər naziri Abbas Əraqçi isə neft ixracı və aktivlərin açılması ilə bağlı razılıq əldə olunduğunu qeyd edib.
Bununla yanaşı, İran tərəfi ABŞ Prezidenti Donald Trampın təhdidlərini əsas gətirərək danışıqların davamından imtina etdiyini bildirib. Buna baxmayaraq, texniki qrupun işini bərpa edərək razılaşmanın detalları üzərində işləməsi planlaşdırılır.
Danışıqlarda vasitəçilik edən Pakistan və Qətər görüşün müsbət və konstruktiv keçdiyini açıqlayıb. Tərəflər danışıqlar prosesinə nəzarət edəcək yüksək səviyyəli komitənin yaradılması, həmçinin İranın nüvə proqramı, sanksiyalar, razılaşmaların icrasına nəzarət və mübahisələrin həlli üzrə işçi qrupların fəaliyyət göstərməsi barədə razılığa gəliblər.
ABŞ və İran yekun sazişə aparan yol xəritəsini də razılaşdırıblar və bu sazişin 60 gün ərzində imzalanması nəzərdə tutulur. Bundan əlavə, İsrail ilə Livandakı Hizbullah arasında döyüşlərin dayandırılmasına nəzarət mexanizmi üzərində də anlaşma əldə edildiyi bildirilir. Texniki danışıqların həftənin sonuna qədər İsveçrədə davam edəcəyi qeyd olunub.
Görüşdə ABŞ tərəfini vitse-prezident Cey Di Vens, prezidentin xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkoff və Cared Kuşner, İran tərəfini isə parlament sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf və xarici işlər naziri Abbas Əraqçi təmsil edib.
Görüşdən əvvəl İran İsrailin Livana hücumlarını əsas gətirərək Hörmüz boğazını bağladığını elan etmişdi. Məlumata görə, Donald Tramp İran nümayəndələri ilə əlaqə saxlayaraq boğazın açıq saxlanılmasını tələb edib. O, həmçinin İranın Hizbullaha maliyyə dəstəyini dayandırmasını istəyib və ölkənin uranın zənginləşdirilməsi hüququ ilə bağlı bəyanatlarına görə İran Prezidenti Məsud Pezeşkianı tənqid edib.
İsveçrədə son İran-ABŞ danışıqlarının indiki yekununu necə qiymətləndirmək olar? Bu razılaşma nə dərəcədə effektiv ola bilər? İsrail yola gələcəkmi?
Bu razılaşmalar danışıqlar prosesinin risklərdən qorunmasında nə kimi rolu olacaq - doğrudan real bir nəticə əldə edilə bilərmi?
Politoloq Xaqani Cəfərli "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında ABŞ vitse-prezidenti J.D. Vensin İranla danışıqlar prosesində açıq irəliləyiş olduğunu, İran tərəfinin beynəlxalq müfəttişləri ölkəyə dəvət etməyə razılıq verdiyini və AEBA nümayəndələrinin ən qısa müddətdə, bəlkə də çərşənbə axşamı səfərinin gözlənildiyini qeyd etdiyini bildirdi: "Vitse-prezident Vens eyni danışıqların bir hissəsi olaraq İsrailin təhlükəsizliyini təmin etmək və Livanın suverenliyini qorumaq üçün Hizbullahın tərksilah edilməsi mexanizminin yaradıldığını da bəyan edib.
Lakin İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai Vensin bu açıqlamalarını qəti şəkildə təkzib edərək Tehranın AEBA müfəttişlərinin münaqişə zamanı hücuma məruz qalan nüvə obyektlərinə baş çəkməsinə icazə vermək niyyətində olmadığını bildirdi. Bəqai həmçinin İran tərəfinin İsveçrədə AEBA-nın baş direktoru Rafael Qrossi ilə görüşdüyünə dair məlumatları da rədd etdi" .
Xaqani Cəfərli qeyd etdi ki, belə ziddiyyətli açıqlamalar fonunda həqiqəti müəyyənləşdirmək çox çətindir. Bununla belə, politoloqun fikrincə, aydın olan bir məqam var: İran nüvə proqramından və proksi qüvvələrdən imtina etməlidir, əks halda yeni hərbi əməliyyatlar qaçılmaz olacaq. Cəfərli vurğuladı ki, İsrail İranın nüvə silahı əldə etməsinə imkan verməyəcək, üstəlik, ABŞ və Çin də buna qarşıdır. Ona görə də həm danışıqların, həm də hərbi əməliyyatların yenidən başlamasının taleyi İranın tutacağı mövqedən asılı olacaq.
Dəniz NƏSİRLİ
