Tramp administrasiyası İranın xaricdəki bank aktivlərinin dondurulmasını aradan qaldırmağa və neft-kimya sənayesinə qarşı sanksiyalara güzəşt etməyə razılıq verib. Tehran bunu İsveçrənin Bürgenştok şəhərində keçirilən danışıqların əsas mərhələsindən sonra açıqlayıb. Tərəflər ayrıca olaraq Livan və Hörmüz boğazındakı vəziyyət üçün münaqişələrin aradan qaldırılması mexanizmlərinin yaradılması barədə razılığa gəliblər. Vaşinqton danışıqlar prosesində əhəmiyyətli irəliləyişlər olduğunu bildirir, lakin alternativlərinin olduğunu xatırladır.
İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi bildirib ki, İsveçrədə keçirilən danışıqlar mərhələsində əhəmiyyətli irəliləyiş əldə edilib. O qeyd edib ki, bu, İranın Livanda atəşkəs və sanksiyaların yüngülləşdirilməsi tələbləri ilə bağlıdır: "Neft və neft-kimya ixracatı üzrə bank qadağaları, blokada aradan qaldırılıb, İranın yenidən qurulması və inkişafı üçün genişmiqyaslı plana başlanılıb". İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmail Baqayi sanksiyaların ləğvini təsdiqləyib, lakin əlavə edib ki, "öhdəlik qarşılığında öhdəlik" prinsipi gələcək qətnamə üçün əsas olacaq. İsveçrədə məsləhətləşmələrdən sonra çıxış edən Amerika danışıqlar heyətinə rəhbərlik edən ABŞ vitse-prezidenti Ceyms Vens qeyd edib: "Biz uğurlu yekun razılaşma üçün çox yaxşı təməl qoyduq. Yekun razılaşma evdir və biz təməli qoyduq". O bildirib ki, məsləhətləşmələrdən sonra Tehran Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (BAEA) müfəttişlərini nüvə obyektlərinə dəvət etməyə razılıq verib və onun sözlərinə görə, bu, nüvəsizləşdirmə prosesinin başlanğıcı hesab edilə bilər: "Mən gözləyirəm ki, müfəttişlərin İrana səfəri ən azı bu həftə baş tutacaq".Vens İranın xaricdəki aktivlərinin dondurulmasının aradan qaldırılması ilə bağlı razılaşmaların həqiqətən də əldə edildiyini açıq şəkildə bildirib: "Əgər İran aktivləri nə vaxtsa dondurulmazsa, onlar Amerika fermerlərinin zənginləşdirilməsinə və İran xalqının qidalanmasına yönəldiləcək. Bu, çox yaxşı, klassik Tramp tipli bir razılaşmadır. Bu, xalqımız üçün, İran xalqı üçün əladır. Ən əsası isə, qurduğumuz regional təhlükəsizlik arxitekturasına töhfə verəcək. Onun yerində qalmasını təmin etmək üçün çox çalışacağıq".
Danışıqlarda iştirak edən vasitəçilərin - Qətər və Pakistanın bəyanatında qeyd olunur ki, ABŞ və İran Yüksək Səviyyəli Komitə yaratmaq barədə razılığa gəliblər. Bu qurum Vaşinqton və Tehran arasında sülh sazişlərinin icrası üzərində siyasi nəzarəti həyata keçirəcək. Danışıqlar qrupunun liderləri Yüksək Səviyyəli Komitəyə müntəzəm olaraq hesabat verəcək və nüvə enerjisi, sanksiyaların aradan qaldırılması, mübahisələrin monitorinqi və həlli mövzularına yönəlmiş işçi qruplarına rəhbərlik edəcəklər. Pakistan və Qətər İsveçrədə əldə edilən razılaşmaları 60 gün ərzində yekun razılaşmaya nail olmaq üçün yol xəritəsi kimi təsvir ediblər. Eyni zamanda, beynəlxalq vasitəçilər ABŞ və İranın Hörmüz boğazında insidentlərin qarşısını almaq və ticarət gəmilərinin bu gəmiçilik arteriyasından təhlükəsiz keçidini təmin etmək üçün rabitə kanalı yaratmaq barədə razılığa gəldiyini bildiriblər. Ayrı-ayrılıqda, tərəflər Livanda münaqişələrin həlli üçün koordinasiya mərkəzi yaratmaq barədə razılığa gəliblər. Tehranın dəfələrlə israr etdiyi kimi, İsrail Müdafiə Qüvvələri “Hizbullah”a qarşı bütün hərbi əməliyyatları dayandırmalı və nizami qüvvələrini geri çəkməlidir. Əraqçi qeyd edib ki, Livanda "sükut"un qorunması ABŞ-ın İranla razılaşmaya sadiqliyini nümayiş etdirəcək. İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu öz növbəsində bildirib ki, Vaşinqtonun hər hansı vədinə ehtiyatla yanaşmaq lazımdır: Tehran heç vaxt onunla tərəfdaşlıq etməyəcək. ABŞ həmçinin alternativ hərəkət istiqamətlərini də saxlayır.
Vens deyib: "Əlbəttə ki, xəbərlər ABŞ və İran arasında baş verənlərə yönəlib, lakin bu bölgə çox uzun müddətdir ki, ağır vəziyyətdədir və prezident bizə təməl qoymağı və davamlı sülhə nail ola biləcəyimizi görməyi tapşırıb. Əgər bu uğursuz olarsa, ABŞ prezidentinin Amerikanın təhlükəsizlik məqsədlərinə çatmaq üçün hələ də bir çox variantı var, amma hələlik bu, onun bizim üçün müəyyən etdiyi yoldur, biz işləməyə davam edəcəyik və nəyə nail ola biləcəyimizi görəcəyik". İsrailin özü İsveçrədə əldə edilən razılaşmalara o qədər də həvəsli deyil. Yerli medianın məlumatına görə, İsrail qüvvələri simvolik olaraq Livanın bəzi ərazilərini azad edə bilər, lakin onlar bundan daha irəli getməyəcəklər. Baş nazir Benyamin Netanyahu bəyan edib: "Biz möhtəşəm nəticələr əldə etmişik və onlardan əl çəkməyəcəyik. Bizə əziz olan şimal xalqını və bütün ölkə vətəndaşlarını qorumaq üçün lazım olduğu qədər cənubi Livandakı təhlükəsizlik zonasında qalacağıq. İsrailin baş naziri olaraq, mən bu məsələdə qətiyyətliyəm və heç nə dəyişməyəcək. İrana gəldikdə isə: diplomatik inkişaflardan asılı olmayaraq, İranın özünü nüvə silahı ilə silahlandırmasına icazə verməyəcəyəm. İsrailin baş naziri olduğum müddətcə bu baş verməyəcək. Mənim, eləcə də müdafiə nazirinin İsrail Müdafiə Qüvvələrinə verdiyi əmrlər aydındır və dəyişməyib: Livanın cənubundakı əsgərlərimiz özlərinə və ya şimal sakinlərinə qarşı hər hansı bir təcili və ya yarana biləcək təhlükənin qarşısını almaq üçün tam hərəkət azadlığına malikdirlər. İsrail Müdafiə Qüvvələri bu baxımdan heç bir məhdudiyyətlə üzləşmir".
ABŞ və İrana gəldikdə isə, Yaxın Şərq sülh nizamlanması ilə bağlı daha fundamental razılaşmaya nail olmaq məqsədilə onlar arasında 60 günlük danışıqlar dövrü rəsmi olaraq başlayıb. Ekspert qrupları məsləhətləşmələrin əsas mərhələsinin başa çatmasından sonra ABŞ-İran razılaşmalarının həyata keçirilməsinin texniki detallarını müzakirə etmək üçün xüsusi olaraq bu məqsədlə İsveçrədə qalıblar. Lakin hər şey hər iki tərəfin iradəsindən asılı olacaq.
Samirə SƏFƏROVA
