Məlum olduğu kimi, "AzerTelecom" və "Telecom Armenia" şirkətləri Azərbaycan üzərindən Ermənistanın beynəlxalq internet bağlantısının təmin edilməsinə dair ikitərəfli müqavilələr imzalayıb. Razılaşma çərçivəsində regionun aparıcı magistral internet operatoru "AzerTelecom" beynəlxalq internet trafikinin təchizatı üzrə ölkələrin sayını və coğrafiyasını genişləndirəcək, həmçinin öz infrastrukturundan istifadə etməklə Ermənistan istiqamətində internet trafikinin tranzitini təmin edəcək.
Bu kimi razılaşmalar regionda bağlantı marşrutlarının diversifikasiyasına, telekommunikasiya şəbəkələrinin etibarlılığının daha da artırılmasına və telekommunikasiya sahəsində əməkdaşlığın inkişafına yönəlib. Qeyd edək ki, "AzerTelecom" Azərbaycanın aparıcı telekommunikasiya şirkəti olmaqla internet trafikinin topdansatışı, rabitə xidmətləri, innovativ rəqəmsal həllər və digər qabaqcıl telekommunikasiya xidmətləri təqdim edir. "AzerTelecom" Avropa ilə Asiya arasında yeni rəqəmsal dəhlizin yaradılmasını nəzərdə tutan transkontinental "Rəqəmsal İpək Yolu" layihəsini həyata keçirir. "AzerTelecom" müxtəlif ölkələrdə və sahələrdə fəaliyyət göstərən "NEQSOL Holding" beynəlxalq şirkətlər qrupunun tərkibində olan "Azerconnect Group"a daxildir. Proseslər Ermənistanda da xüsusi diqqət mərkəzindədir. Erməni ekspert Qriqor Saqyan qeyd edir ki, Tiflis-Bakı-İrəvan "döngəsi" boyunca və Rusiyaya internet tranziti zamanı şəbəkə trafikinin tutulması və təhlili ABŞ-dan olan mütəxəssislərin iştirakı ilə mümkün olacaq: "Əlbəttə ki, məlumatların şifrələnməsi üçün istifadə olunan alqoritmin zəifliyi ilə bağlı narahatlıqlar var. Bu alqoritm amerikalı proqramçılar tərəfindən hazırlanıb. Buna görə də, şəbəkə trafikinin tutulması və təhlili yalnız ABŞ-dan olan mütəxəssislərin iştirakı ilə mümkündür".
Onun sözlərinə görə, Azərbaycan şirkəti ilə internet tranziti müqaviləsini imzalayan "Telecom Armenia"nın rəhbəri Aleksandr Yesayan özü uzun illərdir ki, Ermənistan internet trafikinin Bakıdan keçməsinin qəbuledilməz olduğunu bəyan edirdi. Bundan əlavə, o, “Ucom”a rəhbərlik edərkən beynəlxalq provayderlər və Gürcüstan tranzit tərəfdaşları ilə bağlanmış müqavilələrdə Tiflisdən gələn trafikin Rusiyaya və ya Avropaya davam etmədən əvvəl Bakıdan keçməməsi nəzərdə tutulmuşdu: "Bu nə deməkdir? Deməli, o vaxt şübhələr var idi, ya da siyasət o vaxt bir istiqamətli idi, bu gün isə fərqlidir. 2013-cü ildə Ermənistana trafik üç istiqamətdə yönləndirilirdi: İrəvan-Tiflis-Varna (Qara dəniz vasitəsilə), Novorossiysk vasitəsilə və İrəvan-Tiflis-Bakı-Moskva. Həmin illərdə Azərbaycan üzərindən internet tranziti məsələsi hətta Milli Təhlükəsizlik Xidmətinə də çatıb və məlum olub ki, yalnız “Ucom”un müqavilələrində trafikin Bakıdan keçməməsi nəzərdə tutulub. Axmaqlıqdan sonra digər Ermənistan şirkətləri də müqavilələrinə oxşar bənd əlavə ediblər. Bu arada, həmin illərdə, müqavilədə məhdudlaşdırıcı bənd olmadığı təqdirdə, trafikin Azərbaycandan keçməsi qərarı Gürcüstan tranzit şirkətləri tərəfindən verilirdi, çünki bu marşrutla (Bakıdan Rusiyaya və ya Avropaya) gedən trafik Azərbaycanın magistral provayderlərinin əsas qlobal mübadilə məntəqələrinə birbaşa çıxışı və Xəzər regionundakı yüksək rəqabət səbəbindən daha ucuz idi”. Eyni zamanda, rabitə təhlükəsizliyindən danışan Sagyan qeyd edir ki, internetdəki məlumatların əksəriyyəti, yüksək təhlükəsiz asimmetrik açarlar da daxil olmaqla, hibrid şifrələmə istifadə edilərək şifrələnir: "Beləliklə, adi vətəndaşların çox narahat olmasına ehtiyac yoxdur. Adi vətəndaşın narahat olması lazım olan hansı sirləri var? İstifadəçi elektron poçtun məxfiliyinə xüsusilə həssasdırsa, PGP kimi əlavə elektron poçt şifrələmə vasitələrindən istifadə edə bilər. Hətta standart Gmail hesabı açarkən belə, brauzerin ünvan çubuğunda "https" görəcəksiniz. "S" hərfi "təhlükəsiz" deməkdir”.
Ramil QULİYEV
