ABŞ Konqresi “İbrahim Sazişləri”nin Cənubi Qafqaz və Orta Asiya dövlətlərini də əhatə edəcək şəkildə genişləndirilməsi ilə bağlı qanun layihəsini nəzərdən keçirməyə hazırlaşır. Qeyd edək ki, 2000-ci ildə Donald Trampın vasitəçiliyi ilə İsrail, Mərakeş, BƏƏ və Bəhreyn arasında imzalanan “İbrahim Sazişləri” İsrailin texnoloji potensialını İslam ölkələrinin insan və təbii sərvətləri ilə birləşdirmək üçün iqtisadi və diplomatik əlaqələri inkişaf etdirməyi hədəfləyir. Bu ilin may ayının sonlarında, İranla müharibə fonunda Tramp Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər, Pakistan, Türkiyə, Misir və İordaniya liderlərini İsrail ilə münasibətlərini normallaşdırmaq üçün “İbrahim Sazişləri”nə qoşulmağa çağırdı.
“İbrahim Sazişləri” İsrail və müsəlman ölkələri arasında diplomatik, ticarət, investisiya, texnoloji və hərbi-texniki kanallar aça bilər. İsrail və BƏƏ artıq azad ticarət sazişi bağlayıb və bu sazişlər çərçivəsində təhlükəsizlik və kibermüdafiə sahəsində əməkdaşlıq sazişləri də hazırlanır. Ötən ilin sonlarında Qazaxıstan həm İsrail, həm də ərəb dünyası ilə yaxşı münasibətləri qorumağa davam etmək niyyətində olduğunu bildirərək, müqavilələrə qoşulmaq istəyini açıqladı. Astananın bu addımı ABŞ-ı məmnun etsə də, Fələstin radikallarını qəzəbləndirdi. İndi isə ABŞ Nümayəndələr Palatasının üzvü, respublikaçı Kreyq Qoldman ABŞ administrasiyasından “İbrahim Sazişləri” ni Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz dövlətlərinə genişləndirmək üçün tədbirlər görməsini tələb edən qanun layihəsi təqdim edib. O bildirir: “Bu cür koordinasiya təkcə amerikalılara fayda vermir, həm də İran kimi düşmənlərimizin təsirinə qarşı çıxır. Yaxın Şərqdə və Asiyada sabitliyə ABŞ-ın dünyada daha güclü liderliyi və daha çox ölkənin razılaşmalara daxil edilməsi yolu ilə nail olunacaq”. O, Trampın may ayı təşəbbüsündən ilhamlandığını etiraf edərək, “İbrahim Sazişləri”nə nə qədər çox ölkə qoşularsa, Yaxın Şərqdə sülhün təminatı bir o qədər böyük olduğunu qeyd edir. Vaşinqton “İbrahim Sazişləri”nin genişləndirilməsini İran sazişinə əlavə kimi görür. Lakin ekspertlər iddia edirlər ki, belə bir əlaqə əslində Tehranla danışıqları çətinləşdirə bilər.
ABŞ prezidentinin nümayəndəsi Stiv Uitkoff və Trampın kürəkəni, hazırda Ukrayna sülh prosesinə və Vaşinqtonun Moskva ilə əməkdaşlığına nəzarət edən sahibkar Cared Kuşner “İbrahim Sazişləri”nin genişləndirilməsi üçün səy göstərə bilərlər. “İbrahim Sazişləri”nin imzalanmasından bir il əvvəl qurulan “FDD Action” qanunun qəbul edilməsi üçün lobbiçilik etməyi planlaşdırır. “FDD Action” özünü siyasətçilərlə birbaşa əməkdaşlıq edərək, rəqiblərini sarsıtmaqla və müttəfiqlərini dəstəkləməklə ABŞ-ın milli təhlükəsizliyini gücləndirən bir insan haqları təşkilatı kimi təqdim edir. “FDD Action” milli təhlükəsizlik məsələləri ilə məşğul olan Konqres üzvləri və hökumət rəsmiləri üçün etibarlı məlumat mənbəyinə çevrildiyini iddia edir. Bəzi məlumatlara görə, Qazaxıstanın müqavilələrə qoşulmasından sonra Vaşinqton Azərbaycan və Özbəkistana güvənir. Bakı ilə Təl-Əvivin həqiqətən də kifayət qədər yaxın münasibətləri var. Azərbaycanın dövlət neft şirkəti SOCAR və İsrailin “Union Energy & Systems A Ltd.” şirkəti qaz hasilatı sahəsində əməkdaşlıq edir, Azərbaycan və İsrail isə rəqəmsal iqtisadiyyat və yaşıl enerji sahəsində də əməkdaşlıq edirlər. Bəzi ekspertlər bəyan edirlər ki, Azərbaycanın “İbrahim Sazişləri”nə qoşulması Bakının beynəlxalq arenada və Vaşinqtonla münasibətlərində mövqeyini gücləndirə bilər.
Samirə SƏFƏROVA
