Rusiya 7 iyunda keçiriləcək parlament seçkiləri ərəfəsində Ermənistana qarşı təhdidlərini getdikcə daha çox artırır. Kreml Ermənistanda hökumətin Rusiyayönlü bir hakimiyyətə dəyişməsinə ümid edir və baş nazir Nikol Paşinyanın Avropayönlü siyasətini sərt tənqid edir. Ötən həftə Putinin təhdidlərinə bəzi digər ölkələr də qoşuldu.
Belarus lideri Aleksandr Lukaşenko Vladimir Putinin Ermənistanın Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşmasını davam etdirəcəyi təqdirdə "Ukrayna ilə eyni aqibətlə" üzləşə biləcəyi ilə bağlı təhdidlərini təkrarladı: "Ermənilər, Allah eləməsin, Ukraynada baş verənləri təkrarlamamaq üçün çox diqqətli olmalıdırlar. Ukraynada hər şey tam olaraq belə başladı". Rusiya öz növbəsində artıq bütün iqtisadi təsirlərini tətbiq edib. Ermənistana rüsumsuz qaz və neft tədarükünü dayandırmaqla hədələyib. Bundan başqa, Ermənistandan tərəvəz, meyvə, çiçək, çiyələk, balıq və konyak ixracını qadağan edib, yaxud məhdudlaşdırıb. İstehlakçı Hüquqlarının Müdafiəsi və İnsan Rifahı üzrə Federal Nəzarət Xidməti olan "Rospotrebnadzor" Rusiyaya idxal edilən Ermənistanın "Cermuk" mineral suyunun şüşələrini satışdan çıxarıb. Putin özü isə açıq şəkildə bildirib ki, Ermənistan Aİ ilə inteqrasiyasını davam etdirərsə, əsasən Rusiya bazarının itirilməsi səbəbindən ÜDM-nin 14%-ə qədərini itirə bilər. O, həmçinin, Rusiyadakı Ermənistan vətəndaşlarının Rusiyaya və ölkənin əmək bazarına daxil olmaq üçün daha sərt giriş tələbləri ilə üzləşəcəyi ilə hədələyib: "Bundan sonra MDB ölkələrindən olan miqrantlar üçün eyni tələblər erməni işçilərinə də tətbiq olunacaq. Bu nə deməkdir? Bu o deməkdir ki, onlar Rusiyada işləmək üçün patent almalı olacaqlar". Son illərdə Rusiya miqrant işçilər üçün giriş qaydalarını əhəmiyyətli dərəcədə sərtləşdirib, yaşayış və iş icazələrinin qiymətini artırıb. Təhlükəsizlik qüvvələri və millətçi təşkilatlar da müntəzəm olaraq miqrantlara basqın edir, sənədlərinin müddəti bitmiş şəxslər saxlanma mərkəzlərinə göndərilir, sonra deportasiya olunurlar. Əgər Rusiya erməni miqrant işçilərini qəsdən deportasiya etməyə başlasa, bu onların vətənə pul köçürmələrinə və nəticədə Ermənistanın ÜDM-nə təsir göstərəcək. Avrasiya İqtisadi Birliyinin (AİB) üzvləri - Rusiya, Belarus, Qazaxıstan və Qırğızıstan da Ermənistanın Avropa Birliyinə qoşulmaqla bağlı mümkün qədər tez referendum keçirməli olduğunu və hökumətinin bu kimi məsələlərə birtərəfli qərar verməməli olduğunu bildiriblər. Kreml əmindir ki, Nikol Paşinyanın Avropayönlü siyasəti bütün Ermənistan əhalisi tərəfindən dəstəklənmir. Bu günlərdə isə "Reuters" agentliyi aşkar edib ki, Paşinyana qarşı dezinformasiya kampaniyasından əlavə, Kreml on minlərlə erməninin 7 iyun seçkilərində səs vermək üçün Ermənistana göndərilməsini müzakirə edib. Qeyd edək ki, Ermənistan vətəndaşlarının xaricdə səs verməsi qadağandır. Erməni bloger Natali Aleksanyan qeyd edir ki, rüşvət müqabilində səs vermək üçün Rusiyadan Ermənistana gələnlər artıq erməni hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları tərəfindən qarşılanırlar. Onlardan bəziləri saxlanılıb: “Ermənistan hüquq-mühafizə orqanları əıməkdaşlarının əllərində Rusiyada seçki rüşvəti alanların dəqiq siyahıları var. Rusiyadan gələn və seçki rüşvəti aldığı sübut edilməyən şəxslər dərhal 25 günlük təlim düşərgələrinə göndərilir”.
Paşinyanın keçmiş müşaviri Arsen Xaratyan bidirir ki, indi daha vacib olan İrəvanın Rusiya və Avrasiya İqtisadi Birliyindən gördüyü iqtisadi, hələlik qeyri-rəsmi sanksiyalardır: "Buraya, əsasən Rusiya bazarına ixrac edilən müəyyən qida məhsullarının ixracının dayandırılması da daxildir. Bu, əlbəttə ki, Ermənistan iqtisadiyyatına təsir göstərə bilər. Amma düşünmürəm ki, bu, hazırda ölkənin daxili siyasi müzakirələrində ən ciddi məsələdir". O bildirir ki, Rusiyanın Ermənistan tərəvəzlərinin idxalını qadağan etməsi Ermənistan rəhbərliyinin qərarlarına təsir edən amil deyil: "Deməzdim ki, bu amil qərar qəbuletməyə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir. Biz oxşar şeyləri əvvəllər də, hətta 2018-ci ildə Ermənistanda inqilab baş verəndən əvvəl də görmüşük. Rusiyanın Ermənistan hakimiyyətinə qarşı qeyri-rəsmi təsir vasitələrindən istifadə etdiyi dövrlər olub. Bunun Ermənistan iqtisadiyyatına nə qədər təsir edəcəyini demək çətindir. Amma seçkilərə az qalıb və düşünmürəm ki, bu cür addımlar erməni seçicilərinin qərarlarına təsir edəcək. Ermənistandakı insanlar Rusiya ilə münasibətlərimizin həqiqətən dəyişdiyini başa düşürlər. Müdafiə baxımından vəziyyət xeyli dəyişib: Rusiyanın Ermənistandakı iştirakı əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. İqtisadi baxımdan, əlbəttə ki, ixracla məşğul olan bəzi Ermənistan biznesləri bunun təsirini hiss edəcəklər. Lakin insanlar hələ bu qərarları hiss etməyiblər. Deməzdim ki, orta statistik vətəndaş Moskvadan gələn təhdidlərə əsasən kimə səs verəcəyinə qərar verəcək. Aydındır ki, Ermənistanın Avropa yolu və Avropa Birliyi ilə mümkün inteqrasiyası gələcəkdə Rusiya-Ermənistan münasibətlərinə təsir göstərə bilər və edəcək. Amma mən deməzdim ki, insanlar Rusiyanın fiziki təcavüzünü ciddi şəkildə mümkün hesab edir". Ekspert xatırladır ki, Kreml Ermənistan seçkilərində rusiyalı milyarder və "Taşir" Qrupunun qurucusu Samvel Karapetyana güvənir: "Heç kim onun müəyyən sayda səs toplayacağına şübhə etmir. Onun yeni partiyasının seçki həddini aşıb parlamentə düşmə ehtimalı yüksəkdir. Sosioloqlar hesab edirlər ki, Samvel Karapetyan ikinci ən böyük partiyadır, lakin gördüyümüz bütün rəqəmlərə əsasən Paşinyanın partiyası qalib gəlir. Biz Paşinyanın təxminən 37%, Karapetyanın isə təxminən 12-13% səs toplayacağını gözləyirik". Bunlar fonunda Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının katibi Sergey Şoyqu iddia edir ki, AB ilə inteqrasiya, hətta şaxələndirmə adı altında belə, Aİİ və Rusiya ilə əlaqələrin kəsilməsi deməkdir. Bu cür addımlar Ermənistan iqtisadiyyatını dərin böhrana aparacaq: “Açıq şəkildə demək istəyirəm: biz Ermənistanın AB ilə əlaqələrinin genişləndirilməsini, Avropa standartlarına keçidin yumşaldılmasını və sonrakı iqtisadi böhrandan qurtuluşunu maliyyələşdirməyəcəyik”. Onun sözlərinə görə, Ermənistan iqtisadiyyatının faktiki olaraq bütün real sektoru Rusiya ilə bağlıdır, İrəvan üçün Avropada bazar yoxdur: “Ermənistan təkcə kənd təsərrüfatı məhsulları sahəsində - hansı ki, 96%-dən çoxu Rusiya tərəfindən istehlak olunur - hər il 700 milyon dollardan çox itirəcək, minlərlə, bəlkə də on minlərlə iş yeri bağlanacaq”. Bu arada Avropa Birliyi Ermənistan hökumətinə Rusiyanın artan iqtisadi təzyiqi ilə bağlı daha çox yardım vəd edib. Qurumun genişlənmə üzrə komissarı Marta Kos Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanla danışıb. Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, tərəflər Aİ-Ermənistan ticarətini artırmaq üçün xüsusi mexanizmləri də müzakirə ediblər. Kos Rusiyanın artan iqtisadi təzyiqi qarşısında Aİ-nin Ermənistanla həmrəyliyini bir daha vurğulayıb. Komissar sosial şəbəkə X-də yazıb: "Biz qısa müddətdə Aİ-nin Ermənistana dəstəyini artırmağın yollarını axtarırıq. Həmçinin Cənubi Qafqazla və region daxilində ticarət, eləcə də enerji əlaqələrini gücləndirmək, Ermənistanın yaxın qonşuluğu ilə iqtisadi əlaqələrini dəstəkləmək üçün işimizi sürətləndirəcəyik". Maliyyə yardımından əlavə, Brüssel Ermənistan üçün ticarət sektorunda güzəştli şərtlər yaratmaq niyyətindədir. Söhbət Muxtar Ticarət Tədbirlərindən gedir. Bu rejim Ermənistandan bəzi məhsulların Avropa bazarına gömrük rüsumları və kvotalar olmadan daxil olmasını nəzərdə tutur. Belə bir rejim Rusiyanın genişmiqyaslı işğalından aylar sonra, 2022-ci ilin iyununda Ukraynaya münasibətdə tətbiq edilib. Moldova isə 2008-ci ildən Muxtar Ticarət Tədbirlərindən istifadə edir. 2014-cü ildə Rusiya Moldova şərablarının, meyvələrinin və ət məhsullarının idxalını qadağan edəndə AB bu imtiyazları daha da genişləndirmişdi. Ermənistan parlamentinin sədri Alen Simonyan isə qeyd edib: "Rusiya Federasiyasına müraciət edirəm: sanksiyalar ləğv edilməsə, Ermənistan öz problemlərini müstəqil şəkildə həll edəcək. Keçmişin səhvlərini təkrarlamayın".
Samirə SƏFƏROVA
