ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatası prezident Donald Trampın İrana qarşı hərbi kampaniyasını məhdudlaşdırmaq məqsədilə müharibə səlahiyyətlərinə dair qətnamə qəbul edib. Bu addım hər iki partiyanın administrasiyaya etirazı kimi qiymətləndirilir. Bu arada dövlət katibi Marko Rubio ABŞ-ın Tehrana qarşı əməliyyatlarının başa çatdığını bildirib.
Nümayəndələr Palatası iyunun 3-də keçirilən səsvermədə qətnaməni 215-208 səs nisbəti ilə qəbul edib. Dörd respublikaçı konqresmen də demokratlarla birlikdə sənədin lehinə səs verib. Nyu-Yorkdan olan konqresmen Qreqori Miksin təqdim etdiyi qətnamədə Trampdan ABŞ Silahlı Qüvvələrini İrana qarşı hərbi əməliyyatlardan geri çəkmək tələb olunur. Sənədə əsasən, bu növ əməliyyatlar yalnız Konqres rəsmi şəkildə müharibə elan etdikdə və ya hərbi gücdən istifadəyə icazə verdikdə aparıla bilər. Qətnamə baxılması üçün Senata göndərilib. Hazırda Senatda da müharibə səlahiyyətləri ilə bağlı ayrıca qətnamə layihəsi müzakirə edilir. Hər iki palata sənədi qəbul etsə belə, Trampın öz səlahiyyətlərinin məhdudlaşdırılması cəhdlərinə veto qoyacağı gözlənilir. Nümayəndələr Palatasının qəbul etdiyi cari sənəd birbaşa hüquqi qüvvəyə malik deyil və simvolik addım sayılır. Bu səsvermə üç aydan çoxdur davam edən münaqişəyə qarşı Konqresin indiyədək göstərdiyi ən sərt reaksiya hesab olunur. Miks səsvermədən sonra verdiyi bəyanatda hərbi kampaniyanın qarşıya qoyulan məqsədlərə nail olmadığını və İranın nüvə proqramı ilə bağlı diplomatik həll səylərinə zərbə vurduğunu qeyd edib: "Əksinə, bu kampaniya İranın nüvə proqramının diplomatik yolla nizamlanması perspektivini daha da uzaqlaşdırıb". Nyu-Yorkdan olan demokrat siyasətçi artan yanacaq qiymətlərini və münaqişənin maliyyə yükünü də vurğulayıb. O, amerikalıların həm bahalaşan benzinin, həm də cəmiyyətin böyük hissəsi tərəfindən dəstəklənməyən müharibənin xərclərini ödəmək məcburiyyətində qaldığını deyib. Palatadakı respublikaçı rəhbərlər isə bu hərbi kampaniyanın Konqresin icazəsini tələb edən genişmiqyaslı müharibə olmadığını irəli sürürlər. Onların fikrincə, prezidentin səlahiyyətlərinin məhdudlaşdırılması Tehran rejiminə üstünlük verə bilər. Buna baxmayaraq, respublikaçılar arasında da narazılıq artmaqdadır. Tomas Massi, Brayan Fitspatrik, Tom Barrett və Uorren Devidson kimi konqresmenlər öz partiyadaşlarının əksəriyyətindən fərqli olaraq qətnamənin lehinə səs veriblər. Səsvermədən bir neçə saat əvvəl Marko Rubio Nümayəndələr Palatasının Xarici Əlaqələr Komitəsindəki çıxışında administrasiyanın siyasətini müdafiə edib. Rubio ABŞ-ın hərbi kampaniyasına toxunaraq deyib: "Epik Qəzəb" əməliyyatı başa çatdığı üçün artıq İranın hərbi potensialını zəiflətmək məqsədilə ölkə daxilinə davamlı zərbələr endirmirik". O, Vaşinqtonun qarşıya qoyduğu əsas hədəflərə çatdığını əlavə edib və həmçinin vurğulayıb ki, administrasiyanın məqsədi heç vaxt Tehranda rejim dəyişikliyi olmayıb: "İranda dəyişiklik və ölkənin xalq tərəfindən idarə olunmasını istərdik, amma bu, bizim hərbi missiyamızın məqsədi deyildi".
Rubionun sözlərinə görə, Vaşinqtonun məqsədi İranın regionu raket və dron hücumları ilə təhdid etmək gücünü sarsıtmaq olub. O, bu hərbi potensialın beynəlxalq birliyin İranın nüvə ambisiyalarına təsir göstərmək rıçaqlarını zəiflətdiyini vurğulayıb. Amma Yaxın Şərqdəki böhranı cilovlamaq üçün göstərilən diplomatik səylərlə paralel olaraq gərginlik də yüksəlməkdədir. Bu fonda Vaşinqtonda İsrail və Livan rəsmiləri arasında ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə danışıqların dördüncü raundu keçirilib. Marko Rubio Konqresdəki çıxışında Tehranla nüvə danışıqlarının bərpa olunacağına ümid etdiyini bildirib. Amma onu da əlavə edib ki, Hörmüz boğazının yenidən açılması qarşılığında İrana qarşı sanksiyalar yumşaldılmayacaq və belə bir addım yalnız İranın nüvə proqramındakı addımları ilə əlaqələndiriləcək. "New Lines" Strategiya və Siyasət İnstitutunun baş analitiki Daniya Arayssinin qənaətincə, Tehran Livanı Vaşinqtonla aparılan istənilən danışıqlarda vasitəyə çevirməyə çalışır. Livan hökuməti uzun illərdir ölkənin suverenliyini və sərhəd nəzarətini təmin etməyə can atsa da, İranın təlimatları ilə idarə olunan "Hizbullah" qruplaşması İsrailə qarşı hücumları dayandırmır. ABŞ bu qruplaşmanı bütövlükdə, Avropa İttifaqı isə yalnız hərbi qanadını terror təşkilatı kimi tanıyır: "Tehran İsrailə qarşı təzyiqi saxlamaq üçün "Hizbullah"dan Livanda bir vasitə kimi istifadə edir. Livan hökuməti mövcud problemlərin həlli və "Hizbullah"ın silahsızlaşdırılması üçün İsraillə əməkdaşlığa hazır olduğunu açıq şəkildə bəyan edib... Gözləntim budur ki, Livan hökuməti və İsrail ABŞ-nin köməyi ilə “Hizbullah” barədə, xüsusilə də onun Livandakı silah-sursat anbarları haqqında kəşfiyyat məlumatlarını bir-biri ilə bölüşəcəklər. Bu, hər iki tərəf üçün faydalı nəticələrin əldə olunmasına kömək edə bilər. Həmçinin Livan və İsrail arasında atəşkəsin davam edəcəyini, hətta genişləndirilə biləcəyini gözləyirəm. Bu prosesdə ABŞ əsas vasitəçi rolunu oynayacaq". Arayssi İranla danışıqlarda ciddi nəticənin nüvə proqramı ilə bağlı irəliləyişdən asılı olduğunu qeyd edir. ABŞ administrasiyası İranın nüvə fəaliyyətinin 20 il müddətinə dondurulmasını təklif etsə də, Tehran bu təklifi rədd edib. Onun sözlərinə görə, gələcək razılaşmalarda İsrailin təhlükəsizliklə bağlı narahatlıqları da mütləq nəzərə alınmalıdır. Təhlilçi "Hizbullah" daxilində fikir ayrılıqlarının olduğunu bildirib. Bir tərəfdən qruplaşma İrandan göstərişlər alır, digər tərəfdən isə Livanda müharibədən yorulan şiə əhalinin təzyiqi ilə üzləşir. Onun qənaətincə, "Hizbullah"ın maliyyə və siyasi imkanları əvvəlki səviyyədə deyil və təşkilat sonda atəşkəsi qəbul etməyə məcbur olacaq. Arayssi vurğulayır ki, İranın qərarvermə prosesində qeyri-müəyyənlik artır və hakimiyyət daxilində fikir ayrılıqları yaranır. Bir qrup beynəlxalq ictimaiyyətlə daha praqmatik münasibətlərin tərəfdarı olduğu halda, digər qrup İranın nüvə proqramını qorumaqda israrlıdır. Bu amil də danışıqlar prosesini çətinləşdirir. Bütün bu böhranlar yeni regional nizamın formalaşdığını göstərir, yoxsa hər bir məsələyə ayrıca yanaşmaq lazımdır? Təhlilçinin fikrincə, ABŞ yeni regional nizamın formalaşdığını qəbul etməlidir. İran öz maraqları və dünyagörüşü olan mühüm regional aktordur. Əsas iş riskləri azaltmağa və münaqişələrin qarşısını almağa xidmət edən etimad, eləcə də kommunikasiya mexanizmlərinin yaradılmasıdır: "Biz artıq regionun digər ölkələrində, o cümlədən Səudiyyə Ərəbistanında mülki nüvə imkanları ilə bağlı müzakirələrin şahidi oluruq. Bu isə o deməkdir ki, nüvə texnologiyasının başqa ölkələrə qarşı təhdid vasitəsinə çevrilməməsini təmin edən çərçivələr yaradılmalıdır".
Tahir TAĞIYEV
