Somali prezidenti Həsən Şeyx Mahmud İsrailin özünü müstəqil elan edən Somaliland bölgəsini tanımasını dünyanın və regionun təhlükəsizliyinə və sabitliyinə təhdid kimi xarakterizə edib. Növbədənkənar parlament iclasında Mahmud bu tanınmanın Somali Respublikası xalqının suverenliyinə, müstəqilliyinə, ərazi bütövlüyünə və birliyinə qarşı açıq bir hücum olduğunu bildirib.
Somalinin baş naziri Həmzə Abdi Barre İsrailin tanınma qərarını ölkəsinin suverenliyinə qəsdən edilən hücum adlandırıb.
Xatırladaq ki, İsrailin baş naziri Binyamin Netanyahu bu günlərdə ölkəsinin Somalidən birtərəfli şəkildə müstəqilliyini elan edən Somalilandı tanıdığını açıqlayıb. İsrail bu əraziləri rəsmi olaraq tanıyan ilk ölkə olub. İsrail Baş nazirinin ofisindən verilən açıqlamaya görə, Netanyahu, İsrail xarici işlər naziri Gideon Saar və Somaliland “lideri” Məhəmməd Abdullahi birgə bəyanat imzalayıblar. Somalinin Ərəb Liqasındakı nümayəndəsi Əli Əbdi Avare də İsrailin qərarının beynəlxalq hüququn, Ərəb Liqası və Afrika Birliyinin nizamnamələrinin ciddi şəkildə pozulması olduğunu bildirib. O, həmçinin xəbərdarlıq edib ki, bu tanınma İsrailin fələstinlilərin məcburi köçürülməsinə yanaşmasını əks etdirir. Əli Əbdi Avare Somalinin Fələstin xalqının qovulması cəhdlərinin bir hissəsi olmayacağına söz verib. Ramallahda yerləşən WAFA xəbər agentliyinin məlumatına görə, Fələstinin Ərəb Liqasındakı nümayəndəsi Muhannad El Aklouk İsrailin Somalilanddan, xüsusən də Qəzza zolağından fələstinliləri zorla qovmaq məqsədi daşıyan planların bir hissəsi kimi istifadə etməyə cəhd etdiyi barədə xəbərdarlıq edib. O, həmçinin bildirib ki, fələstinlilər heç bir bəhanə ilə zorla köçürülə bilməzlər. Fələstin Xarici İşlər Nazirliyi də yazılı açıqlamada bildirib ki, İsrail əvvəllər Somaliland ərazisini “xüsusilə Qəzza zolağından olan fələstinlilərin məskunlaşması üçün hədəf” kimi təklif etmişdi. Nazirlik Somalilandın müstəqil dövlət kimi tanınmasını İsrailin regional və beynəlxalq sülhü pozmaq üçün daha geniş səylərinin bir hissəsi kimi təsvir edib. HƏMAS-ın bu fonda verdiyi yazılı açıqlamada deyilirdi: “Xalqımızı zorla didərgin salmağa yönəlmiş bütün planları, o cümlədən Qəzza xalqını didərgin salmaq üçün Somalilanddan istifadəni rədd edirik”. Bu ilin əvvəlində müxtəlif media orqanları ABŞ və İsrailin Qəzzadan zorla didərgin salınmış fələstinlilərin yenidən yerləşdirilməsi ehtimalı ilə bağlı Somalilandla əlaqə saxladığını bildiriblər. “New York Post” qəzetinin verdiyi məlumata görə, ABŞ prezidenti Donald Tramp Somalilandı “dərhal tanımayacağını” və “məsələni araşdırmalı olduğunu” bildirib. Tanınma qərarı ilk olaraq Türkiyə, Misir və Cibuti tərəfindən pislənib. Misir Xarici İşlər Nazirliyi üç ölkənin xarici işlər nazirləri arasında baş tutan telefon danışığı ilə bağlı açıqlama yayıb. Bəyanatda deyilir: “Nazirlər İsrailin Somaliland bölgəsini tanımasını tamamilə rədd etdilər və qınadılar. Onlar Somalinin birliyini, suverenliyini və ərazi bütövlüyünü tam dəstəklədiklərini vurğuladılar”. Pakistan Xarici İşlər Nazirliyi İsrailin bu addımını pisləyən açıqlamada bildirib ki, belə qanunsuz və təxribatçı hərəkətlər bütün regionda sülh və sabitliyi təhdid edir.
Amma bütün bunlara baxmayaraq, Netanyahu İsrailin Somaliland ilə kənd təsərrüfatı, səhiyyə, texnologiya və iqtisadiyyat sahələrində təcili əməkdaşlıq qurmaq istədiyini açıqlayıb. O, həmçinin Somaliland lideri Abdullahini İsrailə səfər etməyə dəvət edib.
Netanyahu həmçinin tanınma qərarının “İbrahim Sazişlərinin ruhuna uyğun” olduğunu iddia edib. Altı ölkədən ibarət Körfəz Əməkdaşlıq Şurasından da məsələyə reaksiya gəlib. Birgə bəyanatda İsrailin hərəkəti beynəlxalq hüquq prinsiplərinin ciddi şəkildə pozulması və Somalinin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə açıq hücum kimi təsvir edilib. Şuranın Baş katibi Casem Məhəmməd Əlbudaivi bildirib ki, bu tanınma Afrika Buynuzu bölgəsində sabitliyin təməllərini sarsıdacaq və gələcək gərginlik və münaqişələrə yol açacaq təhlükəli bir presedent yaradır. Afrika Buynuzu kimi tanınan bölgədə yerləşən Somaliland Efiopiya, Somali və Cibuti ilə həmsərhəddir. Somaliland təxminən 34 il əvvəl müstəqilliyini elan etsə də, bu günə qədər heç bir ölkə onu tanımayıb. Somaliland beynəlxalq səviyyədə Somalinin bir hissəsi kimi tanınır, lakin Somaliland hakimiyyəti 1991-ci ilin yazında birtərəfli şəkildə dövlət suverenliyini elan edib. İddialara əsasən, İsrail yüz minlərlə Qəzza sakinini Somalilanda köçürmək planı işə salmaq üçün belə bi raddım atıb. Bu baxımdan İsrail Baş naziri Binyamin Netanyahunun kabineti Somalilandın separatçı lideri ilə erkən gizli məsləhətləşmələr aparıb və sızan xəbərlər Qəzza sakinlərinin hava və dəniz yolu ilə köçürülməsi planının həyata keçirilməyə hazır olduğunu göstərir. İkincisi, İsrail Bab əl-Məndəb boğazına və Ədən körfəzinə nüfuz etmək və hərbi varlıq yaratmaq üçün belə addəm atır. Üçüncüsü, İsrailin ixracının 85 faizini təşkil edən Asiya və Şərqi Afrikaya dəniz ticarət yollarının təhlükəsizliyi məsələsi var, Qəzzadakı mücahidlərlə həmrəylik əlaməti olaraq Yəmən qüvvələri və raketləri tərəfindən Qırmızı dənizin İsrail ticarət və hərbi gəmiləri üçün bağlanması səbəbindən tamamilə dayandırılıb. Dördüncüsü, İsrailin Süveyş kanalına nəzarəti və Misir rəsmilərini şantaj etməsi, Afrika Buynuzunun mərkəzində, yəni tanınma müqabilində yaradılması razılaşdırılmış hərbi bazalarda hərbi varlığı ilə Efiopiya İntibah Bəndinin qorunmasını təmin etməsi məsələsi var.
Nahid SALAYEV
