2026-cı ilin əvvəlində Ermənistan ABŞ-ın vitse-prezidenti Ceyms Devid Vensi gözləyir. Vaşinqtonun həmçinin İrəvana “Tramp yolu”nun tikintisində yaxından iştirak edəcək yeni səfir göndərəcəyi gözlənilir. Bu arada, Ermənistan hakimiyyəti artıq Azərbaycanla sərhədi açmaq üçün planlar qurur.
Ermənistan Amerika Araşdırmaları İnstitutunun rəhbəri Suren Sarkisyan bildirib ki, ABŞ vitse-prezidenti və ya Vaşinqtonun digər yüksək vəzifəli rəsmisi fevral ayında İrəvana səfər edə bilər. Yüksək vəzifəli amerikalı rəsmi “Tramp yolu”nun inkişafını təşviq etməli və hətta TRIPP layihəsinin rəsmi açılış mərasimində iştirak edə bilər. Qərbyönlü müxalifət partiyası “Respublika Naminə”nin sədri Arman Babacanyan da tədbirdə məhz Vensin iştirak edəcəyinə inanır: “Bu, sadəcə adi yüksək səviyyəli səfər deyil. Vaşinqton 8 avqust razılaşmalarını həyata keçirmək üçün sürətlə irəliləyir. Bu cür səfərlərin konkret dəyəri var. Ermənistan aydın, ölçülə bilən tədbirlər paketi təqdim etməlidir”. Öz növbəsində, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın keçmiş müşaviri Arsen Xaratyan Vaşinqtonun 2026-cı ildə İrəvana əvvəlkindən daha çox diqqət yetirəcəyini proqnozlaşdırıb. O, bunu, xüsusən də, Amerika səfirinin geri çağırılması ilə əlaqələndirib. Xaratyan hesab edir ki, amerikalılar tezliklə investisiya və biznes məsələlərində daha bilikli olacaq yeni bir diplomat göndərəcəklər, çünki “Tramp yolu”nun həyata keçirilməsi məhz bu cür təcrübə tələb edəcək. ABŞ hələlik bu məsələ ilə bağlı şərh verməyib. Artan informasiya dalğasını görən Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyi vəziyyətlə bağlı şərh vermək məcburiyyətində qalıb. Nazirlik ABŞ vitse-prezidentinin qarşıdan gələn səfəri ilə bağlı şayiələri nə təkzib, nə də təsdiqləyib: “Ermənistana planlaşdırılan yüksək vəzifəli səfərlər barədə vaxtında məlumat veririk”. Qeyd etmək lazımdır ki, ABŞ-ın Ermənistandakı səfiri Kristina Kvien dekabrın ortalarında son müsahibəsini verib. O, müsahibəsində TRIPP layihəsinin Şərqlə Qərbi birləşdirməyi nəzərdə tutduğunu izah edib: “Uzunmüddətli perspektivdə bu, Mərkəzi Asiyadan Qərbi Avropaya gedən bir marşrutdur. Sizə yaxşı məlum olan bir sıra geosiyasi səbəblərə görə Qafqaz uzun müddətdir ki, bu marşrutun problemli bir hissəsi olub. Cənubi Ermənistandan, daha sonra Naxçıvandan keçəcək və Türkiyənin Gümrü və Qars bölgələrinə geri qayıdacaq təhlükəsiz və etibarlı bir marşrut Şərqlə Qərb arasında tam hüquqlu tranzit əlaqəsi yaradacaq. Əslində, bu marşrut boyunca yerləşən bütün ölkələr bundan faydalanacaq. Hətta deyərdim ki, Ermənistanın şərq və qərb sərhədləri 30 ildən çoxdur bağlı qaldığı üçün digərlərindən daha çox faydalanacaq”.
Bu arada, Ermənistan hakimiyyəti Azərbaycanla sərhəd ticarətinin inkişafına ümid edir. Ermənistan baş nazirinin aparat rəhbəri Araik Harutyunyanın dediyi kimi, bu, iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşmasının təkamül inkişafında daha bir mərhələ olacaq: “Hazırda davam edən proseslər - sülh müqaviləsinin imzalanması, kommunikasiyaların açılması, ticarətin bərpası müəyyən bir məqamda ikitərəfli və vətəndaşlararası sərhəd ticarətinə də gətirib çıxaracaq”. Bundan əvvəl İrəvan Bakıdan 1300 ton benzin alıb və Ermənistanın iqtisadiyyat naziri Gevorq Papoyan sərhədi açmağın vaxtının çatdığını bildirib: “Ermənistanın ixrac edə biləcəyi malların siyahısı var. Bunlara alüminium, alüminium folqa, ferromolibden, heyvandarlıq, meyvə-tərəvəz, müəyyən içkilər və müxtəlif tekstil məhsulları daxildir. Araşdırmalar göstərir ki, biz bu malları ixrac edirik, Azərbaycan isə onları idxal edir”. Nazir bu mövzu ilə bağlı müzakirələrin davam etdiyini təsdiq edib. Eyni zamanda, o, Gürcüstanın dəmir yolu ilə yük daşımaları tariflərini rəqabətədavamlı hesab etmir. Lakin 2025-ci ilin yekunları ilə bağlı Azərbaycan xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov bildirib ki, Bakı iki şərtii icrasını istəyir və bu olmadan tərəflər sülh müqaviləsi imzalaya bilməyəcəklər. Əvvəlki kimi Azərbaycan Ermənistan konstitusiyasinin preambulasını ərazi bütövlüyünə təhdid kimi görür, həm də “Tramp yolu”nun işə salınması olmadan formal sülhün mənasız olduğunu bəyan edir: “Azərbaycanla əməkdaşlıq olmadan layihə həyata keçirilə bilməz. Buna görə də biz şərtlərimizi və gözləntilərimizi əvvəlcədən müəyyən etmişik və onların nəzərə alınmasını gözləyirik”. Paşinyan “Tramp yolu”nun praktiki tətbiqinə 2026-cı ildə başlayacağını vəd edir. TRIPP və Azərbaycanla sülh müqaviləsi Paşinyanın gələn ilin iyun ayında keçiriləcək parlament seçkiləri öncəsi kampaniyasının əsas elementləridir. Lakin müxalifət əmindir ki, Ermənistandakı heç bir başqa siyasi lider bu layihələri həyata keçirə bilməz, çünki onlar guya Türkiyə və Azərbaycanın maraqlarını müdafiə edir və bununla da ölkənin təhlükəsizliyini təhdid edir. Lakin Ermənistan parlamentinin keçmiş üzvü Mikael Zolyanın izah etdiyi kimi, mövcud hakimiyyət qarşıdan gələn seçkilərdə qalib gəlmək üçün yüksək şansını saxlayır. Ermənistan xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan bildirib ki, TRIPP infrastrukturunun tikintisinə 2026-cı ilin ikinci yarısında başlanacaq. Mirzoyan qeyd edib ki, ölkəsi blokadanın aradan qaldırılmasında və TRIPP infrastrukturunun mümkün qədər tez aktivləşdirilməsində maraqlıdır. Onun sözlərinə görə, yeni dəmir yolu Ermənistanı xarici bazarlarla birləşdirəcək, ixrac və idxal imkanlarını genişləndirəcək. Eyni zamanda, Azərbaycan da Ermənistan ərazisindən tranzit keçə biləcək və üçüncü ölkələr, o cümlədən Portuqaliya və Orta Asiya ölkələri bir-biri ilə əlaqə qura biləcəklər. Ermənistan XİN rəhbəri əlavə edib ki, ABŞ tərəfi ilə intensiv işlər aparılır və ilk mümkün sənədin yaxın günlərdə və ya həftələrdə hazır olacağı gözlənilir.
Samirə SƏFƏROVA
