Hollandiyada Amsterdam Məhkəməsi Ukraynanın ən zəngin iş adamı, milyarder Rinat Axmetova məxsus DTEK şirkətinin tələbi ilə “Türk axını” qaz kəmərinin operatoru olan “South Stream Transport”un aktivlərinə həbs qoyub.
“South Stream Transport” operatoru olan “GazSTM” şirkəti Rusiyanın “Qazprom” səhmdar cəmiyyətinə aiddir. Bu məsələ 7,8 milyard dollarlıq sərvətə malik Rinat Axmetovun xüsusi maraq dairəsində yer alıb.
2014-cü ildə Rusiya Krımı ilhaq etməzdən əvvəl DTEK Krımı enerji ilə təmin edən “Krymenergo”nun ən böyük səhmdarı (57,49%) idi, lakin 2015-ci ildə “Krymenergo” şirkəti Rusiya tərəfindən milliləşdirib. 2017-ci ildə Krımda eyniadlı şirkət yaradılıb və yarımadanın bütün elektrik şəbəkələrinə nəzarət ona verilib. Ukrayna şirkəti öz növbəsində hüquqi ünvanını Simferopoldan Kiyevə dəyişib. “South Stream Transport” “Türk axını” qaz kəmərinin operatorudur. O, əvvəlcə Hollandiyada “Cənub axını” qaz kəmərinin Qara dəniz vasitəsilə Krasnodar diyarından Bolqarıstan sahillərinə qədər dəniz hissəsini tikmək üçün birgə müəssisə kimi yaradılıb. “South Stream Transport” səhmdarları arasında müqaviləsi 2011-ci ildə imzalanıb: “Qazprom” 50%, İtaliyanın “Eni” şirkəti 20%, Almaniyanın “Wintershall” və Fransanın “EdF” şirkətləri burada 15% paya sahib olub. 2014-cü ilin dekabrında “Qazprom” “Eni”, “Wintershall” və “EdF” ilə “South Stream Transport”in səhmlərinin qalan 50%-ni almaq üçün müqavilələr imzaladığını elan edib. Elə həmin ildə Türkiyə ilə yeni qaz kəmərinin – “Türk axını”nın tikintisinə dair memorandum imzalanıb. “Türk axını”nın dəniz hissəsinin tikintisinə 2017-ci ildə başlanılıb. Boru kəməri 2020-ci ilin yanvarında istismara verilib. 2023-cü ilin noyabrında DTEK şirkətinin tələbi ilə Haaqa Daimi Arbitraj Məhkəməsi Rusiyanı Axmetovun şirkətinə Krım aktivlərinin müsadirə edilməsindən dəymiş itkilərə, faiz və arbitraj xərclərinə görə 207,8 milyon dollar kompensasiya ödəməyə məcbur edib. Moskva qərardan Haaqa Apellyasiya Məhkəməsinə müraciət etsə də, buna baxılmayıb. 2025-ci ilin iyulunda DTEK şirkətinin tələbi ilə Amsterdam Məhkəməsi sadələşdirilmiş icraatda Haaqa arbitrajının qərarı əsasında Rusiyaya qarşı iddialarını təmin etmək üçün Hollandiyanın “ABN Amro” Bankında olan hesablardakı “South Stream Transport”un aktivlərinə mühafizə həbsi qoyub. “South Stream Transport”in vəkili DTEK-in vəkilinə ünvanladığı məktubda Ukrayna şirkətinin mövqeyini qəbuledilməz adlandırıb. O, “South Stream Transport”in hüquq və vəzifələrin müstəqil daşıyıcısı olduğunu qeyd edərək, həbsin ləğvinə çağırıb.
Avqust ayında “South Stream Transport”in Amsterdam məhkəməsi ilə məsələni mübahisələndirib. “South Stream Transport” məhkəmədən ya həbsin aradan qaldırmasını, ya da DTEK-i cərimə cəzası ilə bunu etməyə məcbur etməyi xahiş edib. Şirkət həmçinin DTEK-in cərimə cəzası almasını və məhkəmə xərclərini ödəməsini tələb edib. Amsterdam Məhkəməsi hər ikisini etməkdən imtina edib. Hakim qərarında qeyd edib ki, “South Stream Transport”in Rusiya ilə eyniləşdirilməsinin mümkün olub-olmaması və şirkətin dövlətlə şəxsiyyətindən sui-istifadə edib-etməməsi ilə bağlı əsas qərar DTEK-in başlamaq niyyətində olduğu əsas prosesə aiddir. O, əlavə edib ki, “Qazprom” qurumu həbsin onun üçün ciddi problem yaratdığını bəyan etməyib və ona görə də maddi prosesin nəticəsini gözləmək lazımdır. Məhkəmə “South Stream Transport”I uduzan tərəf kimi tanıyıb və DTEK-in məhkəmə xərcləri üçün 1999 avro ödənməsinə qərar verib. 2025-ci ilin iyulunda Haaqa Dairə Məhkəməsi DTEK-in Rusiyaya qarşı iddialarını dəstəkləyərək dost ölkələrdə neft və qaz aktivlərinin kəşfiyyatı və alınması üzrə ixtisaslaşan Hollandiyanın “Wintershall Noordzee” şirkətinin 50%-lik payına da sadələşdirilmiş prosedur əsasında həbs qoyub. Aktivlərini itirmiş daha üç Ukrayna şirkəti 2025-ci ildə “Qazprom”un Hollandiyadakı aktivlərinə həbs qoyulmasını təmin edib: “Slavutich-Invest Management Company”, “Jniva” kənd təsərrüfatı şirkəti və “Avtodorkomplekt” qranit mədənçisi. “Slavutich-Invest Management Company” və “Jniva” Ukraynanın Zaporojjya rayon məhkəməsində iddia qaldırıb və 2023-cü ildə Rusiyadan təzminat alınmasını təmin ediblər. “Avtodorkomplekt” yalnız bununla bağlı niyyətini açıqlayıb. Hər üç şirkət Hollandiya məhkəmələri vasitəsilə “Qazprom”un aktivlərinə girov qoyulmasını uğurla təmin edib. Daha sonra “Slavutich-Invest Management Company” və “Jniva” Haaqa Rayon Məhkəməsinə “Qazprom” qurumlarına qarşı Zaporojjya qərarlarının tanınması və icrası üçün vəsatət qaldırıb. Məhkəmə iyunda “Jniva”nın , iyulda isə “Slavutiç”in iddiasını rədd edib . İyulda Haaqa məhkəməsi “Jniva”nın tələbi ilə “Qazprom”un aktivlərinə qoyulan həbsi ləğv edib, lakin “Slavutiç” işi üzrə həbslə bağlı hələ qərar verməyib. “Avtodorkomplekt” işi hələ də davam edir.
Samirə SƏFƏROVA
