Bazar günü günü, 22 noyabr 2026
     

Vidadi Qafarovun “Teatr sənət deyil” kitabı: düşüncənin konseptual axtarışları

Image


Azərbaycan teatrşünaslığının müasir inkişaf mərhələsində teatr sənətinin estetik təbiətinin, sosial funksiyalarının, tarixi yaddaşla əlaqələrinin və yeni ifadə formalarının tədqiqi xüsusi aktuallıq kəsb edir. Bu kontekstdə sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Vidadi Qafarovun “Teatr sənət deyil” adlı kitabının (“Seçilmiş məqalələr” toplusu. Bakı, 2026) nəşri teatr tarixi, teatr tənqidi və nəzəriyyəsinin fundamental problemlərinə yeni düşüncə rakursundan nəzər salmaq baxımından diqqətəlayiq hadisə kimi dəyərləndirilə bilər.

Kitabın janr müxtəlifliyi nəşrin daxili quruluşunu müəyyənləşdirən mühüm amildir. Vidadi Qafarova görə “... bu kitab sevgi dolu SALAMDIR. İnsanlığa salam, keçmişə salam, gələcəyə salam, yəni TEATRA salam!”dır. “Ona görə də TEATR SƏNƏT DEYİL... Teatr həyata, insanlara sevgidir, yaddaşdır, həyatdır, dünyanın özüdür...”.

Kitab “Mövqe”, “Sinkretizm - ən universal fəlsəfi-estetik nəzəriyyə kimi (Komplementar komplimentlər)”, “Gözləməkliyin fenomenologiyası”, “Folklor teatrında grotesk məzmunyaradıcı forma kimi”, “Teatr güzgüdür və ya güzgüdən görünən teatr”, “Sabah Don Kixot bizə gələcək!”, “27 mart Beynəlxalq Teatr Günü təbriki və ya bahri-təvil üstündə “Aman tello” xalq mahnısı” və digər məqalələri ehtiva edir.

“Mövqe” bölümü nəzəri-estetik problemlərdən ictimai teatr məsələlərinə, oradan isə konkret zamanın və mədəni hadisələrin şərhinə doğru genişlənən çoxşaxəli quruluşa malik olub, kitabın nəzəri-estetik istiqamətini müəyyənləşdirən yazıları birləşdirir. Belə yazılardan bəzilərinə diqqət yönəldək: “Sinkretizm — ən universal fəlsəfi-estetik nəzəriyyə kimi (Komplementar komplimentlər)”. Məqalənin kitabın başlanğıcında yerləşdirilməsi onun prinsipial əhəmiyyətini ön plana çıxarır. Sinkretizm problemi müxtəlif sənət növlərinin, ifadə vasitələrinin və mədəni təcrübələrin qarşılıqlı münasibətləri ilə bağlıdır.

“Gözləməkliyin fenomenologiyası” məqaləsi kitabın nəzəri istiqamətlərini estetika və insan qavrayışı problemlərinə doğru genişləndirir. Gözləmək insanın zamanla dialoqu, gələcəklə mübahisəsi, ümidlə mövcudluq arasında yaşadığı səssiz dramaturgiyadır. Müəllif nümunə kimi S.Bekketin “Qodonu gözlərkən” absurd dramının qəhrəmanları “Qodonu gözləmək üçün yaranıblar, Qodonu gözləmək onların həyat tərzidir” fikrini önə çəkir.

Folklor teatrında grotesk elementlər sosial münasibətləri, insan xarakterlərini və kollektiv təsəvvürləri şərti, şişirdilmiş və bəzən paradoksal obrazlar vasitəsilə ifadə edə bilər. “Folklor teatrında grotesk məzmunyaradıcı forma kimi” məqaləsi , müəllifin qənaətinə görə, xalq oyun və tamaşalarında qrotesk maska teatrı nümunələri olaraq milli gülüş mədəniyyətimizi zənginləşdirmişdir.

“Teatr güzgüdür və ya güzgüdən görünən teatr”. Bu bölümdə yer alan məqalələrdə teatrın sosioloji problemlərinə xüsusi həssaslıqla yanaşılmış, müəllifin publisistik ifadə imkanlarına diqqəti, tarixi mövzularla yanaşı, obrazlı-publisistik düşüncəyə də müraciət etməsi teatrşünaslığın aktual problemlərini nəzəri-konseptual müstəvidə təhlillərini təsbit edir.

“Tarix” bölməsində Azərbaycan teatrının tarixi inkişafını, milli teatr institutlarının formalaşmasını və mədəni siyasət məsələlərini əhatə edən yazılarla qarşılaşırıq. Bölməsinin əsas elmi üstünlüyü teatrı yalnız tamaşalar və sənətkarlar tarixindən ibarət hadisə kimi deyil, milli mədəniyyətin və ictimai həyatın tərkib hissəsi kimi araşdırmaq potensialıdır.

Oxucunu fərdi yaradıcılıqdan milli mədəniyyətin bütöv mənzərəsinə doğru istiqamətləndirən, Azərbaycan ədəbiyyatı, musiqisi və teatrı ilə əlaqəli şəxsiyyətlərə həsr olunmuş yazıları bir araya gətirən “Simalar” bölməsində Nizami Gəncəvi, Məhsəti Gəncəvi, “türk xalqlarının nəğməkar baharı” Koroğlu, əbədiyyat şairi Nəsiminin ehtişamlı obrazlarının teatr səhnəsində təcəssüm olunduğu tamaşalar təhlil edilir, Azərbaycan mədəniyyətinin milli kimlik abidəsi adlandırılan Üzeyir Hacıbəyli yaradıcılığı milli mədəniyyətin və kimliyin formalaşması kontekstində təqdim edilir.

“Resenziyalar” adlanan bölmədəki resenziyaların başlıqlarında obrazlılıq, metafora və emosional ifadələr diqqəti cəlb edir. Seçilmiş resenziyaların kitabdakı rolu və əhəmiyyəti teatrşünaslıq düşüncəsinin nəzəriyyə və tarixlə məhdudlaşmadığını, canlı teatr prosesinə münasibət bildirmək və konkret tamaşaları qiymətləndirmək funksiyasını da əhatə etdiyini isbatlayır.

Tofiq Kazımov teatrına fərqli teatroloji münasibətin bariz nümunəsi Vidadi Qafarovun teatrşünas alim, professor Məryam Əlizadənin “Dördüncü ölçünün rəngləri” kitabına həsr etdiyi “Dördüncü ölçünün rəngləri və ya Tofiq Kazımov teatrına göy qurşağından baxış” başlıqlı məqaləsində əks edilir. “Dördüncü ölçü” və “göy qurşağı” ifadələri zaman, məkan, rənğ və çoxqatlı baxış assosiasiyaları yaradır.

“Müsahibələr” hissəsində sənətşünaslıq doktoru, professor İnqilab Kərimovla “Teatr qayğını hiss etməlidir” dialoqu və görkəmli teatr xadimi Hüseynağa Atakişiyevlə “Hamı qocalır da...” müsahibəsi ilə tanış oluruq.

Vidadi Qafarovun elmi axtarışlarında teatr sənətinə, onun fəlsəfi mahiyyətinə, milli mədəni yaddaşa və sənətkar şəxsiyyətinin yaradıcı dünyasına bu qədər həssaslıqla yanaşmağı “Teatr sənət deyildir” toplusunda daha ifadəli məna və düzümlə təqdim olunur. Müəllifin irəli sürdüyü mülahizələrin elmi əsaslara söykənməsi, faktların dəqiqliyi və müəllif mövqeyinin qorunması kitabın mühüm prioritetidir.

“Teatr sənət deyil” kitabı teatrı yalnız səhnə əsərlərinin və sənət növlərinin məcmusu kimi deyil, nəzəri düşüncənin, tarixi yaddaşın, milli mədəniyyətin, sənətkar şəxsiyyətinin və canlı teatr prosesinin qarşılıqlı münasibətləri daxilində araşdırmaq üçün əhəmiyyətli material təqdim edir. Həmçinin teatrşünaslıq elminin yeni elmi-nəzəri-ontoloji sənət platforması olaraq gələcəyin teatr tədqiqatçılarına müəllifin layiqli töhfəsidir.

Nərminə Ağayeva

AMEA Memarlıq və incəsənət institutunun

“Teatr, kino və televiziya” şöbəsinin aparıcı elmi işçisi



VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

“Günəş fəallığı” Xəzər suyuna təsir edən sonuncu amıldir - Rusiyadan gələn izaha cavab...

Putin “nüvə çantası”nı özü ilə Çinə niyə aparmışdı...

Ermənilər Qarabağda Amaras udin-alban abidəsinə kor iddialardan əl çəkmirlər...

SON XƏBƏRLƏR

22.11.2026 / 10:42
Vidadi Qafarovun “Teatr sənət deyil” kitabı: düşüncənin konseptual axtarışları

21.11.2026 / 22:23
Rusiya raketləri Polşada gərginliyi artırdı – NATO hərəkətə keçəcəyini açıqladı...

21.11.2026 / 22:05
Prezident İlham Əliyevin Vyetnama səfəri başa çatıb

21.11.2026 / 21:24
Trampdan İranla bağlı ŞOK PLAN – gələcək Ağ Ev rəhbərlərinin də əl-qolu bağlanacaq...

21.11.2026 / 20:19
Ukrayna ilə bağlı bənd Tramp-Si-Putin bəyanatından son anda çıxarıldı... Finlandiya prezidentindən sensasion iddia...

21.11.2026 / 19:50
Zelenski Krım körpüsünü hədəf göstərdi – “Rusiya müharibənin nə olduğunu hiss etməlidir”

21.11.2026 / 19:23
İran ABŞ F-16-sını vurduğunu iddia edir – Pentaqondan açıqlama gəldi...

21.11.2026 / 19:07
Məleykə Abbaszadənin Nərmin Heydərlini işdən çıxarması ilə bağlı xəbərlərə RƏSMİ REAKSİYA...

21.11.2026 / 18:28
Leyla Əliyeva Hanoy Tiсarət və Turizm Kollecində Bakı guşəsi və Azərbaycan kulinariya zonasının açılışında iştirak edib - FOTO

21.11.2026 / 17:42
Elektron hökumıət inkişafı üzrə Azərbaycanın nəticələrini hər ölkə göstərə bilməz...

21.11.2026 / 17:12
Rusiyada miqrantlara sərt nəzarət başlayır – dekabrın 1-dən hər addımları izlənəcək...

21.11.2026 / 16:27
Britaniyanın Aİ-yə qayıtması gündəmə gəldi – Londondan gözlənilməz açıqlama...

21.11.2026 / 15:35
TRIPP layihəsinə rəsmən start verilir... Paşinyan anons etdi - Ermənistan Azərbaycan və Türkiyənin enerji şəbəkəsinə qoşulur...

21.11.2026 / 15:34
Mehriban Əliyeva və Vyetnamın birinci xanımı Hanoyda İrs Evində olublar - FOTO

21.11.2026 / 15:05
Prezident: "Xüsusilə Vətən müharibəsi dövründə Vyetnamın verdiyi dəstəyə və ədalətli mövqeyinə görə minnətdarıq"

21.11.2026 / 15:02
"Vyetnam bizim üçün dost ölkə və strateji tərəfdaşdır" - Prezident İlham Əliyev

21.11.2026 / 14:59
"Tamamilə əminəm ki, Azərbaycan bundan da böyük inkişafa nail olacaq" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 14:56
"Azərbaycan həm Avropanın, həm də Asiyanın bənzərsiz mədəni irsini daşıyan inci hesab olunur" - To Lam

21.11.2026 / 14:53
Hanoyda Prezident İlham Əliyevin və Birinci xanım Mehriban Əliyevanın şərəfinə rəsmi nahar verilib - FOTO

21.11.2026 / 14:06
Almaniyadan İrəvana mesaj - sülh müqaviləsi üçün Konstitusiya dəyişdirilməlidir

21.11.2026 / 13:43
Trampın İranla müharibə planına maliyyə əngəli – Demokratlar Konqresə ultimatum verdi...

21.11.2026 / 13:25
Saxlanılan şəxsin üzərindən 5 kq-dan çox narkotik çıxdı

21.11.2026 / 13:14
İran təhdidi ABŞ nazirini hərbi bazaya sığınmağa məcbur etdi – Bessentdən Tehrana sərt mesaj...

21.11.2026 / 12:58
DİN narkotikə görə həbs olunan vəkil Orxan Kəngərli və digərləri ilə bağlı görüntülər yaydı - VİDEO

21.11.2026 / 12:31
Beynəlxalq Qalereyada İsrail Səfiri ilə mədəniyyət sahəsində əməkdaşliq müzakirə olunub

21.11.2026 / 12:10
Avtomobil almaq üçün götürdüyü krediti tanışı oğurladı....

21.11.2026 / 11:47
"Biz Azərbaycanı regionda daimi olaraq mühüm strateji tərəfdaş kimi qəbul etmişik" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 11:43
Prezident İlham Əliyev: "Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri strateji əhəmiyyət daşıyır"

21.11.2026 / 11:28
Prezident İlham Əliyevin Vyetnam Prezidenti ilə geniş tərkibdə görüşü olub - FOTO

21.11.2026 / 10:14
Müdafiə Nazirliyində NATO nümayəndə heyəti ilə görüş olub

21.11.2026 / 09:36
Rusiya Türkiyənin S-400 sistemlərini üçüncü ölkəyə satması məsələsini müzakirə edir...

21.11.2026 / 09:11
Avtoxuliqanlıq edən daha bir sürücü həbs edildi

21.11.2026 / 08:51
Prezidentlər İlham Əliyev və To Lam Birgə Bəyanat qəbul ediblər, Azərbaycan-Vyetnam sənədləri mübadilə olunub - FOTO

21.11.2026 / 08:44
Prezident İlham Əliyev gürcüstanlı həmkarına başsağlığı verib

21.11.2026 / 08:41
Prezident İlham Əliyevin Hanoyda rəsmi qarşılanma mərasimi olub

20.11.2026 / 23:10
Minlərlə ailənin torpaq probleminin həlli istiqamətində mühüm addım - çıxarış almaq mümkün olacaq...

20.11.2026 / 22:37
İraqda məzhəb savaşı başlanır, işin içində yenə İran var

20.11.2026 / 22:15
Tramp Konqresdə nəzarəti itirməzdən əvvəl hərəkətə keçdi - Ukraynada sülh üçün son tarix açıqlandı...

20.11.2026 / 21:58
BMT-ni bərbad günə qoyanlar onun “köklü islahatına” qərar verdilər...

20.11.2026 / 21:43
Danimarka Rusiya hərbi attaşesini ölkədən qovur, ruslar üçün vizaları da dayandırır – vaxt verildi...

20.11.2026 / 21:35
Britaniya ordusu dron dövrünə hazırlaşır?

20.11.2026 / 21:24
Moskvadan Tallinn və Buxarestə etiraz - hər iki ölkənin diplomatları Rusiya XİN-ə çağırıldı

20.11.2026 / 21:16
Paşinyan “Qərbi Ermənistandan” imtina etdi ki, Bakı da Qərbi Azərbaycandan imtina etsin - Hay ki, hay...

20.11.2026 / 20:58
Qərbi Zəngəzurun tarixi irsinin UNESCO-da mənimsənilməsinə start verildi...

20.11.2026 / 20:41
Tramp Çindəki hadisədən sonra təyyarədaşıyan bir gəmini İranın "qapısından" çəkib apardı...

20.11.2026 / 20:22
Rəsmi Ankara NATO-ya sərt mesaj verdi – Alyans Türkiyəni Yaxın Şərqdə tək qoydu...

20.11.2026 / 20:07
Parlament buraxılır, Konstitusiya dəyişdirilir, müxalifət ləğv edilir - Paşinyan mürəkkəb ssenariyə baş vurdu...

20.11.2026 / 19:49
Azərbaycanda kitabxanalar 26 faiz azalıb, bəzi kəndlərdə onlar fəaliyyətini tamamilə dayandırıb

20.11.2026 / 19:44
Dədə Qorqud epoxasının memarlıq irsi:Nəzəri fikirlər, tarixi baxışlar və məkan semantikası

20.11.2026 / 19:25
Macarıstan Ukrayna siyasətini tam dəyişdi - Madyar Orbanı sildi...

20.11.2026 / 19:25
Vyetnam üçün Avropaya Azərbaycanın üzərindın yol açıldı...

20.11.2026 / 19:10
İŞİD-in “Vilayəti Xorasan” qruplaşmasının iki üzvü Azərbaycana gətirilərək həbs edildi - FOTO

20.11.2026 / 18:57
Moskvadan Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Dublin görüşünə reaksiya...

20.11.2026 / 18:43
Maşın alan yoxdur, amma qiymətlər sürətlə artır

20.11.2026 / 18:27
Yeni Yalta sammiti alınmadı, amma Rusiya, Çin, ABŞ liderləri istəklərinə nail oldular

20.11.2026 / 18:11
Fransa və Hindistan BTQ-yə açıq savaş açdı - təşkilatın sosial media hesablarına kiberhücumlar başladı...

20.11.2026 / 17:57
Şəmkir xəstəxanasını su basdı - TƏBİB-dən açıqlama...

20.11.2026 / 17:51
İslam yaxın onillikdə dünyanın ən böyük dininə çevriləcək

20.11.2026 / 17:40
İcra başçısının birinci müavini ilə bağlı 2 milyonluq qalmaqal - iş prokurorluğa çıxdı...

20.11.2026 / 17:32
Almaniya və Ukrayna arasında fikir ayrılığı - Avropalı liderlər Moskvaya gedəcəkmi...

20.11.2026 / 17:26
Dünyanın "3 iddialı ağası" Qəzzada on minlərlə müsəlmanın faciəsinə susdu...

20.11.2026 / 17:12
Mehriban Əliyevanın sosial media hesablarında Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşünə dair paylaşım edilib

20.11.2026 / 17:05
Trampdan Ukrayna ilə bağlı mühüm açıqlama - Vaşinqton Kiyevsiz qərar verməyəcək...

20.11.2026 / 16:32
Kolleclərə qəbul qaydaları dəyişir - qiyabi təhsil ləğv edilir...

20.11.2026 / 16:25
Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnama rəsmi səfəri ilə bağlı videoçarx paylaşılıb

20.11.2026 / 16:09
Ermənilər pasportlarda doğulduğu yer kimi "Azərbaycan " yazdırırlar...

20.11.2026 / 16:02
Prezident İlham Əliyevin səfəri Vyetnam mediasının diqqət mərkəzində... - FOTO

20.11.2026 / 15:44
Çin lideri Putini niyə bu qədər soyuq qarşıladı...

20.11.2026 / 15:29
Mehriban Əliyeva Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşüb - FOTO

20.11.2026 / 15:23
Azərbaycanda boşanmaların sayı artır - hər 100 nikahın 48-i dağılır...

20.11.2026 / 15:20
Bakı–Balakən–Bakı marşrutu üzrə qatarların hərəkəti bərpa olunur

20.11.2026 / 15:09
Rusiyanı Ukraynada yeni işğala ruhlandıran kimdir - ABŞ müdafiə nazirinin yanlışı...

20.11.2026 / 15:08
“Vətəndaşlar referendumda yeni Konstitusiyanın əleyhinə səs verərsə, istefa verməyə hazıram” - Paşinyan

20.11.2026 / 14:50
Badamdarda sürüşmə sahəsində çatlar genişlənib - RƏSMİ AÇIQLAMA...

20.11.2026 / 14:45
Milli Məclisin deputatı Vüqar Rəhimzadə Ordubadda seçiciləri ilə növbəti görüşünü keçirib - FOTO

20.11.2026 / 14:44
Aİ və Böyük Britaniya tələbə mübadiləsi barədə razılığa gəldilər, lakin təhsil haqları dayandırıldı

20.11.2026 / 14:32
Əli Əsədov Kobaxidzeyə başsağlığı verdi

20.11.2026 / 14:24
Krım körpüsü Niderland raketləri ilə vurulmuşdu - Niderland və Avstriyanın Kiyevdəki səfirlikləri bombalandı...

20.11.2026 / 14:12
Əməkdar artist Nigar Şabanova icra hakimiyyətini tənqid etdi

20.11.2026 / 14:08
Polşanın Lublin şəhərində hava hücumu xəbərdarlığı edilib

20.11.2026 / 14:01
Milli Xalça Muzeyində “Ortaq irs: Türk xalçası” mövzusunda beynəlxalq simpozium təşkil olunacaq

İnformasiya texnologiyaları Azərbaycanın inkişafında yeni güclü mənbə kimi özünü daha çox təsdiqləyir....

XƏBƏR ARXİVİ