Məlum olduğu kimi, Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının müdafiə üzrə dövlət naziri Lord Vernon Koaker ölkəmizə səfər edib. Britaniyanın Azərbaycandakı səfirliyi nazirin səfərinin ölkələr arasında müdafiə tərəfdaşlığını gücləndirmək məqsədilə baş tutduğunu açıqlayıb.
O da bildirilir ki, təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq Böyük Britaniya–Azərbaycan strateji tərəfdaşlığının əsas sütunlarından biri olacaq və regional sabitlik və uzunmüddətli sülhün əhəmiyyətinə dair ortaq anlayışı əks etdirəcək. Artan təhdidlər fonunda ölkələr ortaq strateji maraqlar üzrə birgə işləməyə davam edəcəklər.
Qeyd olunur ki, Böyük Britaniya və Azərbaycan Cənubi Qafqazda sülh, sabitlik və rifah üçün ortaq məqsəd üzərində birlikdə çalışırlar. Bu məqsədə dəstək olaraq müdafiə üzrə dövlət naziri 2022-ci ildən bəri ilk dəfə Azərbaycana səfər edib. Səfər zamanı Lord Koaker Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev, müdafiə naziri general-polkovnik Zakir Həsənov və müdafiə sənayesi naziri Vüqar Mustafayev ilə ikitərəfli görüşlər keçirib və Böyük Britaniya–Azərbaycan müdafiə və təhlükəsizlik tərəfdaşlığının inkişafı üçün əlavə imkanları araşdırıb. Səfər ikitərəfli münasibətlərdə mühüm inkişaflardan sonra müdafiə sahəsində əməkdaşlığı daha da dərinləşdirir. Bu inkişaflara 2025-ci ilin avqustunda münasibətlərin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldilməsi niyyəti daxildir. Müdafiə əməkdaşlığı bu tərəfdaşlığın əsas sütunu olacaq və regional təhlükəsizlik və strateji sabitliyə ortaq sadiqliyi əks etdirəcək. Qeyd edək ki, Böyük Britaniya mart ayında Azərbaycanda ilk rezident hərbi attaşesini təyin edib. Oktyabrda Böyük Britaniya, ATƏT-in Minsk qrupu mexanizmlərinin ləğvinə uyğun olaraq, Azərbaycan və Ermənistana tətbiq olunan silah embarqosunu aradan qaldırıb. Bunlar fonunda Lord Vernon Koaker qeyd edib: “Hazırda Böyük Britaniya ilə Azərbaycan arasında müdafiə sahəsində əməkdaşlıq möhkəm və dinamik şəkildə inkişaf edir. Əlaqələrimiz çox güclüdür və biz bir sıra istiqamətlər üzrə fəal şəkildə qarşılıqlı əlaqədəyik. Xüsusilə də, azərbaycanlı hərbçilərin britaniyalı hərbçilərlə yanbayan təlim keçdiyi hərbi hazırlıq proqramı davam edir. Eyni zamanda, azərbaycanlı hərbçilərə ingilis dili üzrə hazırlıq təmin edirik. Bu əməkdaşlıq uğurla inkişaf edir. Bizim hərbçilərimizin bəziləri də Azərbaycana gəlir və hazırlığa kömək edirlər. Əməkdaşlığımızdakı müsbət dəyişiklikləri göstərən bir neçə həqiqətən vacib nümunə var. Hər şeydən əvvəl, artıq qeyd etdiyimiz məsələ Azərbaycana silah tədarükünə tətbiq edilən embarqonun ləğvidir. Bu, müdafiə sənayesi sahəsində qarşılıqlı əlaqə üçün imkanlar açır. Hazırda biz hansı istiqamətlərdə birlikdə işləyə biləcəyimizi, Azərbaycanın Britaniyaya hansı texnologiyaları və ya avadanlıqları tədarük edə biləcəyini, həmçinin ölkənizin ehtiyaclarına uyğun olaraq Britaniyanın Azərbaycana hansı müdafiə sistemlərini təklif edə biləcəyini müzakirə edə bilərik. Görüşlərdə, həmçinin Xəzər dənizi ilə bağlı məsələləri, o cümlədən milli infrastrukturun əsas obyektlərinin qorunmasını müzakirə etdik. Dəniz imkanlarının inkişafı birgə əməkdaşlığımız üçün əlavə şərait yaradır. Vacib məqam bir-birini dəstəkləyən və ümumi təhlükəsizliyə can atan ölkələrin bərabər tərəfdaşlığı, əməkdaşlığıdır”.
Ekspertlər qeyd edir ki, Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında hərbi əməkdaşlıq müasir dövrdə hər iki ölkənin strateji maraqlarının kəsişdiyi mühüm sahələrdən biridir. Bu əməkdaşlıq yalnız müdafiə imkanlarının genişləndirilməsi ilə məhdudlaşmır, həm də regional təhlükəsizlik arxitekturasının möhkəmlənməsinə, enerji infrastrukturlarının qorunmasına və beynəlxalq sülh təşəbbüslərinə töhfə verir. Əməkdaşlığın təməli 1990-cı illərin əvvəllərindən qoyulsa da, son illərdə siyasi dialoqun intensivləşməsi, hərbi təlimlərin artması və müdafiə sənayesi üzrə yeni istiqamətlərin açılması ikitərəfli münasibətlərə xüsusi dinamizm gətirib. Azərbaycanın geostrateji mövqeyi, Xəzər hövzəsində və Cənubi Qafqazda formalaşan yeni təhlükəsizlik mühiti, habelə Böyük Britaniyanın qlobal təhlükəsizlik gündəliyində enerji təhlükəsizliyi və nəqliyyat marşrutlarının sabitliyinin önə çıxması bu əməkdaşlığı daha da aktuallaşdırır. Britaniya uzun illərdir Azərbaycanı regionda mühüm tərəfdaş kimi görür və xüsusilə NATO çərçivəsində həyata keçirilən proqramlarda Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin transformasiyasını fəal dəstəkləyir. Azərbaycan isə öz növbəsində Böyük Britaniyanın hərbi təcrübəsini, kadr hazırlığı potensialını və texniki imkanlarını dəyərləndirir. İkitərəfli əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindən biri Azərbaycan ordusunun NATO standartlarına uyğunlaşdırılmasıdır. Böyük Britaniya bu prosesdə həm təlim-məşq proqramları, həm də hərbi idarəetmə sahəsində məsləhətçi missiyalar vasitəsilə iştirak edir. Britaniyalı hərbi ekspertlər illərdir ki, Azərbaycan zabitlərinin hazırlığında, xüsusilə qərargah idarəetməsi, sülhməramlı əməliyyatlar və müasir döyüş metodologiyaları üzrə tədrisdə mühüm rol oynayır. Bu əməkdaşlıq Azərbaycanın Əfqanıstandakı missiyalarda NATO-nun etibarlı tərəfdaşı kimi çıxış etməsinə şərait yaradıb və ölkənin beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminə inteqrasiyasını gücləndirib. Xüsusilə mina təhlükəsi ilə mübarizə istiqamətində Böyük Britaniyanın dəstəyi diqqətəlayiqdir. Qarabağ bölgəsinin post-müharibə reabilitasiyası prosesində britaniyalı tərəfdaşlar həm texniki avadanlıq, həm də mütəxəssis hazırlığı sahəsində yardım göstərirlər. Bu, təkcə təhlükəsizlik deyil, həm də humanitar və sosial sahədə geniş təsir yaradır. Müdafiə sənayesi üzrə əməkdaşlıq isə hələ ilkin mərhələdə olsa da, inkişaf potensialı böyükdür. Azərbaycan öz müdafiə sənayesini modernləşdirməyə və ixrac qabiliyyətini artırmağa çalışır. Böyük Britaniya şirkətləri yüksək texnologiyalar, kibertəhlükəsizlik sistemləri və müasir müşahidə avadanlıqları sahəsində geniş təcrübəyə malikdir. Gələcəkdə bu istiqamətdə daha sıx texniki əməkdaşlığın formalaşacağı gözlənilir. Siyasi dialoq da hərbi əməkdaşlığın möhkəmlənməsində mühüm rol oynayır. Böyük Britaniya Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü daim dəstəkləyib və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə uyğun mövqe nümayiş etdirib. Mövcud siyasi iradə və qarşılıqlı maraqlar nəzərə alındıqda, gələcək illərdə bu əməkdaşlığın daha da genişlənəcəyi və yeni istiqamətlərə keçəcəyi real perspektiv hesab olunur.
Tahir TAĞIYEV
