“Vətən müharibəsindən sonra Azərbaycanın artan geosiyasi çəkisi Cənubi Qafqazda yeni strateji düzən yaradıb. Suverenliyini və ərazi bütövlüyünü tam təmin edən Azərbaycan regionda sülhün, sabitliyin və iqtisadi inkişafın aparıcı aktoruna çevrilib. Bu dövrdə həm Şərq–Qərb, həm də Şimal–Cənub istiqamətlərində yeni nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin formalaşdırılması regional əməkdaşlığın genişlənməsində mühüm rol oynayır”. Bu fikirlər türkiyəli politoloq Hüsamettin İnanç tərəfindən səsləndirilib.
Onun sözlərinə görə, Zəngəzur dəhlizinin açılması Azərbaycan ilə ABŞ və Avropa arasında iqtisadi-ticarət əlaqələrinin dərinləşməsində mühüm mərhələ olacaq. Lakin, eyni zamanda, Azərbaycan–İran–Rusiya arasında ötən gün Bakıda imzalanan üçtərəfli memorandum regionda balanslı əməkdaşlıq modelinin formalaşmasında, Şimal–Cənub xəttinin yeni strateji məzmun kəsb etməsində mühüm rol oynayacaq: “Azərbaycan Qərblə tərəfdaşlıq qurarkən region ölkələrini prosesdən kənarda saxlamır. Əksinə, qarşıdurmanı deyil, əməkdaşlığı önə çəkir. Bu üçtərəfli memorandum məhz həmin balanslaşdırılmış siyasətin nəticəsidir”. Bütün bunlar fonunda Azərbaycanın Cənubi Qafqazda artan rolu Ermənistanda böyük əndişə yaradıb. Ermənistanın “Past” nəşri yazır ki, güclənən Azərbaycan İrəvandan istəklərini uğurla alır. Vurğulanır ki, əslində Paşinyan Azərbaycana heç vaxt olmadığı qədər çox şey verib: “Həm Bakı Zəngəzurdan keçən ekstraterritorial dəhlizi alacaq, həm 300 min azərbaycanlının Ermənistana qayıdışı təmin ediləcək, həm Ermənistan ordusu zəiflədiləcək, həm də Bakının şərtləri ilə delimitasiya və demarkasiya prosesi aparılacaq. Lakin bu birtərəfli güzəştlər özlüyündə sülhün göstəricisi deyil. Hazırda baş nazir kreslosunu tutan şəxsin fikrincə, əgər israrla “sənin sayəndə sülh gəlib” desən, nə vaxtsa insanlar buna inanacaq. Daha da “güclüsü”, sülh barədə narrativlər sanki təkcə sənin tərəfindən monopoliyaya alınır. Guya təkcə sən sülhpərvərsən, sənin tənqidçilərin hamısı isə müharibə tərəfdarıdır. Belə olanda hər şey son dərəcə rahat olur. Nikol Paşinyanı zəif diplomat və populyar olmayan lider kimi tənqid edən, onu kilsəni təhqir etməkdə və hakimiyyəti itirmək qorxusundan görünməmiş repressiyalar aparmaqda ittiham edən, onun istefasını tələb edən hər kəs dərhal “sülhə qarşı çıxan” elan olunur. Bu, müharibə tərəfdarı deməkdir. Bu isə “həyata qarşı mübarizə aparan” anlamına gəlir. Beləliklə, Ermənistan hakimiyyətinin opponentlərinə qarşı ən qeyri-demokratik metodların tətbiqi asanlıqla əsaslandırılır: axı sən kreslon üçün yox, “sülh və həyat uğrunda” mübarizə aparırsan. Belə mübarizədə isə guya hər vasitə məqbuldur. Bir çox ekspertlər artıq sübut ediblər və sübut etməkdə davam edirlər ki, Paşinyanın siyasəti Ermənistana sülh gətirməyəcək, böyük ehtimalla isə suverenliyin itirilməsi ilə nəticələnəcək. Daha doğrusu, yalnız Türkiyənin himayəsi altında olan ekspertlər hələ ki, belə açıq fikirlər bildirməyiblər (amma Paşinyan tərəfdarları, təbii ki, hamını KQB agenti adlandırır, hətta söhbət ABŞ Konqresi üzvlərindən, amerikalı jurnalistlərdən və Avropa universitetlərinin professorlarından gedəndə belə). Məsələn, “American Conservator” qəzetinin siyasi şərhçisi Ceyms Karden bir daha xəbərdarlıq edir ki, yalnız piar məqsədli imzalanmış anlaşmalarla aldanmaq olmaz: “Bu müqavilə Ermənistana sülh gətirməyəcək, Azərbaycana Ermənistanla hesablaşmaq üçün “yaşıl işıq” yandırır. Ermənistan çox təhlükəli vəziyyətdədir, kiçik Suriyaya çevrilə bilər.
ABŞ-ın vədlərinə inanmaq olmaz. Ermənistan heç vaxt Avropanın bir hissəsi olmayacaq, bu, absurddur. ABŞ müdafiə nazirinin sabiq baş müşaviri, amerikalı polkovnik Makqreqor da Türkiyə müdaxiləsinə qarşı ABŞ-nin “möcüzəvi qorumasına” inanmağa çağıranlara etinasız yanaşmağı tövsiyə edir: “ABŞ Cənubi Qafqazda sülhə zəmanət vermir. Burada onların həyati maraqları yoxdur. Ermənistan öz təhlükəsizliyini özü düşünməlidir”. “Beynəlxalq Xristian Həmrəyliyi” hüquq müdafiə təşkilatının rəhbəri, amerikalı ekspert Con Eybner regionu yaxından tanıyan şəxs kimi daha konkret proqnoz verir: “Ermənistan vassal, məğlub dövlətə çevriləcək və Türkiyə-Azərbaycan tandeminə təhvil veriləcək. ABŞ-ın Türkiyədəki səfiri faktiki olaraq regionun qubernatoruna çevrilib və bəyan edib ki, bəzi tayfalar (işarə edir ki, ermənilər) dövlətçiliyi təsadüfən alıblar, yəni Ermənistan legitim dövlət deyil. Kağız üzərində yazılmış müqavilə heç vaxt onun təhlükəsizliyini təmin etməyəcək. Xatırlayın, britaniyalılar aysorları İraqda tək buraxdı və onlar məhv edildilər. Ermənistan təhlükə altındadır, o özünü müdafiə etməlidir”. “Paris Panteon-Asas” Universitetinin beynəlxalq hüquq professoru Raffi Kalfayan isə Paşinyanın sülh siyasətinin yaxın gələcəkdə hansı nəticələri verəcəyini belə təsvir edir: “Zəngəzur dəhlizi açıldıqdan, xüsusilə yüz minlərlə azərbaycanlı qayıtdıqdan sonra Zəngəzurda yaşayan ermənilər tədricən bölgəni tərk edəcək. Ermənistan yaşama qabiliyyətini itirəcək və tədricən boşalacaq”. Bu, yalnız ən son qiymətləndirmələrdən bir neçəsidir, sitatların siyahısını sonsuzadək davam etdirmək olar. Amma Paşinyan ekspertləri dinləmək niyyətində deyil. O, özünü insanların günahları üçün “əziyyət çəkən” obrazında təqdim etməyə, “guya Ermənistana sülh gəlib, sadəcə, ermənilər çox yaralıdır deyə bunu hiss etmirlər” iddiasını təkrarlamağa davam edəcək. Son vaxtlar isə o, narahat suallara cavab verməmək üçün yeni üsul da öyrənib: sadəcə gülümsəyir və barmaqları ilə ürək işarəsi edir. Əgər bizə bu “ürək işarəsi” mürəkkəb geosiyasi suallara cavab kimi kifayət edirsə, o zaman Paşinyanı baş nazir postunda saxlamaq lazımdır. Yaxud da sadəcə oturub reallıqdan uzaq təsəllilərlə məşğul olmaq olar”.
Samirə SƏFƏROVA
