“...Təhlükəsizlik üçün ən böyük təhdid də elə Rusiyadan gəlir”
Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının (KTMT) Kollektiv Təhlükəsizlik Şurasının Bişkekdəki “Yntımak Ordo” (“Birlik mərkəzi”) hökumət kompleksində keçirilən növbəti sessiyasında Vladimr Putin bildirib ki, Rusiya tərəfi 2026-cı ildə Moskvada KTMT zirvə toplantısından əvvəl Avrasiyada bərabər və bölünməz təhlükəsizlik arxitekturasının inkişafına həsr olunmuş beynəlxalq ekspert forumunun keçirilməsini təklif edir. “Biz üzv dövlətlərin nümayəndə heyətlərini, eləcə də dost ölkələrin, çoxtərəfli strukturların və inteqrasiya birliklərinin nümayəndələrini bu tədbirdə iştirak etməyə dəvət etməyi planlaşdırırıq”-deyə Rusiya prezidenti bildirib.
Qeyd edək ki, görüşdə Rusiya prezidenti Vladimir Putin, Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenko, Qazaxıstan prezidenti Kasım-Jomart Tokayev, Qırğızıstan prezidenti Sadır Japarov, Tacikistan rezidenti Emoməli Rəhmon və KTMT-nin baş katibi İmanqali Tasmaqambetov iştirak edib.
“Ekspertlər forumunun keçirilməsinin, ola bilər ki, Azərbaycan üçün də müəyyən...”
Putinin Avrasiyada ekspertlərin görüşündə bütöv və bölünməz təhlükəsizlik arxitekturası yaratmaqla bağlı “yeni layihəsinin” Azərbaycana təsirləri barədə danışan “Alyans” Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin sədri, siyasi ekspert Abutalıb Səmədov "Bakı-Xəbər"ə şərhində bildirdi ki, Putinin KTMT-nin sammitində səsləndirdiyi təklif yeni deyil, Ukrayna müharibəsindən əvvəl də, müharibə dövründə də bu təklif dəfələrlə səslənib. “Müharibənin başlamasının əsas səbəblərindən biri kimi məhz təhlükəsizliyin bölünməzliyi prinsipi göstərilib. 1999-cu ildə keçirilən ATƏT-in İstanbul sammitində qəbul olunmuş yekun sənəddə təhlükəsizliyin bölünməzliyi prinsipi öz əksini tapıb. Bunun mahiyyəti ondan ibarətdir ki, bir dövlətin, yaxud dövlətlər qrupunun təhlükəsizliyi digərinin hesabına təmin oluna bilməz, təhlükəsizlik hamının hüququdur. Rusiya prezidenti dəfələrlə bəyan edib ki, NATO-nun Rusiya sərhədlərinə yaxınlaşması ATƏT-in İstanbul sammitində qəbul olunmuş həmin prinsipin pozulmasıdır. Çünki bir tərəfdən NATO ölkələri öz təhlükəsizliklərini təmin etdiklərini deyirlər, bu məqsədlə Rusiya sərhədlərinə yaxınlaşırlar, digər tərəfdən Rusiyanın və onun müttəfiqlərinin təhlükəsizliyinə təhdid yaradırlar. Yəni yalnız öz təhlükəsizliklərini düşünürlər, digərlərinin təhlükəsizliyini düşünmürlər. NATO-nun Ukraynada təlimlər keçirməsi, Ukrayna və Gürcüstanı NATO üzvlüyünə qəbul etmək öhdəliyini götürməsi Putin tərəfindən bu prinsipin pozulması kimi qiymətləndirildi. 2021-ci ilin dekabrında həm NATO-ya, həm də ABŞ-a müqavilə layihəsi göndərildi. Orada o prinsip bir daha xatırladılırdı və tələb olunurdu ki, NATO Şərqə doğru genişlənmək planlarından imtina etsin, Ukraynanın və keçmiş Sovetlər İttifaqına daxil olmuş respublikaların NATO-ya üzvlüyündən imtina etsin. Bu gün də Ukrayna müharibəsini dayandırmaq, sülh sazişini imzalamaq məsələsi qalxanda Rusiya prezidenti eyni fikri irəli sürür ki, müharibənin başlanmasını şərtləndirən səbəblər aradan qalxmalıdır. Onlardan biri də məhz təhlükəsizliyin bölünməzliyi prinsipinin pozulmasıdır. Nə Ukrayna, nə Gürcüstan, nə də keçmiş ittifaq respublikaları NATO-ya qəbul olunmamalıdır, bu, Rusiyanın təhlükəsizliyinə təhdidlər yaradır. İndi Putin təklif edir ki, 2026-cı ildə Moskvada ekspertlərin iştirakı ilə forum keçirilsin. Görünür, İstanbulda qəbul olunmuş həmin prinsipi daha geniş şəkildə müzakirə edib, daha sanballı sənədin qəbul olunmasına nail olmaq istəyir. Ancaq nədənsə düşünmək istəmir ki, Ermənistanda Rusiyanın hərbi bazasının mövcudluğu Azərbaycan üçün təhlükəsizliyin bölünməzliyi prinsipini pozur, yoxsa pozmur. Təhlükəsizliyin bölünməzliyindən danışanda Putin yalnız Rusiyanı düşünür və hesab edir ki, bu prinsip yalnız Rusiya üçündür, digər dövlətlər üçün o prinsip mövcud deyil və bu gözlənilməməlidir. Təbiidir ki, belə bir tədbirin keçirilməsi, bu məsələlərin geniş tərkibdə ekspertlər tərəfindən müzakirə olunmasının müsbət nəticəsi ola bilər. Azərbaycan üçün də, təbii ki, müsbət nəticəsi ola bilər. Çünki biz də, müstəqillik əldə etmiş digər keçmiş ittifaq respublikaları da öz təhlükəsizlikləri üçün daim narahatlıq keçirirlər və təhlükəsizlik üçün ən böyük təhdid də elə Rusiyadan gəlir”.
A.Səmədovun sözlərinə görə, Rusiyanın müəyyən yüksək vəzifəli şəxslərinin səsləndirdiyi bəyanatlarda bu dövlətlərin ərazi bütövlüyü, suverenliyi daim şübhə altına alınır. “Bu səbəbdən, ekspertlər forumunun keçirilməsinin, ola bilər ki, Azərbaycan üçün də müəyyən qədər müsbət təsiri olsun.
Çıxışında da Putin bir daha təkrar edir ki, KTMT üzv dövlətlərin ərazi bütövlüyünün təminatçısıdır. Hərçənd, o dövlətlərin, ilk növbədə söhbət Qazaxıstandan gedir, ərazi bütövlüyünə təhlükə yaradan əsas dövlət də elə Rusiyanın özüdür. Yaxud Ermənistanın ərazi bütövlüyü ilə bağlı ən böyük təhlükələr Rusiyadan gəlir”- deyə A.Səmədov qeyd etdi.
A.Səmədov bildirdi ki, Ukrayna cəbhəsində, hələ ki, Rusiyanın işləri yaxşı gedir, ABŞ-ın yeni administrasiyası əvvəl yeritdiyi siyasətdən imtina etdi və Rusiyaya güzəştlər etməklə sülhə nail olmağa cəhd göstərir, yardımlar azaldılıb, ABŞ ümumiyyətlə Ukraynaya yardımları dayandırıb. A.Səmədov vurğuladı ki, Avropanın təkbaşına bu yardımları üzərinə götürmək gücü yoxdur, bu da Rusiyanı daha da şirnikləndirir və öz şərtlərini Ukraynaya və digər dövlətlərə qəbul etdirmək istəyir. A.Səmədovun sözlərinə görə, Trampın son təklifində də Putinin həmin təhlükəsizliyin bölünməzliyi prinsipi öz əksini tapıb və Ukraynanın NATO üzvü olmayacağı barədə bəndin konstitusiyaya salınması tələb olunur. “Ən qəribəsi odur ki, eyni zamanda bunu NATO müqaviləsinə salmağı da təklif edirlər. Bu cür şey necə ola bilər? NATO müqaviləsinə yazmaq olarmı ki, Ukrayna heç vaxt NATO-ya üzv qəbul olunmayacaq? Ancaq bütün hallarda bu, Rusiyanın təntənəsi kimi qəbul olunur. Baxmayaraq ki, bu sənədə də xeyli dəyişikliklər edilib, bəzi bəndlər çıxarılıb, ancaq bütövlükdə o sənədin ortaya çıxması Rusiyanın xarici siyasətinin təntənəsi kimi qəbul olunur. Orada göstərilən müddəaların böyük əksəriyyətindən imtina etmək mümkün olmayacaq. Əgər ABŞ belə bir addım atarsa, Ukrayna və Avropa ilə yanaşı sülh müqaviləsinin imzalanmasını pozan dövlət kimi qiymətləndiriləcək. Çox təəssüf ki, ABŞ və Avropadakı müttəfiqləri tələb olunan yardımları vaxtında Ukraynaya göstərə bilmədilər, göstərmək istəmədilər, Rusiyanın nüvə şantajından qorxuya düşdülər. Bu gün artıq ortaya çıxan sənədlər Moskvada hazırlanmış sənədlər təəssüratı bağışlayır. Çox təəssüf ki, Rusiya öz şərtlərini diqtə etməkdə davam edir və son KTMT sammitində Putinin verdiyi təkliflər də onun əvvəlki dövrlərlə müqayisədə özünü xeyli yaxşı hiss etdiyini və həm MDB-nin, həm də KTMT-nin gələcəyinə ümidlə baxdığını göstərir”-deyə A.Səmədov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
