İsrail və Misir Sinay yarımadasındakı vəziyyəti müzakirə etmək üçün hərbi və kəşfiyyat əlaqələri qurub. Qahirə döyüşlərdən qaçan minlərlə fələstinlinin onun ərazisinə soxulacağından ehtiyat edərək, Qəzza zolağı ilə həmsərhəd bölgədə hərbi varlığını artırıb.
Sinayda artan hərbi varlıq Misir və İsrail arasında sülh müqaviləsinə, belə demək olarsa, meydan oxuyur. Müqaviləyə əsasən, Misir hakimiyyətinə sərhəd bölgəsində həddindən artıq çox sayda əsgər və texnika yerləşdirmək qadağandır.
Qətərin “Əl-Ərəbi Əl-Cədid” qəzetinə mənbələr bildiriblər ki, bu şəraitdə İsrail və Misir təhlükəsizlik danışıqlarına başlayıb. Onlar bildiriblər ki, məsləhətləşmələr Qahirədə baş nazir Benyamin Netanyahu hökumətinin tələbi və ABŞ prezidenti Donald Tramp administrasiyası ilə koordinasiya əsasında keçirilib. İsrail nümayəndə heyətinə İsrail Müdafiə Qüvvələrinin və kəşfiyyat orqanlarının nümayəndələri daxildir. Mənbələrdən birinə görə, əsas müzakirə mövzusu sərhəd bölgəsindəki vəziyyət olub. Misir öz ərazisi yaxınlığında videomüşahidə avadanlığı ilə təchiz olunmuş rabitə qüllələrinin yerləşdirilməsinə etiraz edib, İsrail isə Misir qüvvələrinin Sinayda artan mövcudluğundan narahatlığını bildirib. Bu yaxınlarda İsrail mənbələri “Axios”a bildiriblər ki, Netanyahu hökuməti Misirə qarşı ABŞ-a şikayət edib. Yəhudi dövləti öz müttəfiqinə afrikalı qonşusunun 1979-cu il sülh sazişinə əsasən, yalnız məhdud hərbi mövcudluğun olacağı Sinay yarımadasındakı ərazilərdə artan hərbi fəaliyyətlə bağlı narahatlığını çatdırıb. Xüsusilə İsrail kəşfiyyatı hesab edir ki, Qahirə bölgədəki hərbi infrastrukturunu genişləndirməyə, yerli aviabazalarda uçuş-enmə zolaqlarını təkmilləşdirməyə və yəhudi dövlətinin fikrincə, əslində raket anbarı ola biləcək ikili təyinatlı yeraltı rabitə sistemlərinin tikintisinə başlayıb. Altı günlük müharibədə məğlub olduqdan sonra Misir İsraili rəsmən tanıyan ilk ərəb dövləti oldu. 1979-cu il ikitərəfli sülh müqaviləsi Ərəb Respublikasının Sinayda qeyri-məhdud sayda qoşun və hərbi texnika saxlaya bilməyəcəyini nəzərdə tuturdu. Məsələn, yarımadaya yalnız 26 min Misir əsgərinin, sərhəd yaxınlığında isə yalnız kiçik bir qrup təhlükəsizlik işçisinin yerləşdirilməsinə icazə verilib. Bu qaydalar çox vaxt qarşılıqlı razılıq əsasında pozulub. Məsələn, bu, Misirin Sinay yarımadasında tez-tez öz şəbəkəsini yaratmağa cəhd edən islamçı qrupların hüceyrələrini zərərsizləşdirməli olduğu zaman baş verib. Lakin Qəzzada təxminən iki il davam edən müharibə qonşular arasında etimadı xeyli zəiflətdi və görünür, sərhəddə qarşıdurma riskini artırdı.
Misir rəsmiləri bu yaxınlarda Sinay yarımadasında hərbi infrastrukturun qurulması ilə bağlı xəbərləri təkzib etmişdilər. Misir hökumətinin bəyanatında deyilir: “Sinayda hərbi mövcudluq ilk növbədə Misir sərhədlərini qorumaq, orada terror hücumlarının qarşısını almaq və qaçaqmalçılıq fəaliyyətlərini cilovlamaq üçün lazımdır. Misir sülh sazişinin bütün müddəalarına əməl etməyə davam edir”. Bununla belə, Qahirə qeyd edib ki, o, Qəzza zolağında hərbi əməliyyatların genişləndirilməsini tamamilə qəbuledilməz hesab edir və fələstinlilərin öz ərazilərindən çıxarılması planına qarşıdır. Qəzzada müharibə başlayandan bəri Misir liderləri İsrailin Fələstin anklavının mülki əhalisini qəsdən Afrikaya sıxışdırmasından ehtiyat edirlər. Trampın Qəzzanı “Orta Şərq Rivierası”na çevirmək niyyəti ilə bağlı açıqlamaları bu qorxuları daha da artırıb. Bəzi hesablamalara görə, İsrailin əhalinin sıx məskunlaşdığı Qəzza şəhərinin ələ keçirilməsini nəzərdə tutan hərbi əməliyyatının hazırkı mərhələsi Qəzzadan olan 1 milyona qədər fələstinlini Sinay yarımadasına qaçmağa məcbur edə bilər. Qahirə hesab edir ki, qaçqınlar arasında Sinayda atəş mövqeləri yaratmağa cəhd edəcək fəal HƏMAS üzvləri də olacaq. İsrailin HƏMAS-ın tanınmış üzvlərini sıradan çıxarma hərəkətləri də qarşıdurma faktoru yaradır. İsrail dövlətinin 9 sentyabrda Qətərdə HƏMAS-ın siyasi nümayəndələrini hədəf aldığı “Alov yüksəklikləri əməliyyatı”nın növbəti hərbi hədəfinin Misirdə ola biləcəyi ilə bağlı Qahirədə narahatlıqlar var. Misir təkcə HƏMAS müzakirəçilərini qəbul etməyib, həm də son illərdə digər silahlı fraksiya, Fələstin “İslami Cihad”ının liderlərinə də sığınacaq verib. Misir diplomatik kanallar vasitəsilə artıq ABŞ və İsraildən daha bir “Alov yüksəklikləri əməliyyatı”na ev sahibliyi etməyəcəyinə dair aydın təminat tələb edib. ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin nəzdində olan “Stratfor” tədqiqat mərkəzinin analitikləri hesab edirlər ki, İsrail və Misir arasında genişmiqyaslı müharibə ehtimalı azdır, lakin Netanyahunun “aqressiv hərbi doktrinası” İsrail ordusunun hətta ara-sıra baş verən sərhəd insidentlərinə sərt reaksiya verməsi riskini artırır: “Misir prezidenti Əbdülfəttah əs-Sisi də ondan az olmayan sərt mövqe tutmağa məcbur olacaq. Misir nöqteyi-nəzərindən cəmiyyətdə və müəyyən hərbi dairələrdə anti-İsrail əhval-ruhiyyəsi Qahirəyə siyasi təzyiq yaradır, onu qətiyyət nümayiş etdirməyə və İsrailin iddia edilən cinayətlərində şəriklik kimi görünməməsinə sövq edir. Birlikdə götürdükdə, bu amillər o deməkdir ki, qonşular arasında siyasi mübahisələr lokallaşdırılmış cavab hərəkətlərinə səbəb ola bilər”. Eyni zamanda, “Stratfor” tədqiqatçıları münaqişənin enerji sektoruna keçə biləcəyini istisna etmirlər: “Əgər Misir sərhəddə hərbi mövcudluğunu əhəmiyyətli dərəcədə azaltmasa, İsrail Misirə qaz ixracı üçün “Leviafhan” qaz yatağı müqaviləsini dayandıra bilər. Uzun müddətli tədarükün kəsilməsi Misiri daha çox mayeləşdirilmiş təbii qaz almaqla enerji mənbələrini şaxələndirməyə sövq edəcək. Qahirə artıq 2026-cı ilin əvvəlinə qədər “Saudi Aramco”, “Shell” və “Trafigura”dan tədarükləri təmin edib”. Bununla belə, amerikalı ekspertlər hesab edirlər ki, Qahirə ilkin mərhələdə İsrailin maye qaz ilə təchizatından gözlənilən itkiləri tez kompensasiya edə bilməyəcək.
Samirə SƏFƏROVA
