Bu, Trampın mövqeyində ciddi dönüş kimi görünür və Kiyevə siyasi motivasiya verir
ABŞ prezidenti Donald Tramp hesab edir ki, “Ukrayna Avropa İttifaqının dəstəyi ilə keçmiş sərhədləri daxilində bütün ərazilərini geri almağa qadirdir”. Ağ Ev rəhbəri bunu sentyabrın 23-də Nyu-Yorkda Ukrayna lideri Vladimir Zelenski ilə görüşdən sonra "TruthSocial" sosial media platformasında yazıb.
"Zaman keçdikcə Avropanın, xüsusən də NATO-nun səbri və maliyyə dəstəyi ilə bu müharibənin başladığı ilkin sərhədləri bərpa etmək tamamilə mümkündür", - Amerika lideri qeyd edib. “Rusiya üç il yarımdır mənasız müharibə aparır, əsl hərbi gücün bir həftədən az müddətdə qalib gələcəyi müharibədir”. Trampın fikrincə, bu, Rusiyanı “kağız pələng”ə bənzədir.
Eyni zamanda, ABŞ prezidenti Donald Tramp NATO ölkələrinin, alyansın hava məkanını pozduqları təqdirdə, Rusiya hərbi təyyarələrini vurmasına dəstəyini ifadə edib. O, sentyabrın 23-də Nyu-Yorkda BMT Baş Assambleyasının kuluarlarında jurnalistin sualına "Bəli, razıyam" cavabını verib. Bununla belə, Tramp ABŞ-ın belə vəziyyətlərdə müttəfiqlərinə yardım etməyə hazır olub-olmaması sualına birbaşa cavab verməkdən yayınıb: "Bu, şəraitdən asılıdır".
Trampın mövqeyini bu cür dəyişməsi, tərəf müəyyənləşdirməsi Rusiya-Ukrayna müharibəsinin bundan sonrakı gedişinə necə təsir göstərəcək?
Baki-xeber.com nəşrinə görə, Donald Trampın bu açıqlamaları həm Ukrayna, həm də Rusiya üçün ciddi siyasi siqnal xarakteri daşıyır.
Tramp əvvəlki bəyanatlarında müharibəyə “sürətli sülh” yolu ilə son qoyulmasının vacibliyini vurğulayır, bəzən isə ABŞ yardımının məhdudlaşdırılmasını istisna etmirdi. İndi isə o, Ukraynanın “keçmiş sərhədlər daxilində ərazilərini qaytara biləcəyini” bəyan edir. Bu, onun mövqeyində ciddi dönüş kimi görünür və Kiyevə siyasi motivasiya verir.
NATO ilə bağlı mesajına gəldikdə isə, Tramp aliyans üzvlərini uzun müddətdir ki, müdafiə xərclərini artırmağa çağırırdı. İndi isə alyansın hava məkanına hörmət göstərilməsini açıq dəstəkləyir və Rusiya təyyarələrinin vurulmasını haqlı sayır. Bu, əslində Rusiyaya xəbərdarlıqdır: “NATO ilə toqquşmaya girmə”. Lakin ABŞ-ın bu halda müttəfiqlərə hərbi yardımı avtomatik edəcəyini deməməsi Trampın şərti yanaşmasını göstərir.
Bu mesajlarda Rusiya üçün siqnal var. Trampın “Rusiya kağız pələngdir” ifadəsi Kremlin nüfuzuna ciddi zərbədir. Bu, həm Rusiya ictimaiyyətinə, həm də beynəlxalq auditoriyaya Moskvanın hərbi gücünün şişirdildiyi mesajını verir. Əgər ABŞ prezidentinin bu mövqeyi ardıcıl davam etsə, Rusiyanın diplomatik təcridi daha da dərinləşəcək.
ABŞ-ın bu cür mövqe dəyişikliyinin müharibənin gedişinə potensial təsirləri çox ciddidir. Ukraynanın daha çox siyasi və hərbi dəstək alması ehtimalı güclənir. Bu, müharibənin uzanmasına və Kiyevin əks-hücum imkanlarının genişlənməsinə yol aça bilər.
NATO-nun sərhəd yaxınlığında daha sərt mövqe tutması Rusiya ilə risqli qarşıdurma ehtimalını artırır. Trampın “şərti dəstək” ritorikası Avropanı ABŞ-dan asılı olmadan hərbi dəstək mexanizmlərini gücləndirməyə sövq edə bilər.
Nəticə ondan ibarətdir ki, Trampın mövqeyindəki bu dəyişiklik Ukraynanın əlini gücləndirir, Rusiyanın isə siyasi və psixoloji təzyiq altında qalmasına səbəb olur. Ancaq ABŞ prezidentinin “şərtlərdən asılı” yanaşması müttəfiqlərin tam rahatlıqla hərəkət etməsinə imkan vermir, bu da qarşıdakı aylarda həm cəbhədə, həm də diplomatik masada qeyri-müəyyənliyi qoruyacaq.
Rusiya mediasında Trampın bu açıqlamalarına dair geniş şərhlər müxtəlif tonlarda və məqsədlərlə getməkdədir.
Bir çox rus media nəşri Trampın əvvəlki “əzələ diplomatiyası”, “torpaq güzəştləri” ideyalarından uzaqlaşaraq daha sərt və Ukrayna tərəfində olan bir nitq söyləməsinə diqqət çəkir. Məsələn, Russian.News.cn yazır ki, Tramp “kəskin dəyişiklik” edib — əvvəl Ukraynanın güzəştlər etməsini vurğulasa da, indi Ukrayna üçün sərhədlərin bərpası mümkünlüyündən danışır.
Rusiyada bu tip açıqlamalara “Qərbin Ukrayna ətrafında yaratdığı illüziyalı ümidlər” kimi baxan media orqanları da var. Yəni bu sözlərin sadəcə siyasi, idealist ritorika olduğu və praktiki nəticə verməyəcəyi fikri də izlənilir.
“Bu vaxta kimi məlum olmayan konkret hərbi yardım və ya ciddi siyasət dəyişikliyi göstərilməyib” - mediada bu cür arqumentlər geniş yayılıb. Məsələn, Reuters xəbər verir ki, Trampın ritorikası dəyişib, amma ABŞ siyasətində hələ ki, müvafiq addımlar görünmür.
Trampin hava məkanına dair çıxışını repressiv və təxribata yönəlik hesab edənlər daha çoxdur.
“Əgər NATO ölkələri rus təyyarələrini vuracaqsa, bu, müharibənin genişlənməsi risqini daşıyır” — bu fikir əsasən Rusiyanın əleyhinə ola biləcək hərbi reaksiyaların mümkünlüyü kimi qiymətləndirilməkdədir.
Eyni zamanda, Rusiyanın bəzi rəsmi şəxsləri və media orqanları bu tip bəyanatları Qərbin “rəqibi qorxutmaq”, “psixoloji təzyiq” taktikasının bir hissəsi sayırlar.
Trampın “Rusiya iqtisadiyyatı problemlidir” fikri rus mediasında önə çəkilən mövzulardan biridir. Lakin çox zaman bu tip “boz və səthi” iqtisadi təhlillərlə yanaşı, həm də “sanksiyalarla bağlı Amerikanın mənəvi öhdəliyi” və “əməliliyin olmaması” kimi şərhlər də olur. Məsələn, RBC kanalında yazılır ki, Trampın bəyanatları silahlanma sektorunda investor marağını artırıb, amma konkret siyasət dönməsi müşahidə edilmir.
Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov hələ ki, Trampın bu açıqlamalarını onun “təxmin edilən siyasət strategiyası” kimi qiymətləndirib.
Rusiya Xarici İşlər Nazirliyindən və Səfirliklərdən gələn şərhlərdə vurğulanır ki, bəyanatlar ilə hərbi reallıqlar arasında boşluq çoxdur, yəni Tramp nə qədər “sərt danışsa” da, Rusiyanın silahlı qüvvələrinin, strateji mövqelərinin götürülməsi və ya geri çəkilməsi məsələsində real addımların atılması ağır və mürəkkəbdir.
Rusiya mediasının qənaətinə görə, Trampın seçki mühiti üçün bildirdiyi siyasi mesajı seçici bazasını motivasiya etmək, Avropadakı müttəfiqlərə və Ukraynaya verilən dəstəyi təzyiq vasitəsi kimi istifadə etmək məqsədi güdür.
Rusiyanın hərbi və strateji vəziyyətinin zəifləyəcəyini göstərmək — bu, daxildə hakimiyyətin təbliğat strategiyasında “biz qarşıdayıq, amma düşmən zəifləyir” narrativinə uyğundur.
Akif NƏSİRLİ
