Avropa İttifaqı bu addımı ABŞ-la siyasətdə koordinasiyanın zəifləməsi kimi görəcək və Belarusla bağlı öz sərt kursunu saxlamağa çalışacaq
ABŞ Belarusun milli aviaşirkəti "Belavia"ya qarşı 2021-ci ildə tətbiq etdiyi sanksiyaları ləğv etdiyini açıqlayıb. Bu addımı sentyabrın 11-də ABŞ prezidentinin sözçüsü Con Koul Minskdə Belarus lideri Aleksandr Lukaşenko ilə təxminən beş saat davam edən görüşdən sonra elan edib.
Onun sözlərinə görə, Belarus aviadaşıyıcısına qarşı məhdudlaşdırıcı tədbirlərin dərhal ləğvi barədə göstərişi ABŞ prezidenti Donald Tramp verib. "İndi artıq təsdiq edilmiş bu qərar bu işlə məşğul olan bütün aidiyyəti nazirliklər və idarələr - Dövlət Departamenti, Ticarət Departamenti, Maliyyə Departamenti və digər təşkilatlar tərəfindən qəbul edilib", - dövlət xəbər agentliyi BELTA Kouldan sitat gətirir.
Belavia-ya qarşı sanksiyalar 2021-ci ilin iyununda Ryanair təyyarəsinin Minskə məcburi enişindən və müxalifətçi bloqqer Roman Protaseviçin saxlanmasından sonra tətbiq edilib. Milli aviadaşıyıcıya qarşı irəli sürülən digər iddia isə Asiya və Afrika ölkələrindən Belarusa mütəşəkkil şəkildə insanların daşınması olub, sonra onlar Aİ ilə sərhədi zəbt ediblər.
Trampın sözçüsü Vaşinqtonun Belarusun Belavia aviaşirkətinə qarşı sanksiyaları ləğv etdiyini bildirib. Con Koulun sözlərinə görə, ABŞ Minskdə Amerika səfirliyini yenidən açmaq istəyir.
Tramp Rusiyanın ən yaxın müttəfiqinə güzəştə getməklə nə etmək istəyir?
“Bakı-Xəbər” nəşrinə görə, ABŞ-ın Belarusun milli aviaşirkəti Belavia-ya qarşı sanksiyaları ləğv etməsi ilk baxışda Vaşinqtonun Lukaşenko hökumətinə “yumşalma jesti” kimi görünə bilər. Amma bu addımın arxasında bir neçə mühüm geosiyasi məqsəd ola bilər.
ABŞ uzun müddətdir ki, Lukaşenko rejimini Moskvanın orbitindən çıxarmağa çalışır.
Sanksiyaların qaldırılması Lukaşenkoya “alternativ yol” göstərmək, onu Kremlə tam bağlanmaqdan çəkindirmək məqsədi daşıyır.
ABŞ səfirliyinin Minskdə yenidən açılması niyyəti göstərir ki, Vaşinqton diplomatik kanalları aktivləşdirmək istəyir. Bu, həm də Belarus üzərində birbaşa təsir imkanlarını artırmaq üçün vasitədir.
Aİ hələ də Belarus və Lukaşenko rejiminə qarşı sərt mövqe tutur. Tramp administrasiyası Avropadan fərqli olaraq “praqmatik yanaşma” nümayiş etdirərək ABŞ-ın öz maraqlarına uyğun siyasi manevr imkanlarını genişləndirə bilər.
Lukaşenko müharibə dövründə Rusiyanın tam vassalı kimi görünür. ABŞ-ın belə jestləri ona balanslı siyasət aparmaq üçün rıçaq verə bilər (məsələn, Qərblə minimum əməkdaşlıq edərək Moskvanın təsirini bir qədər zəiflətmək).
Belavia sanksiyalarının ləğvi həm də miqrasiya böhranı fonunda Vaşinqtonla Minsk arasında müəyyən razılaşmaların mümkünlüyünü göstərə bilər. ABŞ Belarusdan regiondakı miqrasiya axınlarının idarəsində və Avropa sərhədlərində gərginliyin azaldılmasında rol gözləyə bilər.
Yəni Tramp bu addımla Lukaşenkonu Moskvanın tam təsirindən çıxarmaq və Belarusla yeni “oyun meydanı” açmaq istəyir. Bu, həm də Rusiyaya qarşı əlavə geosiyasi təzyiq vasitəsi ola bilər.
Avropa İttifaqı (Aİ) ABŞ-ın Belarusun Belavia aviaşirkətinə qarşı sanksiyaları ləğv etməsinə, ehtimal ki, ehtiyatla və narazılıqla yanaşacaq. Çünki Lukaşenko hökuməti 2020-ci il seçkilərindən sonra kütləvi etirazları qəddarcasına yatırıb.
2021-ci ildə Ryanair təyyarəsinin məcburi enişi və Roman Protaseviçin həbsini Brüssel “dövlət terrorizmi” adlandırmışdı.
Bu səbəbdən Aİ Belarus rəhbərliyinə qarşı sərt kursdan geri çəkilmək istəmir.
Vaşinqtonun sanksiyaları qaldırması Brüsselin vahid cəza siyasətini zədələyə bilər. Lukaşenko bundan istifadə edib Aİ-yə “baxın, ABŞ mənimlə işləyir, siz isə özünüzü təcrid edirsiniz” mesajı verə bilər.
Son illərdə Aİ və ABŞ sanksiyalar məsələsində adətən koordinasiyalı hərəkət ediblər (məsələn, Rusiyaya qarşı). Belavia ilə bağlı addım isə Aİ ilə ABŞ arasında strateji yanaşmada fərq yaradır və Brüsseldə “Tramp administrasiyası özbaşına hərəkət edir” narazılığı doğura bilər.
Aİ-yə görə, Belavia Avropaya yönəlmiş miqrasiya böhranında alət olub. ABŞ-ın sanksiyaları ləğv etməsi Brüsseldə “Vaşinqton bizim təhlükəsizlik narahatlıqlarımızı nəzərə almır” fikrini gücləndirəcək.
Aİ öz sanksiyalarını tələsmədən saxlamaqda davam edəcək. Brüssel ABŞ-la dialoq tələb edə bilər, amma Lukaşenkoya qarşı siyasətində yumşalma gözlənilmir. Əksinə, Aİ Belarusun Rusiyadan tam asılı vəziyyətə düşməsini əsas gətirərək Qərb birliyinin pozulmamasına çalışacaq.
Yəni Avropa İttifaqı bu addımı ABŞ-la siyasətdə koordinasiyanın zəifləməsi kimi görəcək və Belarusla bağlı öz sərt kursunu saxlamağa çalışacaq.
Akif NƏSİRLİ
