“Biz Azərbaycan-Ermənistan sərhədində məcburən hərbi əməliyyat keçirməli olduq. Bu hərbi əməliyyat nəticəsində bizim tarixi şəhərlərimiz bu gün artıq vizual müşahidə yolu ilə gözümüzün önündədir. Bu gün biz artıq Bala Göyçənin sahilindəyik. Bu gün biz Göyçə gölünü binoklsuz görürük. Birincisi, hesab edirəm ki, bu ədalətlidir. İkincisi, sentyabr toqquşmaları bizi gələcəkdə böyük problemlərdən sığortalayacaq. Çünki Ermənistanda revanşist qüvvələr baş qaldırır, - istər iqtidarda, istər müxalifətdə - faktiki olaraq bizim üçün fərqi yoxdur...Onlar yenə də ümid edirlər ki, kimsə gələcək onların əvəzinə bizimlə müharibə aparacaq, onlar da hər zaman olduğu kimi, hansısa himayədarın arxasında gizlənərək yenə də bizə qarşı öz məkrli planlarını həyata keçirəcəklər. Bax, özümüzü bundan sığortalamaq üçün biz mütləq Azərbaycan-Ermənistan sərhədi istiqamətində daha əlverişli mövqelərə sahib olmalı idik və buna nail olduq”.
Bu fikirləri ötən il dekabrın 24-də prezident İlham Əliyev Qərbi Azərbaycandan olan bir qrup ziyalı ilə görüşündə səsləndirmişdi. Qeyd edilənlər ötən ilin sentyabrında Azərbaycan-Ermənistan sərhədində baş verən hərbi insidentin nəticələrinin ölkəmizin həmin ərazilərdə mövqeyini nə dərəcədə gücləndirdiyinin də faktiki göstəricisidir. Bu arada o da bəlli olub ki, ötən ilin 13-14 sentyabr tarixində Azərbaycan ordusunun strateji yüksəkliklərə nəzarəti bərpa etməsi sərhədboyu ərazilərdə yerləşən erməni kəndlərinin boşalması ilə nəticələnib. Ermənistan mediasının məlumatına görə, sərhəd bölgəsində yerləşən Yuxarı Şorca və Aşağı Şorca kəndində yaşayan ermənilər kəndi tərk edib. Qeyd edilir ki, Azərbaycan ordusunun yerləşdiyi strateji yüksəkliklər bu kəndlərə nəzarət imkanı da verir. Bu iki kəndlə yanaşı, Sotk, Airk, Azat, Tretuk, Caghatsadzor, Kotakan və digər ərazilərdəki ermənilər də bölgəni tərk etməyə hazırlaşır. Buna səbəb kəndlilərin işğal dövründə istifadə etdikləri otlaq və əkin sahələrindən məhrum olmalarıdır. Ermənistanın “Tatoyan” Hüquq və Ədalət Mərkəzinin bəyanatı da xüsusi diqqət cəlb edir. Burada etiraf olunur ki, Göyçədə tərk edilmiş kəndlər, içməli su ilə bağlı ciddi problemlər yaranıb: “29 dekabr 2022-ci ildə “Tatoyan” Hüquq və Ədalət Mərkəzinin nümayəndələri Göyçəyə səfər ediblər. Canəhməd, Yuxarı Şorca, Kiçik Məzrə, Kəsəmən, Sədənağac, Zod və digər kəndlərlə bağlı araşdırmalar göstərir ki, 2020-ci ilin mayından sonra yaranmış vəziyyət 2022-ci ilin 13-14 sentyabr tarixlərində Azərbaycanın irəliləyişləri nəticəsində daha da pisləşib. Onlarla kənd, çoxlu yaşayış evləri Azərbaycanın birbaşa nəzarətinə keçib, minlərlə hektar otlaqlar, əkin sahələri Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarəti və ya müşahidəsi altındadır. Həmin torpaqlar istifadə edilə bilməz. Yuxarı və Aşağı Şorca kəndlərində dinc əhali yoxdur, onlar tərk edilmiş kəndlərə çevrilib. Qayabaşı, Sarıyaqub, Daşkənd, Yuxarı Şorca, Aşağı Şorca və digər kəndlərin su hövzələri və təbii su mənbələri 2021-ci ilin may ayından Azərbaycanın nəzarəti və ya müşahidəsi altına keçib və 2022-ci ilin sentyabr müharibəsindən sonra daha da dərinləşib. Kəndlərdə su ilə bağlı ciddi problemlər var və ya ümumiyyətlə su yoxdur”.
Ermənistanın “168 jam” qəzeti də ölkədəki acınacaqlı vəziyyətə diqqət çəkərək, sərhəd kəndlərinin boşalmasının qarşısının alınması istiqamətində heç bir addım atılmadığını yazır: “İnsanların vəziyyəti, sərhəd kəndlərində evlərini tərk edənlərin çoxalması və yaxınlaşan təhlükə oliqarxları, nazirləri narahat etmir. Onlar öz var-dövlətlərinin qayğısına qalırlar”. Kəndlərin boşalmasının əsas səbəbləri müharibə təhlükəsinin qalması, sosial-iqtisadi böhranın dərinləşməsi, gündəlik həyat şəraitinin olmaması ilə birbaşa bağlıdır.Təkcə sərhəd kəndləri yox, əlsində, bütün Ermənistan sürətlə boşalır, əhali ölkəni tərk edir, sosial-iqtisadi böhran dalğası dərinləşir, aclıq-səfalət vəziyyətinin əhatə dairəsi genişlənir, erməni toplumu arasında parçalanma meylləri və ümidsizlik artmaqda davam edir. Ermənistanda, həm də Qarabağda ermənilər daha yaxşı yaşayış üçün regionu tərk etməyə üstünlük verirlər. Artıq erməni toplumu anlayışı da tədricən öz əhəmiyyətini itirməyə başlayıb. Onu da qeyd edək ki, Ermənistan 30 ilə yaxın davam edən işğal dövründə Azərbaycanla dövlət sərhədini böyük ölçüdə irəli çəkərək, sərhədyanı ərazilərini genişləndirmişdi. Xüsusilə əkinə yararlı torpaqlar, otlaq və meşə sahələri Ermənistanın “dövlət sərhədinə” daxil edilmişdi. 44 günlük müharibədən sonra Azərbaycan qanunsuz şəkildə irəli çəkilən dövlət sərhədinin bərpası istiqamətində də addımlar atır. Bunlar fonunda hələ bir müddət əvvəl erməni siyasi şərhçi Tevos Arşakyan da bildirirdi ki, Ermənistan və erməni xalqına artıq heç nə kömək edə bilməyəcək: “Azərbaycanla sərhəddə olan bütöv kəndlərimiz boşalıb. Oranın sakinləri qaçıb gediblər. Ermənistanda iş yox, heç bir perspektiv yoxdur. Gənclər buradan başlarını götürüb qaçırlar. Hökumət isə yaxın illər üçün Ermənistanda demoqrafik vəziyyətin yaxşılaşdırılması strategiyasından danışır. Bu absurddur”. O, həmçinin, Azərbaycanla həmsərhəd olan erməni kəndlərinin praktiki olaraq boş qalmasının nəticələri olacağını bildirib.
Tahir TAĞIYEV
