İşğaldan azad edilən ərazilərimizdə alban-xristian məbədləri xristianlıq dövrü tariximizin çox unikal nümunələridir. Baxmayaraq ki, onların böyük hissəsi ermənilər tərəfindən dağıdılıb, bir qismi isə “erməni kilsəsi” olaraq qələmə verilib.
Bütün bunlara baxmayaraq, o abidələr Azərbaycan irsidir və hər biri bərpa edilərək xalqımıza təqdim ediləcək. Bu gün Kəlbəcərdəki Xudavəng monastırına, eləcə də başqa monastırlara Azərbaycanın din xadimi təyin etməsi zərurətə çevrilib. Azərbaycanın alban-udi icması Xudavəngi ziyarətə gedir, amma orada erməni keşişlər hələ də qaldığından problemlə üzləşirlər. Amaras monastırı hazırda separatçılar tərəfdə qalsa da, bütün hallarda Azərbaycan tərəfi onlarla bağlı indidən işlər görməlidir.
Azərbaycan rəsmən Kəlbəcərdəki Xudavəng və başqa monastırlara, Qarabağdakı Amaras monastırına nə zaman din xadimləri təyin edə bilər, yaxud edəcək? Kəlbəcərdəki monastırdan erməniləri qovub çıxarmaq və onların yerinə bizim xristian din xadimlərini təyin etmək olar. Bu bir zərurətdir.
“... bütün hallarda, təbii ki, o monastırlara din xadimləri də təyin olunacaq”
Məsələyə münasibət bildirən Milli Cəbhə Partiyasının sədr müavini, tanınmış ilahiyyatçı Tural İrfan “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, indiyə qədər istər Kəlbəcərdəki monastıra, istərsə azad olunmuş ərazilərimizdəki digər dini ibadət məkanlarına dini rəhbərlər təyin edilməməsinin müəyyən səbəbləri var: “Bu ərazilərimizdəki dini ibadət yerlərinə dini rəhbərin təyinatı məsələsinin gecikməsi müxtəlif amillərlə bağlıdır. Başlıca olaraq həmin ərazilərdə sərhəd məsələlərinin müəyyən olunması, ən əsası da icma üzvlərinin sakinlərdən ibarət olması məsələsi ilə bağlı problemlər var. Yəni hələ sakinlər o ərazilərə köçürülməyib. Eyni zamanda Kəlbəcərdə hələ də müəyyən sərhəd problemləri qalıb. Bilirsiz ki, sərhədlərin demarkasiyası və delimitasiyası siyasi prosesi hələ də uzanır. Həmçinin Xudavəng monastırında bu gün də erməni keşişlər qalmaqdadır, onlar həyasızcasına gəlib monastırda oturublar, çıxıb getmək istəmirlər. Bütün bu problemləri əminamanlıqla, sakitliklə həll etmək üçün din xadimi təyin etmə prosesi bir qədər uzanır. Amma bütün hallarda, təbii ki, o monastırlara din xadimləri də təyin olunacaq. Yəni istər müsəlman dini ocaqlarına, istərsə də xristian-udi-alban monastırlarına Azərbaycan din xadimləri təyin edəcək. Burada bir məsələ var. Bilirsiz ki, icmaları Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi təsdiqləyir. Dini icmanın da yaradılmasının şərtləri var. Səhv etmirəmsə, icmaların 40 nəfərdən artıq üzvü yerli sakinlərdən ibarət olmalıdır. Həmin bölgələrdə bizim xristian dininə tapınan vətəndaşlarımız, sakinlər demək olar ki, yox dərəcəsindədir. Amma buna baxmayaraq, abidənin özünə hər bir istisna vəziyyət nəzərə alınaraq ola bilsin, orada ayrı bir xətt götürülsün və onlara din xadimləri təyin olunsun. Amma düşünmürəm ki, bu uzanar. Qısa müddət ərzində oradakı erməni keşişlərinin çıxarılması prosesi baş verərsə, ora onlardan təmizlənərsə, bərpaya ehtiyacı olan dini məbədlər bərpa edilərsə, bundan sonra ora din xadimləri təyin olunar. Erməni keşilərinin oradan tezliklə təmizlənməsi məsələsi də təbii siyasi proseslərə bağlıdır, dini idarələrin səlahiyyətlərinə aid məsələ deyil. Bilirsiz ki, din xadimləri, ruhanilər dini ayinlərin icrasını həyata keçirmək üçün təyin edilir. Əgər orada yerli sakinlər yoxdursa, hələ şərait mövcud deyilsə din xadiminin təyin edilməsi bir qədər yersiz görünərdi”.
T.İrfan şübhə etmir ki, əhalimiz öz ata-baba yurdlarına köçürüldüyü ərəfədə Qarabağda bütün dini məbədlərə, məscidlərlə, dini abilərə din xadimləri təyin ediləcək. O yenə də qeyd etdi ki, abidələrin tam bərpası şərtdir: “Bir də Kəlbəcər kimi yerlərdən erməni keşişlərinin çıxarılması, yerli sakinlərin öz yurdlarına köçürülməsi kimi əsas məsələ var. Yəni mövcud olan əhalinin təmsilçisi kimi o ruhanilər icmanın tərkibinə daxil edilsin, yerli sakinlərdən ibarət icmanın üzvləri olsunlar. Ona görə də, ümid edirəm ki, yaxın vaxtlara erməni keşişlərinin oradan çıxarılması da baş verər. Sakinlərimiz də məskunlaşar. Təbii ki, Dövlət Komitəsi də o məbədlərə din xadimlərinin, ruhanilərin təyin olunması məsələsini yekunlaşdırar”- deyə T.İrfan qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
