Məlumdur ki, Azərbaycan bu gün Rusiya, Türkiyə, İran və Gürcüstana elektrik enerjisi ixrac edir. Qara dənizin dibi ilə Mərkəzi Avropa ölkələrinə elektrik enerjisi ixracı perspektiv istiqamətdir. Bu zaman əsas marşrutlardan biri kimi Azərbaycan Zəngəzur dəhlizindən istifadə etməyi düşünür. Elə beynəlxalq ekspertlər də bildirir ki, Azərbaycan Zəngəzur dəhlizi üzərindən Avropaya gələcəkdə elektrik enerjisi ixracını həyata keçirə bilər.
Xatirladaq ki, hələ cari ilin fevral ayinda “Qobu” Enerji Qovşağının açılışı çərçivəsində Prezident İlham Əliyev Zəngəzur dəhlizi ilə Azərbaycandan Naxçıvana, oradan isə Türkiyəyə və İrana yeni xəttin çəkiləcəyinin anonsunu verdi. Başqa sözlə, Zəngəzur dəhlizi təkcə dəmir yolu, avtomobil yolu və hava yolundan ibarət nəqliyyat dəhlizi olmayacaq, həmçinin o, enerji dəhlizi olaraq Naxçıvanın elektriklə təchizatında mühüm rol oynayacaq. Eyni zamanda İran və Türkiyəyə, daha sonra isə Avropaya elektrik enerjisi ixracı üçün əlavə marşrut kimi çıxış edəcək. Zəngəzurun enerji dəhlizi kimi inkişafı barədə plan, şübhəsiz ki, Vətən müharibəsində qazanılmış zəfərin nəticəsində yaranmış yeni reallığın təcəssümüdür. Bu planın həyata keçirilməsi isə yeni reallığın və qələbəmizin nəticələrinin möhkəmlənməsinə yeni töhfə verəcək. Özü də Azərbaycan Zəngəzur dəhlizilə elektrik enerjisi ilə yanaşı, təbii qaz ixracını dı nəzərdə tutur. Hələ bu ilin yanvarında yerli televiziya kanallarına müsahibəsində prezident İlham Əliyev bu məsələ ilə bağlı qeyd edib: “Bu dəhlizdən həm dəmir yolu keçəcək, həm avtomobil yolu keçəcək. Bizim planımızda var, gələcəkdə oradan Naxçıvana elektrik xətləri çəkilsin. Çünki bizim elektrik enerjisi ilə bağlı çox böyük ixrac planlarımız var... Ona görə biz elektrik xətləri də nəzərdə tuturuq. Ondan sonra ola bilsin ki, qaz xətləri də oradan keçsin. Bir xətt Qafandan, bir xətt Mehridən keçə bilər. Bir xətt Qarakilsədən keçə bilər, onlar Sisyan adlandırırlar. Ona görə Zəngəzur dəhlizi bütün Zəngəzur bölgəsini əhatə etməlidir”. Bu, Zəngəzur dəhlizinin ölkəmiz üçün nə dərəcədə böyük əhəmiyyətə malik olduğunu, strateji əhəmiyyət kəsb etdiyini bir daha aydın formada nümayiş etdirir. Zəngəzur dəhlizi Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizinin əhəmiyyətini yüksəltməklə yanaşı, Azərbaycanın Avrasiya məkanında tranzit ölkə kimi əhəmiyyət və imkanlarını daha da artıracaq. Ümumiyyətlə, nəqliyyat-kommunikasiya dəhlizlərinin yaradılması Azərbaycana mühüm dividendlər qazandırır. Bu, ölkənin sosial-iqtisadi inkişafını daha dinamik hala gətirməklə yanaşı, təhlükəsizlik sferasında Azərbaycanın əlavə üstünlüklər əldə etməsinə gətirib çıxarır.
Bütün bunlardan narahat olan Ermənistan hər vəchlə Zəngəzur dəhlizinin reallaşmasına qarşı çıxmaqda davam edir. Amma elə erməni mediası özü etiraf edir ki, Azərbaycan Zəngəzur dəhlizi ilə qaz da, elekrtik enerjisi də ixrac edəcək və bunun üçün mühüm “kozırlara” malikdir. “Qraparak” nəşri yazır ki, prosesdə Rusiya da Azərbaycanın mövqeyini dəstəkləyir: “Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmilərindən biri avqustun sonunda Rusiya, Ermənistan və Azərbaycan liderlərinin görüşünün planlaşdırıldığını açıqlayıb. Azərbaycanın gündəmi bəllidir, amma Ermənistanın gündəliyi, ümumiyyətlə, Ermənistan hakimiyyətinin nə istədiyi məlum deyil. Ermənistan Azərbaycanın tələbləri ilə üzləşir, yoxsa onların yerinə yetirilməsini bir az ertələyir, sonra isə yerinə yetirərək bəyan edir ki, yerinə yetirməmək mümkün deyil, əks halda “yeni müharibə, yeni itkilər” düsturu işə yarayacaq. Azərbaycan Zəngəzir dəhlizini və Rusiya sülhməramlılarının müvəqqəti yerləşdirildiyi ərazilərdəki qanunsuz erməni dəstələrinin tərksilah edilməsini tələb edir. Azərbaycan Ermənistana istədiyinə nail olmaq üçün necə təzyiq edəcəyini bilir. Putin, Paşinyan və İlham Əliyev görüşəndə Laçın, Zabux və Sus artıq boşaldılacaq və Azərbaycana təhvil verməyə hazır olacaq. Azərbaycan tələb edir ki, Laçın dəhlizinə alternativ yeni dəhliz Azərbaycanı Naxçıvanla birləşdirən dəhlizlə eyni statusa malik olmalıdır. Ruslar o yolda təhlükəsizlik qarantı kimi dayana bilər, amma Ermənistanda gömrük və sərhəd nəzarəti olmamalıdır, Azərbaycan vətəndaşlarının və mallarının gedişinə Ermənistan sərhədçiləri və gömrükçüləri nəzarət etməməlidir. Əks halda Azərbaycan Xankəndi və Ermənistan arasında sərhəd və gömrük nəzarəti yaradacaq. Eyni şey digər kommunikasiyalara da aiddir: qaz, işıq, internet bağlantısı. Ermənistanın Xankəndini qaz və elektrik enerjisi ilə təmin etmək hüququ varsa, o zaman Azərbaycan da Zəngəzur dəhlizində qaz, neft, elektrik enerjisinin nəqli-tranzit infrastrukturları qura bilər. Bunda ən çox Azərbaycan maraqlıdır”. O da bildirilir ki, Ermənistanın Azərbaycanın tələblərinə müqavimət göstərmək üçün resursları yoxdur. Azərbaycan qanunsuz erməni dəstələrinin buraxılmasını və tərksilah edilməsini tələb edir: “Üstəlik, Azərbaycan hakimiyyəti Ermənistan büdcəsindən Qarabağa ayrılan illik hökumətlərarası kreditin məbləğinin əhəmiyyətli dərəcədə azaldılmasını tələb edir. Bu o həddə qədər azaldılmalıdır ki, yalnız humanitar problemləri həll etmək mümkün olsun. Söhbət pensiya, əmək haqqı, müavinətlər, lakin strukturların maliyyələşdirilməsindən gedir. Bununla Azərbaycan Ermənistanın dövlət büdcəsini özü tərtib edib, hansı sektora nə qədər maliyyə ayrılacağına qərar vermək istəyir. Paşinyan hakimiyyətdə qalsa, 2023-cü ilin büdcəsini Ermənistan parlamenti deyil, Azərbaycan tərəfi təsdiq edəcək”.
Ramil QULİYEV
