Hər bir dövlət üçün informasiya təhlükəsizliyi əsas məsələlərdən birdir. Bütün ölkələr çalışır ki, vətəndaşı ilkin olaraq informasiyanı yerli KİV-lərdən alsın. Bu bütün mənalarda dövlətin xeyrinə olan məsələdir. Təəssüflər olsun ki, ölkələr bu istiqamətdə beynəlxalq konvensiyalara qoşulsalar da, yenə də efir təcavüzlərinə məruz qalırlar. Deyəsən efir təcavüzləri ilə mübarizə aparmaq elə də asan deyil. Azərbaycan da son illər bu halla üzləşir.
Belə ki, Azərbaycanın sərhəd rayonlarında yerli radioları dinləmək mümkün deyil. Cənub zonasında İran, Qax-Balakəndə Gürcüstan radioları eşidilir. Hətta deputat Cavanşir Paşazadə də qeyd edib ki,
Bakıdan bölgələrə səfər edərkən Azərbaycan radio kanalları əvəzinə İran, gürcü kanallarını rahat şəkildə dinləyə bilirik. Bu, illərdir həllini tapmayan problemdir. Rayonlarımızda Azərbaycan radio dalğaları, ümumiyyətlə, tutmur. Lənkəran, Salyan-Neftçala, Beyləqan, Sabirabad, Saatlıda İran kanalları, Balakəndə isə 7-8 gürcü kanalını rahatlıqla dinləyə bilirik.
Əlbəttə, bu bizim cəmiyyəti ciddi narahat edən problemdir və bunun qarşının alınması çox vacibdir.
Bu barədə mütəxəssislər nə deyir, sərhəd rayonlarımızı qonşu ölkələrin efir təcavüzündən necə qoruya bilərik?
“Bütün bunlar milli təhlükəsizliyə təhdid xarakteri daşıyır”
Media üzrə ekspert Ələsgər Məmmdəli “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, bu ciddi problem illərdir var və hələ də onun qarşısını almaq mümkün olmayıb. “Əslində, bu son illərin problemi deyil, bu problem çoxdan davam edir. Son 20 ildir ki, Teleradio Şurası (indiki adı Audiovizual Şura-Ə.M) bu məsələdə funksional bir iş görə bilmir, daha doğrusu, görmür. Baxmayaraq ki, hüquqi baxımdan bu məsələdə tam səlahiyyət onlardadır. Çünki Azərbaycanda milli tezliklərin istifadəsi ilə bağlı yeganə hüquqi və qanuni baxımdan qərar vermək səlahiyyəti hazırda Audiovizual Şura adlanan qurumdadır”.
Başqa ölkələrin radio dalğalarının sərhədyanı bölgələrimizdə eşidilməsi, radio kanallarının dinlənilməsinin iki səbəbi olduğunu qeyd edən Ə.Məmmdəlinin sözlərinə görə, milli tezliklər boş qalır və boş qalan tezliyi isə avtomatik olaraq kənardan ötürülən istənilən siqnal doldurur. Bu təbii bir resursdur. Azərbaycan tərəfdən milli tezlik resursları sistemli şəkildə lisenziya tenderinə çıxarılıb təqdim olumur, boş saxlanılır. Bu zaman da mövcud problem ortaya çıxır. Sərhəd rayonlarında başqa ölkələrin kanalları yayılır. Qarabağ ətrafında daha çox erməni kanalları, eyni zamanda Cənubda, hətta Ələtə qədər İran radioları və televiziyaları, Şimalda Rusiyanın, Şimal Qərbdə Gürcüstanın, hətta Xəzər ətrafında bəzən Tükmənistanın radio kanalları yayılır. Bunların da səbəbi boş tezliklərin daha çox qalmasıdır. Tezliklər Azərbaycan cəmiyyətinə, hüquqi və fiziki şəxslərinə təqdim olunmur. Sadəcə, bir neçə monopolistə lisenziya verilib, qalanının qabağı kəsilib. Müasir yayım texnologiyaları rəqəmsaldır, buna görə də analoqdan fərqli olaraq yüzlərlə kanal fəaliyyət göstərə bilir. Məhz ona görə də, daha çox burada kənar radio və televiziyaları eşidə, görə bilirik. İkinci səbəb isə odur ki, ümumiyyətlə, beynəlxalq telekommunikasiya ittifaqına qoşulan tərəflər, o cümlədən də Azərbaycan ən yaxın ərazisinə, sərhəddinə yaxın qoyulan ötürücülərin istiqamətlərini müəyyən edib şikayət edə bilər. Tutalım, İran öz ərazisində ötrürücünü elə qoyub ki, 10 kilometr İrana, 80 kilometr Azərbaycana yayım verir, yaxud da Ermənistan. Belə olduğu halda həmin ölkələr qanunvericiliyi pozduğuna görə beynəlxalq sanksiyalara məruz qalmaq imkanı var. Bununla bağlı sistemli qaydada iş getməlidir və Azərbaycan sərhəddlərinə girən ötürücülərlə bağlı monitorinq aparmalıdır”.
Bu bizim üçün hansı təhlükəni, təhdidləri yaradır?
Ə.Məmmədli qeyd etdi ki, burada əlbəttə, ciddi təhdidlər var: “Hər bir dövlət öz maraqlarına uyğun propakanda ilə məşğuldur. Azərbaycan ərazisinə gələn yayımların bir çoxu məhz Azərbaycandilli yayımlardır. Məsələn, İrandn gələn bütün radio və televiziya yayımları birbaşa Azərbaycan auditoriyasına yönələn təbliğatı təqdim etmək üçündür. Bu, əlbəttə, cəmiyyətin bəlli bir hissəsinin doğru bildiklərini yanlış düşünməsinə, yanlış bildiklərini doğru düşünməsinə rəvac verə bilir ki, bu da dövlətin informasiya təhlükəsizliyi, milli təhlükəsizlik baxımından müəyyən təhdidlər yarada bilir. İkinci bir məqam odur ki, bəziləri bunu başqa dildə də verə bilir. Məsələn, bizim ərazimizdə etnik qruplar da yaşayır, onlara yönəlik də olur. Deyək ki, Şimaldan daxil olan yayım Quba, Qusar ərazisində rus dilli informasiya daha rahat, əlçatan olduğu üçün Azərbaycanın gerçək informasiyaları ilə deyil, Rusiyanın informasiyaları ilə dünyanı, gündəmi hiss edə bilir. Düşünürəm ki, bütün bunlar milli təhlükəsizliyə təhdid xarakteri daşıyır”-deyə bildirən Ə.Məmmədli hesab edir ki, bu halın qarşısının alınması üçün müvafiq addımlar atılmalıdır.
İradə SARIYEVA
