Azərbaycan ərazilərində, daha doğrusu Qarabağda qalan ermənilərin gələcək taleyinin necə olacağı ilə bağlı ölkəmizin sərgilədiyi mövqenin tam reallığı əks etdirməsi artıq konkret faktlar nümunəsində öz əksini tapır. Ölkəmizin yanaşması bundan ibarət idi ki, həmin ermənilər ya Azərbaycan vətəndaşları kimi Qarabağda qalıb yaşamağa davam edəcəklər, ya da buranı tərk edəcəklər. buna hər vəchlə etiraz etmək istəyən ermənilərin yanlış yolda olması “Qisas” əməliyyatı ilə təsdiqini bir daha tapdı.
Ermənilər bir daha əmin oldular ki, Azərbaycana qarşı müqavimətləri mümkünsüzdür. Rusiyanın “Vedemosti” nəşri bu xüsusda yazır ki, Bakı erməni tərəfinə avqustun əvvəlində növbəti dərs verib və üstünlüyünü bir daha göstərib: “Yeni hərbi əməliyyatlar baş verdi. Azərbaycan ordusu PUA-larla bir neçə zərbə endirib, bundan sonra döyüş bölgəsindəki yüksəklikləri nəzarətə götürüb. Toqquşmalar Laçın dəhlizi yaxınlığında baş verir. Bu dəhliz Qarabağı Ermənistanla birləşdirən dar zolaqdır. Bu yolla Qarabağ üçün tədarüklər aparılır. Azərbaycan hərbçiləri üçün də əsas məqsəd budur, çünki bu dəhliz olmadan Qarabağdakı ermənilər tam mühasirədə qalacaq. 2020-ci ilin qırx dörd günlük müharibəsindən sonra 1992-ci ildə Ermənistan tərəfinin ələ keçirdiyi Laçın şəhəri və dəhlizi istisna olmaqla, qalan yerlər Azərbaycana qaytarıldı. Razılaşmaya əsasən, Laçın dəhlizinə Rusiya sülhməramlıları nəzarət edir. Bakı Laçının və yolun Azərbaycana təhvil verilməsini tələb edir, əvəzində artıq Azərbaycan qüvvələrinin nəzarətində olan ərazilərdən keçəcək başqa yolun veriləcəyini vəd edir. Qarabağ üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən digər kommunikasiyalar, qaz kəməri, elektrik xətti Laçın dəhlizindən keçir. Ermənilər yolun təhvil verilməsinə razılıq verməsələr də, Bakı tələbini geri çəkmədi. Azərbaycanın Qarabağ məsələsi ilə bağlı mövqeyi əvvəldən dəyişməz qalıb. Bakı Qarabağda heç bir muxtariyyətlə razılaşmır və bu ərazi üzərində mütləq suverenliyə malikdir. Bakı ermənilərin taleyinin müzakirəsini kəskin şəkildə rədd edir. Qarabağ münaqişəsi dövlətlərarası münaqişə deyil, milli ideologiyaların mübarizəsidir, onların arasında kompromis tapmaq mümkün deyil. Erməni ideologiyası Qarabağın Ermənistanın tarixi hissəsi olmasına əsaslanır. Azərbaycanın dövlət ideologiyası ondan ibarətdir ki, Qarabağ erməniləri yerli azərbaycanlı əhalini oradan qovub, özləri mühacirdir. Sadə səbəbdən Qarabağda yeni müharibə olmayacaq, çünki olarsa, Ermənistanın və Qarabağ ermənilərinin heç bir şansı olmayacaq. Neft və qazla zəngin olan, qüdrətli Türkiyə tərəfindən dəstəklənən Azərbaycan o qədər güclüdür ki, hər ikisini asanlıqla məğlub edə bilər. 44 günlük müharibədə uzunmüddətli istehkamlara əsaslanan, xeyli hərbi texnika və sursat ehtiyatına malik erməni qüvvələri Azərbaycan ordusuna ciddi müqavimət göstərə bilmədi. İndi nə o silahlar, nə də istehkamlar var. İndi Qarabağdakı ermənilər müdafiə oluna bilməyən kiçik bir torpaq parçasına sahibdirlər. Su ehtiyatlarının böyük hissəsindən, 36 SES-dən 29-u itirilib, əkin sahələrinin dörddə üçündən çoxu Azərbaycanın nəzarətinə keçib. Ermənistan bankları Qarabağ ermənilərinə kredit verməyi dayandırıb. 44 günlük müharibədən əvvəl Qarabağda ordu saxlayan Ermənistan Azərbaycanın təzyiqi ilə öz hərbi hissələrini çıxarır. Qarabağa silah göndərmək mümkün deyil, çünki sərhəd nəzarəti azərbaycanlıların əlindədir. Ermənistandakı ordu da o qədər də yaxşı vəziyyətdə deyil”. Belə şəraitdə ermənilər rus sülhməramlı qüvvələri sayəsində Azərbaycanın istəyinə qarşı çıxa biləcklərini düşünsələr də, hadisələr bunun da reallıqdan uzaq olduğunu göstərir.
Məsələ burasındadır ki, sülhməramlılar Azərbaycanın iradəsinə qarşı getmək istəmirlər. Bunu rusiyalı tarixçi, hərbi ekspert Oleq Kuznetsov da xüsusi olaraq vurğulayır: “Qarabağ ətrafında vəziyyətin indiki gərginləşməsini mən öncədən proqnozlamışdım. Hələ o zaman aydın görünürdü ki, yeni hərbi şəhərciklərin və poliqonların tikintisi üçün yerlər elə seçilib ki, onlar bütün əsas əməliyyat və maddi-texniki təchizat xətlərini bağlaya bilsinlər. Şəxsən mənim üçün təəccüblü heç nə yoxdur ki, Qarabağda xüsusi əməliyyat başlandı: bu, asanlıqla təxmin edilən, proqnozlaşdırıla bilən, hətta açıq-aydın görünən bir məsələ idi. Mənə bunun nəticəsi aydın görünürdü: Azərbaycan heç bir əlavə qüvvə və vasitələrin səyi olmadan və ya şəxsi heyət itkisini minimuma endirmək üçün onlardan ən səmərəli şəkildə istifadə etməklə öz hərbi-siyasi məqsədlərinə nail olacaq. Qarabağın bütün ərazisi Azərbaycanın nəzarətinə keçəcək. Rusiya mətbuatında Qarabağ ətrafında baş verənlərə münasibətə gəlincə, demək olar ki, o yox səviyyəsində idi. Bu mövzuda ara-sıra nəşrlər Rusiya mətbuatında çıxdı. Azərbaycan Ordusunun Qarabağda erməni separatçılarının qanunsuz silahlı dəstələrinin qalıqlarına qarşı əməliyyatı 2020-ci ildə olduğu kimi diqqəti cəlb etmədi. Görünür, bu vəziyyət Bakıda hesablanıb və özünü tam doğruldur”. Ekspert “axar.az” portalına açıqlamasına qeyd edir ki, Rusiya sülhməramlıları Azərbaycan hərbçiləri ilə erməni terrorçuları arasında canlı qalxan rolunu oynamayacaqlar: “Buna yenə də 2020-ci ildə inanmaq olardı, amma 2022-ci ildə heç vaxt. Bunun bir neçə izahı var. Birincisi, Rusiya sülhməramlı kontingentinin şəxsi heyəti son il yarım ərzində bir neçə dəfə rotasiyaya məruz qalıb, komandirlər, zabitlər və əsgərlər dəyişdirilib, buna görə də hazırda Qarabağda kifayət qədər ideoloji cəhətdən doldurulmuş sülhməramlıların ilk tərkibinin əvəzinə, sadəcə atəşkəsləri qeyd edən və asayişi təmin etməyə cəhd edən rusiyalı “hərbi polislər” var. İkincisi, son bir il yarım ərzində Rusiyanın hərbi-siyasi rəhbərliyinin geosiyasi prioritetləri əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdi. Bu da, öz növbəsində, Qarabağda sülhməramlıları ermənipərəst davranış nümayiş etdirməyə məcbur etmir. Azərbaycan ordusunun Qarabağda keçirdiyi xüsusi əməliyyata şəxsi münasibətimə gəlincə isə, 2020-ci il sentyabrın 27-də olduğu kimi, indi də mən Azərbaycan ordusunun yanındayam!”.
Nahid SALAYEV
