Məlum olduğu kimi, Prezident İlham Əliyev avqustun 9-da Konyada türkiyəli həmkarı Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşüb. İlham Əliyevin Türkiyəyə budəfəki səfərində diqqətləri üzərinə cəmləyən bir görüş də baş tutub. Əliyev Şimali Kipr Türk Respublikasının Prezidenti Ersin Tatarı qəbul edib.
Daha sonra isə onların üçtərəfli görüşü keçirilib. Məhz bu görüş ölkəmizdə müəyyən müzakirələrə yol açıb. Bəzi ekspertlər hesab edir ki, Azərbaycan 44 günlük Vətən müharibəsinə qədər Şimali Kipr Türk Respublikası ilə təmaslarda son dərəcə ehtiyatlı davranırdı. Bu tədbirlilik onsuz da sürüşkən mövqeyi olan Yunanıstanın Qarabağ separatçılarına “müstəqillik kartı” vermək risqi ilə əlaqəli idi. Lakin Azərbaycanın Cənubi Qafqazda bərqərar etdiyi yeni reallıqdan sonra vəziyyət dəyişib. Buna görə də, ölkəmiz Şimali Kiprlə əlaqələrinin dərinləşməsi istiqamətində mühüm addımlar atmalıdır. Hərçənd, ölkəmiz Şimali Kipri müstəqil dövlət kimi hələ tanımayıb, ancaq proseslərin rəngi açıldığından, Azərbaycan risqləri hesablayaraq, həmin məsələni özünün xarici siyasət prioritetlərinə daxil edə bilər.
Qeyd edək ki, Prezident İlham Əliyevin ŞKTC prezidenti Ersin Tatarla görüşündən Rusiya mediası da ciddi narahatdır. Qeyd edilir ki, İkinci Qarabağ müharibəsində əldə olunan qələbə Azərbaycanı ŞKTC ilə yaxınlaşmaq baxımından cəsarətləndirib: “Qərb və Rusiya iqtisadi və hərbi sahədə fəal şəkildə qarşı-qarşıya gəlsə də, dünyanın digər ölkələri də boş oturmur. Azərbaycan da o ölkələrdən biridir. 1997-ci ildə Heydər Əliyevin dövründə Qarabağ və ətraf ərazilər Azərbaycan üçün həmişəlik itirilmiş kimi görünürdü. Lakin ikinci Qarabağ müharibəsi (2020) zamanı silahların köməyi və Türkiyənin hərtərəfli dəstəyi ilə Azərbaycan əvvəllər itirdiyi ərazilərin əhəmiyyətli hissəsini geri qaytardı. 2020-ci ilə qədər Ermənistan ümid edə bilərdi ki, Azərbaycan ehtiyatsızlıqdan ŞKTC-nin müstəqilliyini tanıyacaq, Kipr və Yunanıstan isə cavab olaraq Dağlıq Qarabağın müstəqilliyini tanıyacaq. Ancaq 2020-ci ildən sonra bu işləməyəcək. Rusiyanın Ukraynada keçirdiyi xüsusi əməliyyatdan bədxahlıqla yazan Azərbaycan mediasının ŞKTC-nin müstəqilliyinin beynəlxalq aləmdə, o cümlədən Türk Dövlətləri Təşkilatı tərəfindən tanınmasına hər cür dəstək verəcəyini gözləmək olar”.
Bütün bunlardan hansı nəticəni çıxarmaq olar, indiki məqamda Azərbaycanın ŞKTC-nin müstəqilliyini tanımıası lazımdırmı?
Azərbaycan Naminə Alyans Partiyasının sədri Abutalıb Səmədov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, bu barədə uzun müddətdir müzakirələr aparılır: “Hətta 44 günlük müharibədən sonra belə fikirlər aktuallaşdı ki, Azərbaycan mütləq ŞKTC-ni tanımalıdır. Çox təəssüflər olsun ki, Azərbaycandakı bəzi qurumlar ermənilərin əlini möhkəmləndirmək üçün əllərindən gələni edir. Təkcə İran əleyhinə verilən bəyanatları xatırlatmaq yerinə düşər. Belə bəyanatların nəticəsidir ki, İran Zəngəzur dəhlizinin ən qatı əleyhdarına çevrilib. Bütün layihələrdə Ermənistanı dəstəkləyir. İndiki məqamda Azərbaycanın ŞKTC-ni tanıması Ermənistana çox böyük fayda verə bilər. Əlaqələrimiz mümkün qədər sıxlaşmalıdır. Ancaq ŞKTC-ni bir və ya iki ölkənin tanıması elə bir ciddi nəticələrə səbəb olmur. Abxaziya və Şimali Osetiyanı 5 dövlət tanıyıb, bu nəyisə dəyişdimi? Onları tanıyanların içərisində BMT TŞ-nin üzvü olan Rusiya da var. Bizim həmin dövləti tanımağımız ciddi nəticə doğurmayacaq. Ancaq bizə ciddi problemlər yarada biləcəyi şübhəsizdir. Qarabağla bağlı məsələdə iri güclərin mövqeyi bizim üçün qəbuledilməzdir. Rusiya Qarabağdan qalmaqda maraqlıdır. Avropa Birliyi Qarabağa, müstəqillik olmasa belə, ən yüksək status tələb edir. Belə bir məqamda bizim deyilən istiqamətdə addım atmağımız mövqeyimizi əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədə bilər. Nəzərə almalıyıq ki, Kipr Respublikası Avropa Birliyinin üzvüdür, dünyada bir çox dəstəkcisi var. Bütün bunlar mütləq nəzərə alınmalıdır. Yazıqlar olsun ki, Azərbaycanda bu cür təkliflərlə çıxış edənləri hələ də siyasətçi sayanlar var. Sanki bizim bəzi siyasilər, özümüzə problem yaratmaq naminə olsa belə, reytinqini artırmağı düşünür. Belələrinə verilən dəstək isə onları daha da ruhlandırır”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
