Ermənistan-İran sərhədində son dövrlərdə çox maraqlı proseslər cərəyan etməkdədir. Ruslar sərhədin bu bölgəsinə nəzarəti gücləndirib. Ekspertlər indiki vaxtda bunun təsadüfi olmaması qənaətindədir. Hesab edilir ki, İranın Ermənistana təsir etmək cəhdlərinin çoxalması, Tehranın Zəngəzur dəhlizinə qarşı fəaliyyəti Moskvanı ciddi şəkildə narahat etdiyindən Kreml belə bir addım atmaq qərarına gəlib.
Xatırladaq ki, Rusiyanın Ermənistandakı Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin Sərhəd Mühafizə Xidməti İranla sərhəddə yerləşən Mehri-Əkərək magistral yolu boyunca nəzarəti gücləndirib. Qurum bunun səbəbinə də aydınlıq gətirib. Verilən məlumata görə, Mehri-Əkərək magistral yolu boyunca nəzarətin gücləndirilməsi narkotik daşınması ilə əlqədardır: “Ağır narkotik vasitələrin daşınması ilə əlaqədar Ermənistan Respublikası və İran İslam Respublikası dövlət sərhədi boyunca Mehri-Əkərək (M2) avtomobil yolunda nəzarət gücləndirilib. İrandan Ermənistan Respublikasına psixoaktiv maddələrin (həşiş, metamfetamin, heroin) qanunsuz gətirilməsi cəhdləri artıb. Bu da Ermənistan-İran dövlət sərhədi hissəsində gərgin əməliyyat şəraiti yaradıb. Bundan başqa, ekstremist və terror təşkilatlarının nümayəndələri tərəfindən dövlət sərhədinin pozulması halları da var. Belə ki, 2021-ci ildə Rusiya sərhədçiləri Mehri sərhəd dəstəsində silah, qumbara və külli miqdarda sursat olan iki sərhəd pozucusunu saxlayıblar". Təbii ki, Ermənistan-İran sərhədində əməliyyat vəziyyətinin gərginləşməsi təkcə narkotik satan cinayətkarların, ekstremist qrupların fəallaşması ilə bağlı deyil. İranın Ermənistan üzərində təsirini artırması Rusiyanı preventiv addımlar atmağa sövq edir. Elə İranda da məsələ bu prizmadan şərh olunur. İranın erməni əsilli deputatı Robert Beyləryan bildirib ki, Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin Mehri-Əkərək yolu məsələsində narkotiklərə istinad etməsi daha çox bəhanə kimi görünür. O, 44 günlük müharibədən 10 gün sonra İranın yüksək rütbəli rəsmiləri ilə görüşdüyünü və Azərbaycanın Zəngəzur bölgəsindən keçməklə Naxçıvana yol ala biləcəyi məsələsinin necə olacağı ilə maraqlandığını bildirib: “Mənə dedilər ki, Azərbaycan maşın karvanlarının Rusiyanın müvafiq hüquq-mühafizə orqanları və ya hərbçiləri tərəfindən müşayiət ediləcəyi ilə bağlı müqavilələr barədə Rusiya İrana məlumat verib. Ona görə də mənə elə gəlir ki, bütün bunlar məhz həmin razılaşmaların həyata keçirilməsində yeni mərhələdir”. Deputat rusların Zəngəzurda imkanlarını artırmasını Qafanda İran konsulluğunun açılması planları ilə bağlı ola biləcəyini də istisna etməyib: “Demək olmaz ki, bu təzyiqdir, amma yəqin ki, İranın Baş Konsulluğunun hansı təmsilçilikdə olacağı ilə bağlı Tehranla danışıqlara zəmin hazırlanır. Amma məsələnin narkotik və ya qaçaqmalçılıq olduğunu demək... Mən buna bir az geniş baxıram”. O qeyd edib ki, gömrükdə Ermənistanın hüquq-mühafizə orqanları var və bütün bu məsələlər İran tərəfi ilə həmişə müzakirə olunub və uğurla həyata keçirilib: “Rusiyanın bəyanatlarının arxasında başqa tendensiyalar və ya planlar görürəm”. O, Rusiya, Türkiyə və İran liderlərinin Tehranda keçirilən görüşünü xatırladıb və bu görüşdə Əli Xamneyinin Tehranın bu məsələlərdə həssaslığını və “qırmızı xətləri”ni bəyan etdiyini vurğulayıb: “Xamneyi Rusiya prezidenti Putinə deyib ki, Ukraynadakı müharibəyə görə Cənubi Qafqazda baş verən hadisələr diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Xamneyinin bu eyhamı açıq şəkildə səsləndirdiyini bilirəm. Bütün bunları müqayisə etsək, o zaman biz hazırda hansı prosesi müşahidə etdiyimizlə bağlı fərziyyələr irəli sürə bilərik”.
Hazırkı vəziyyət İranın dini liderinin bir neçə gün əvvəl Ermənistan-İran sərhədi ilə bağlı səsləndirdiyi narahatlıqlarla birbaşa bağlıdır. Rusiya İrana görə Zəngəzur dəhlizinin açılma prosesinin ləngiməsini istəmir. Təsadüfi deyil ki, Mehri-Əkərək avtomobil yolunun İranla sərhəd hissəsinin sərtləşdirilməsinə dair rəsmi əsaslandırmada məhz İran günahkar olaraq göstərilir. Burada Rusiya üçün əsas məqamlardan biri həm də İranın Zəngəzur dəhlizinin inşasına yaratdığı əngəli aradan qaldırmaqdır. Çünki bu dəhliz Rusiaya yeni ixrac və idxal bazarları tapmağa imkan verəcək. Bu da indiki halda Qərb sanksiyaları ilə üzləşən Rusiya üçün çox vacibdir. Azərbaycan isə bu fonda diqqəti ona yönəldir ki, Zəngəzur dəhlizi Ermənistanın öhdəliklərindən biridir. Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov bu xüsusda qeyd edib ki, Ermənistan bunu şifahi olaraq qəbul edir, lakin praktikada ləngidir. Nazir müxtəlif bəhanələrlə Ermənistan-Azərbaycan əlaqələrinin normallaşmasına zərər verməyin heç kəsə faydası olmadığını vurğulayıb. Ceyhun Bayramov müzakirələrə paralel olaraq Azərbaycan ərazisində Ermənistanla sərhədə qədər həm quru, həm də dəmir yollarının inşasının müvəffəqiyyətlə davam etdirildiyini, işlərin 50 faizdən çoxunun tamamlandığını qeyd edib. XİN rəhbəri əlavə edib ki, 2023-cü ildə Azərbaycan öz ərazisində bu işləri tamamlayacaq. Rusiya da görünür ki, Ermənistanın, eləcə də İranın bu prosesə əngəl yaratmasını istəmir. Onu da xatırladaq ki, Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidməti Sərhədyanı İdarəsi Ermənistan-İran, Ermənistan-Türkiyə dövlət sərhədini, Ermənistan Daxili Qoşunları Azərbaycanla sərhədi, Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidməti isə Gürcüstanla sərhədi mühafizə edir.
Samirə SƏFƏROVA
