Avropa İttifaqı tərəfindən ümumi Avropa ordusunun yaradılması məsələsi uzun müddət gündəmdə olsa da, onun reallaşması mümkün olmamışdı. Amma Rusiya-Ukrayna savaşından sonra vəziyyət dəyişib. Avropa artıq öz ordusunu yaratmağı düşünür.
Avropa İttifaqının Xarici siyasət və Təhlükəsizlik məsələləri üzrə Ali Nümayəndəsi Cozep Borrell bildirir ki, Avropa İttifaqı həm də hərbi güc olmalıdır. O qeyd edib ki, Avropa Müdafiə Agentliyi üzv dövlətlərin müdafiə sahəsində performansını qiymətləndirir: “Görünən odur ki, daha çox iş görülməlidir və biz bunu birlikdə etməliyik. Əgər hər bir üzv dövlət ayrılıqda müdafiə xərclərini artırsa, bu böyük maliyyə vəsaitinin itkisi deməkdir. Çünki belə halda biz duplikasiya və təkrarlanmanın qarşısını ala bilməyəcəyik, üzv ölkələr müdafiə sənayesində təkrara yol verəcəklər və mövcud boşluqları aradan qaldıra bilməyəcəyik. Ona görə də biz müdafiə sahəsində xərclərini koordinasiyalı şəkildə artırmalıyıq və təbii ki, bu asan məsələ deyil. Çünki ordu, hərb sənayesində inkişaf hər bir ölkənin əsas məsələsidir və bu sahədə əməkdaşlıq siyasi bacarıqlar və iradə tələb edir”. Borrell əlavə edib ki, Avropa Müdafiə Agentliyi hesabat təqdim edib və burada bir sıra tövsiyələr var: “Biz Ukrayna müharibəsindən öyrəndik ki, ticarət, qanunun aliliyi, sivil güc olmaq kifayət deyil, biz həmçinin hərbi güc olmalıyıq”. Bu fonda Almaniya kansleri Olaf Şolts “Stuttgarter Zeitung” qəzetinə müsahibəsində bəyan edib ki, Almaniya Avropanın ən böyük ordusuna sahib olacaq: "Almaniya NATO-ya üzv ölkələr arasında Avropada ən böyük ordu yaratmaq niyyətindədir. Dövlət bunun üçün 100 milyard avro ayıracaq. Onların böyük hissəsi hava qüvvələrinin inkişafı və modernləşdirilməsinə sərf olunacaq". Məlumata görə, hərbi hava qüvvələrinin inkişafı üçün 40,9 milyard avro nəzərdə tutulub. Almaniya köhnəlmiş "Tornado" döyüş təyyarələrini əvəz etmək üçün yeni "Eurofighter" və F35 qırıcı bombardmançıları almağı planlaşdırır. Vəsaitlərin bir hissəsi həmçinin kosmosda erkən xəbərdarlıq sisteminin inkişafı üçün nəzərdə tutulub. 19,3 milyard avro dəniz donanmasının inkişafına, xüsusən də yeni gəmilərin və sualtı qayıqların alınmasına yönəldiləcək. Daha 16,6 milyard isə quru qoşunlarının inkişafına, o cümlədən "Marder" piyada döyüş maşınının əvəzinə yeni piyada döyüş maşınlarının hazırlanmasına ayrılacaq. Bununla yanaşı, Olaf Şolts da qeyd edir ki, Avroap ittifaqına müasir Avropa ordusu lazımdır. Onun sözlərinə görə, belə bir ordu üçün Aİ Rusiyanın Ukraynaya genişmiqyaslı əməliyyatından sonra xüsusi çalışmalıdır.
Bir nüansı da xatırladaq ki, Fransa Avropanın ABŞ və NATO-dan asılılığını minimuma endirmək üçün Avropa ordusunun yaradılmasını da fəal şəkildə təşviq edir. Bu səbəbdən ABŞ Avropa orduanunun yaradılmasına qarşı çıxır. Aİ-nin müdafiə təşəbbüslərini dəstəklədiyini bildirən NATO baş katibi Yens Stoltenberq burada təmsil etdiyi qurumun nəzərə alınmasını vacib sayıb: “Aİ-nin İttifaqın müdafiə qabiliyyətini gücləndirmək təşəbbüsləri NATO-nun gücünü nə təkrarlamalı, nə də zəiflətməlidir”. Onun fikrincə, bu kimi təşəbbüslər Avropanı parçalanmaq təhlükəsilə üz-üzə qoymuş olacaq. “Cənubda Türkiyə, şimalda Norveç və İslandiya, qərbdə isə ABŞ, Kanada və Böyük Britaniya. Əgər xəritəyə nəzər yetirsək, bu dövlətlər bütün Avropanın qorunması baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir”. O hesab edir ki, alternativ strukturlar yaratmaqla bütün transatlantik əlaqələri zəiflətmək cəhdi nəinki NATO-nu zəiflədəcək, həm də Avropanı parçalayacaq. NATO-nun zəifləməsi Rusiyanın maraq dairəsində olduğundan, Moskva Avropa ordusunun yaradılmasına xüsusi maraqlı tərəfdir. Avropa isə özünün təhlükəsizliyi ilə bağlı fərqli mövqe tutmağa başlayıb. Brüssel artıq Amerikaya etibar etmir. Əksər Avropa ölkələri ABŞ-ın əsas söz sahibi olduğu NATO tərkibində əməliyyatlarda iştirak etsələr də, Fransa və Almaniya ayrıca Avropa ordusunun yaradılmasında maraqlıdır. Məqsəd ABŞ-ın Avropa ölkələri üzərində hərbi təsirini azaltmaqla yanaşı, Avropa ölkələri arasında gələcəkdə hərbi qarşıdurmaları önləmək və müxtəlif ölkələrin hərbi təhcizatını vahid sistem halına gətirməkdir. Bundan başqa, avropalılar ümumiyyətlə qlobal geosiyasi dinamikanı nəzərə alırlarsa, onda onlar düşünülmüş hərəkət edirlər. Həmçinin Avropada artıq ABŞ-ın dünya lideri kimi funksiyanı yerinə yetirə biləcəyinə inanmır, bu səbəbdən də özlərinin təhlükəsizliyini təmin etmək qayğısına qalırlar. Bu proseslər qlobal siyasətə əhəmiyyətli surətdə təsir göstərə bilər. Ən azından dünya yeni geosiyasi konfiqurasiyanın meydana gələ biləcəyinin şahidi olur. Avropa İttifaqının bu istiqamətdə radikal addımlar atması da normal görünür. Bu vəziyyətin geosiyasi proseslərdə hansı dəyişikliklərə səbəb olacağını ekspertlər maraqla gözləyir. Onu da qeyd edək ki, Avropa ölkələri arasında Birgə Müdafiə Birliyi barədə ilk fikirlər İkinci Dünya müharibəsindən sonra səsləndirilsə də, hazırkı formatda təqdim olunan ordu təklifinin yaşı iyirmi ildən çoxdur. Avropa ordusu adı daşıyan sistemə etimadsız yanaşanlar da kifayət qədərdir, çünki bir sıra ölkələr öz milli müdafiə strukturunu Brüsselə həvalə etməyi və tam şəkildə mərkəzdən asılı olmağı istəmirlər. Eləcə də Avstriya kimi əbədi neytrallıq elan etmiş və heç bir bloka qoşulmayan ölkələrin də yeni vahid orduda iştirakı məsələsi ciddi suallar doğurur.
Tahir TAĞIYEV
