Karnegi Fondunun analitiki Tomas de Vaal müsahibəsində deyib ki, ATƏT Minsk qrupunun formatı "ölüdür", lakin onun sənədli irsini qorumaq vacibdir: “Bu formatın ölümünü rəsmən elan etməmək vacibdir, çünki Minsk qrupunun müəyyən funksiyası var. Onun ABŞ, Rusiya və Fransa prezidentləri də daxil olmaqla birgə bəyanatlar tarixi var. Beləliklə, Minsk qrupu ilə bağlı sənədlərin mirası var, onu itirməmək vacibdir”.
Onun fikrincə, bu gün Rusiya və Aİ-nin himayədarlığı altında paralel danışıqlar formatı həyata keçirilir və Brüssel Moskva prosesini əvəz etməyə çalışmır: “Aİ-nin təmin etdiyi bir qədər fərqlidir. O, yeni oyunçudur, məncə, Azərbaycan tərəfi ona xüsusilə müsbət yanaşır. Keçmişlə əlaqəli deyil. Onlar, məsələn, ruslar, Türkiyə və İran kimi regionda böyük gündəmi olmayan vicdanlı vasitəçilərdir”.
Təhlilçinin fikrincə, münaqişə tərəfləri bu gün tamhüquqlu sülh müqaviləsinə hazır deyillər, onlar gücdən istifadə edilməməsinin qarantına çevrilə biləcək yeni yol xəritəsinə hazırdırlar. O qeyd edir ki, bu da Qarabağ erməniləri üçün xüsusilə vacibdir.
Vaşinqtonun iştirakını şərh edən de Vaal qeyd edib ki, ABŞ indiki mərhələdə məsələyə neytral yanaşıb Qərb sülh prosesini asanlaşdırmağa çalışır. Onun fikrincə, bu, Rusiyanın əsas məqsədlərinə və ya 2020-ci ilin noyabrında qəbul edilmiş atəşkəs bəyannaməsinə zidd deyil.
Analitikin fikirlərində diqqət çəkən vacib məqam Minsk qrupunun sənədlərini saxlamağın vacibliyi ilə bağlı dedikləridir. Həmin sənədlər bundan sonra nəyəsə lazım ola bilərmi?
Azərbaycan Naminə Alyans Partiyasının sədri Abutalıb Səmədov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Minsk qrupunun sıradan çıxması artıq reallıqdır: “Ancaq Ermənistan bu qrupu saxlamaq üçün əlindən gələni edir. Bizim sülh təklifimizə qarşı onların irəli sürdüyü 6 təklifin biri Minsk qrupunun vasitəçi kimi qorunub saxlanmaq tələbidir. Ermənistanın Minsk qrupundan niyə əl çəkmək istəməməsinin səbəbi aydındır. Çünki qrupun iki həmsədri açıq-aşkar ermənipərəst mövqedən çıxış edir. Bu təsisatın sənədlərinin saxlanması və onlardan gələcəkdə istifadə deyiləndə nə nəzərdə tutula bilər? Minsk qrupu indiyə qədər 7- 8 təklif verib. Sonuncu təklif Madrid prinsipləri ilə bağlı idi. Bu da Qarabağın müstəqilliyinə yönəlmişdi. İndi görürlər ki, bu qeyri-mümkündür. Buna görə də Minsk qrupunun 90-cı illərdəki təkliflərini gündəmə gətirirlər. Həmin təklifləri - “paket” və “mərhələli həll” variantlarını yenidən dövriyyəyə buraxmaq istəyirlər. Çox qəribədir ki, bizim müxalifət də bunu bəh-bəhlə qarşılayır. Deyirlər ki, Ermənistan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü artıq qəbul edir. Həmin təkliflərin hamısında Qarabağın müstəqilliyinə işarə edilir. Suda boğulan saman çöpündən yapışan kimi, Ermənistan da bu təkliflərdən yapışmağa çalışır. Ermənipərəst qüvvələr də bu işdə onlara kömək etməyə çalışır. “Minsk qrupu ölüb, ancaq sənədləri saxlamaq” təklifi elə buna xidmət edir. Ziyanlı irsdən istifadə təklifi bizim üçün məqbul deyil. Azərbaycan cəmiyyəti bu proseslərə aktiv müdaxilə etməlidir. Çox təəssüf ki, biz aktiv etirazları görmürük. “Minsk qrupu ölübsə, onu Avropa İttifaqı əvəzləməlidir” təklifləri də ziyanlıdır. Fransa, Almaniya kimi ölkələr Azərbaycanın Qarabağa status verməməsi ilə bağlı mövqeyini dəstəkləyərmi? Paşinyan açıq dedi ki, Qərbdəki dostlar plankanı bir az endirməyi tələb edirlər. Yəni tam imtinanı yox, bir qədər güzəşti nəzərdə tutur. Azərbaycan üçün ciddi mübarizə hələ qabaqdadır”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
