Sirr deyil ki, bu gün Rusiya və Türkiyə arasında istiləşən münasibətlər bir çox yerlərdə mövcud münaqişələrin genişlənməsinin qarşısını alıb. Suriya, Liviya bunun ən real təsdiqidir. Proseslər göstərir ki, hər iki ölkənin yaxın tezlikdə Cənubi Qafqazda da sıx əməkdaşlığı formalaşacaq. Bu prosesdə mühüm rollardan biri isə Azərbaycana məxsusdur.
Bu gün Azərbaycan hər iki ölkə ilə sıx əlaqələrə malikdir və regionda bir növ onların münasibətlərini də koordinasiya edir. İndiki vəziyyətdə adları çəkilən ölkələr özləri də bir-birilə yaxınlaşmaqda maraqlıdır. “Valday” Diskussiya Klubunun iclasında Rusiya prezidenti Vladimir Putinin dedikləri bu mənada xüsusi diqqət cəlb edir. O qeyd edir ki, Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan müstəqil siyasət aparır: “Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan müstəqil siyasət aparır. O, ölkənin müasir hava hücumundan müdafiə sisteminə ehtiyac olduğuna qərar verib, bunu deyib və S-400 hava müdafiə sistemini alıb. Ərdoğan bunu həyata keçirəcəyimizi söylədi və biz bunu etdik. O, Türkiyənin müasir hava hücumundan müdafiə sisteminə ehtiyacı olduğuna qərar verdi, “bu gün dünyanın ən yaxşı sistemi isə Rusiya istehsalı olan S-400 “Triumf”dur” dedi və aldı. Belə bir tərəfdaşla işləmək sadəcə xoş deyil, həm də etibarlıdır”.
Görünən budur ki, Rusiya Türkiyə ilə işləməkdə maraqlıdır. Ekspertlər hesab edir ki, Ankara ilə Moskva arasında müşahidə edilən yaxınlaşmanın geosiyasi nəticələrinin olacağı da mütləqdir. Bu prosesin bütövlükdə qlobal siyasətə təsir edəcəyi istisna edilmir. O cümlədən, Cənubi Qafqazda da mühüm hadisələrin baş verməsi qaçılmazdır. Vaşinqtondakı Yaxın Şərq İnstitutunda Türkiyə proqramlarının direktoru Söner Çağaptay bu prosesin Azərbaycana da təsirinin müsbət olacağını bildirir: “Azərbaycan Türkiyənin ən yaxın müttəfiqidir, Türkiyənin Azərbaycanla dərin tarixi, dil və mədəni əlaqələri var. Rusiya Ermənistana dəstək verir, amma eyni zamanda Azərbaycanı da dəstəkləyir. Fikrimcə, Rusiya Azərbaycan və Ermənistan arasında bir balans sxemi üzrə oynayır. Bəlkə də bu, Türkiyə ilə Rusiyanın münaqişələrin həlli və güclərin bölüşdürülməsinə dair razılığa gələ biləcəkləri daha bir sahəyə gedən başqa bir yoldur. Onlar bunu artıq Suriyada edib. Türkiyə və Rusiya əvvəllər Suriyadakı münaqişədə qarşı tərəflər idi. İndi onlar Suriyada gücləri bölüşdürüb, Liviyada da bunu etmək üzrədirlər. Türkiyə və Rusiya Liviyada qarşı tərəfləri dəstəkləyir. Lakin indi döyüşlərdə bir az sakitlik var və onlar qarşı tərəfləri dəstəklədikləri, ancaq birlikdə yaşamağı öyrəndikləri Suriyadakı kimi bir razılıq əldə edə bilərlər. Maraqlıdır ki, bu, Cənubi Qafqazda da özünü göstərə bilər. Bu halda regionda Azərbaycanın mövqeləri daha da güclənəcək”.
Rusiya ilə Türkiyə arasında münasibətlərin yaxşılaşması, beləliklə, ciddi geosiyasi reaksiya yaradıb. Məsələyə münasibət fərqli olsa da, bir məqamda bütün baxışlar birləşir. O da budur ki, bu iki böyük dövlətin yaxınlaşması regional və qlobal səviyyədə hiss ediləcək dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Həmçinin Yaxın Şərq və Cənubi Qafqazda maraqlı geosiyasi proseslərin meydana gəlməsini stimullaşdırar. Artıq bunun əlamətləri də özünü göstərməkdədir. O səbəbdən tərəflər aralarındakı bütün ziddiyyətləri aradan qaldırmaqda maraqlıdır. Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov da bu fonda Rusiya və Türkiyə arasında fikir ayrılıqlarının olduğunu, ancaq bunun ciddi əhəmiyyət kəsb etmədiyini qeyd edib: “Putin ölkəmizin cənub, şimal, şərq və və digər sərhədlərinə münasibətdə çox praktikdir. Bəli, Türkiyə ilə bir çox fikir ayrılıqlarımız var. Amma bu, məsələn, ABŞ-la aramızdakı fikir ayrılıqları qədər böyük deyil, amma yenə də fikir ayrılıqları var”. Onun sözlərinə görə, Türkiyə və Rusiya arasında əməkdaşlıq nöqtələri də var: “Ticarət, iqtisadi və investisiya əməkdaşlığı üçün dərin potensialımız var, bu da eyni fikir ayrılıqlarının mənfi təsirini azaltmağa imkan verir”. Peskov qeyd edib ki, Rusiya və Türkiyə qaynar nöqtələrdə ən aktual mövzularda birlikdə işləmə təcrübəsinə sahibdir. Artıq bura Cənubi Qafqaz da aid edilir. Bu halda Ermənistan iki ölkənin münasibətlərinin belə inkişafından xeyli dərəcədə narahatdır. Lakin onun mövqeyi kimsə tərəfindən nəzərə alınmır. İrəvanda qorxurlar ki, Türkiyə ilə yaxınlaşma fonunda Kreml Ermənistanın təhlükəsizliyinin müdafiəsində ardıcıl olmaya bilər. Erməni ekspertlər hesab edirlər ki, bu, daha çox, geosiyasi əhəmiyyətli Türkiyə və Azərbaycan faktoru ilə bağlıdır. Beləliklə aydın görünür ki, Ankara ilə Moskvanın yaxınlaşması Cənubi Qafqaza təsirsiz ötüşməyəcək. Ermənistan bundan narahat olduğundan, onun destruktiv mövqe tutmaqda davam etməsi gözləniləndir. İrəvan özü üçün situasiyanı xeyli mürəkkəbləşdirib. Regionda onun real olaraq əməkdaşlıq edə biləcəyi ölkə qalmayıb. Bu da Ermənistanı yeni problemlərin gözləməsi deməkdir.
Samirə SƏFƏROVA
