Rusiya qazını Avropaya çatdıracaq əsas kəmərlərdən biri sayılan “Şimal axını-2” qaz kəməri ətrafında qalmaqal səngimir. ABŞ-dan sonra bir sıra digər Avropa ölkələrinin də “Şimal axını-2”yə qarşı çıxması kəmərin çəkilişini yenidən ciddi sual altına alıb.
Belə bir vaxtda “Şimal axını-2” kəmərinin tikintisində iştirak edən şirkətlərə və təşkilatlara ABŞ tərəfindən tətbiq edilən sanksiyaların götürülməsi qarşılığında Almaniya okeanın o tayından maye təbii qaz qəbulu üçün öz vəsaiti hesabına iki iri terminal tikməyi təklif edib. Federal hökumətin bu təklifi yerli mediada qızğın müzakirə mövzusuna çevrilib. Məlum olduğu kimi, Ağ Ev hələ Barak Obamanın dövründən Rusiyadan Baltik dənizinin dibi ilə Almaniyaya qaz kəməri tikintisinə kəskin etiraz edirdi. Amerikalılar Rusiya qazının alternativi kimi öz maye təbii qazlarını təklif edir, lakin bu MTQ-nin qiyməti təbii qaz yanacağının qiymətindən xeyli yüksəkdir. Almaniya ABŞ tərəfindən göstərilən təzyiqə uzun müddət müqavimət göstərdi. Nəticədə ABŞ bu qaz kəmərinin tikintisində iştirak edən şirkətlərə və təşkilatlara qarşı sanksiyalar tətbiq etdi. İndi Berlin həmin layihəni xilas etmək və daha ucuz qaz mənbəyini itirməmək üçün həmin sanksiyaların götürülməsi qarşılığında ABŞ-a öz limanlarında maye təbii qaz qəbulu üzrə iki meqaterminal tikməyi təklif edir. Onlardan biri Brunsbyutteldə (Şlezviq-Qolşteyn federal əyaləti), digəri Vilhelmshafendə (Aşağı Saksoniya federal əyaləti) yerləşir. Okeanın o tayından bu təklifə hələ cavab verilməyib.
Amma hesab edilir ki, ABŞ Almaniyanın təkilfini qəbul etməyəcək. Çünki Vaşinqton birmənalı şəkildə “Şimal axını-2”yə qarşıdır. Hesab edilir ki, bu vəziyyətdə Almaniya yeni kəmərlə Rusiyadan qaz almasa, Berlin də Azərbaycan qazını qəbul edə bilər. Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı “Şahdəniz” qaz-kondensat yatağından hasil olunacaq qazı Türkiyəyə nəql edən və bu ölkədən də Avropaya daşıyacaq 3 min 500 kilometr uzunluğundakı “Cənub Qaz Dəhlizi” buna imkan verir. Layihə Azərbaycan qazının İtaliya, Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, İsveçrə və Avstriya kimi böyük Avropa bazarlarına çatdırılması üçün böyük imkanlar yaradır. Xatırladaq ki, Xəzərin Azərbaycan sektorunda yerləşən “Şahdəniz-2” qaz-kondensat yatağından çıxarılan təbii qazın Avropaya test rejimində nəqlinə başlanıb. “Şahdəniz” layihəsinin ikinci mərhələsi çərçivəsində isə tranzit boru kəmərinin ötürücülük qabiliyyəti gücləndirilib. TANAP şirkətinin baş direktoru Saltuk Düzyol məsələ ilə bağlı bildirir: “Dünya enerji bazarlarında xüsusi yeri olan, Azərbaycan təbii qazını Türkiyə və Avropaya nəql edən 3500 kilometrlik “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Azərbaycan, Türkiyə və ümumilikdə regionun iqtisadi inkişafında əhəmiyyətli rolu var. Azərbaycanın “Şahdəniz-2” yatağından çıxarılan və digər sahələrdən də hasil ediləcək təbii qazın ilk növbədə Türkiyəyə, ardınca da Avropa bazarına çatdırılmasını təmin edən kəmərlə böyük həcmdə qaz Avropaya ötürüləcək. Bu layihə Azərbaycanla Avropa İttifaqının mövcud iqtisadi və siyasi əməkdaşlığının daha da inkişaf etməsi üçün geniş imkanlar yaratmaqla bərabər, Azərbaycanı Türkiyənin ikinci böyük qaz tədarükçüsü və Avropa üçün yeni bir qaz təchizatçısı halına gətirib”.
Hazırda “Cənub Qaz Dəhlizi” Avropanın əsas təminat alternatividir. Burada qeyd edək ki, Azərbaycanın təsdiq olunmuş qaz ehtiyatları 2,5 trilyon kubmetrdir. Bundan əlavə, proqnozlaşdırılan qaz ehtiyatları 5 trilyona qədərdir. TANAP və TAP-ın ötürücülük qabiliyyəti ilkin mərhələdə daşınacaq 16 milyard kubmetrlə yekunlaşmır. Boru kəmərləri əlavə güc götürmə qabiliyyətinə malikdir və perspektivdə əlavə enerjinin ötürülməsinə uyğun şəkildə inşa olunub. İkincisi, “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsinə əlavə mənbələrin tapılması da gündəmdədir. Ən real mənbə kimi Türkmənistan qiymətləndirilir. Rəsmi Aşqabad öz qazının satışını şaxələndirsə də, avropalılar üçün ilkin mərhələdə 10 milyard kubmetr qaz satmağa hazırdır və bu da yalnız Azərbaycan üzərindən reallaşa bilər. Türkmən qazının Bakıya çatdırılması da iki variantla baş tuta bilər. Birincisi, sıxlaşdırılmış qazın tankerlər vasitəsilə gətirilməsidir. Bu, davamlılıq və sərfəlilik baxımından uzunmüddətli perspektiv üçün yaramır. İkinci və yararlı tranzit variantı Xəzərin dibi ilə boru kəmərinin çəkilməsidir. Bu marşrut üzrə türkmən qazı dənizin dibi ilə Bakıya, burdan da “Cənub Qaz Dəhlizi” ilə Türkiyə, Yunanıstan və İtaliya olmaqla Avropaya çıxarıla bilər. Proseslərin inkişafı və əldə olunan nəticələr Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində açar ölkə rolunu oynadığını təsdiqləyir. Elə bu səbəbdən Avropa Azərbaycanla əməkdaşlığa xüsusi önəm verir.
Nahid SALAYEV
