Azərbaycan eposları sırasında xüsusi yeri və çəkisi olan bir neçə dastan var ki, həmin dastanlara başqa xalqlar da şərik çıxmaqdadırlar. Halbuki, o dastanların qeyri-türklərlə uzaqdan-yaxından heç bir əlaqəsi yoxdur.
Qəhrəmanlıq dastanlarımızdan biri olan “Koroğlu”ya qarşı ermənilərin irəli sürdükləri əsassız iddialar, onların “Aşıq Qərib”i mənimsəmək istəkləri artıq başqa bir şəkil almaqdadır. “Koroğlu”ya yüz ildən artıqdır “sahib durmağa” çalışan ermənilər bütün güclərini birləşdirərək bu dastanın “erməni eposu” olmasını “təsdiqləmək” uğrunda mübarizəyə girişiblər. Məlum məsələdir ki, onlar nə qədər çalışsalar da, buna nail ola bilmirlər. “Aşıq Qərib” dastanı ilə də bağlı ermənilərin gördüyü işlər tez-tez erməni mediasında yer alır.
Bu gün ermənilərin əsas məqsədi “Koroğlu” və “Aşıq Qərib” dastanlarını “erməni eposu” kimi UNESCO-nun qorunan Qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxil etməkdir. Artıq bir neçə il əvvəldən başlayaraq onlar aşıq sənətini (“qusan sənəti”), “Aşıq Qərib” və “Koroğlu”dastanlarını UNESCO-ya daxil etmək üçün işlər görürlər. Hətta “Aşıq Qərib” dastanının UNESCO-ya salınması ilə bağlı işlərin yekunlaşmaq üzrə olduğu haqqında erməni mediası yazır. Yeri gəlmişkən, bir neçə il əvvəl “Aşıq Qərib”in “erməni dastanı” kimi UNESCO-ya daxil edilməsinin qarşısının alınması üçün AMEA-nın müxbir üzvü, mərhum görkəmli folklorşünas-alim, BDU-nun folklor kafedrasının müdiri Azad Nəbiyevin rəhbərliyi ilə koordinasiya şurası da yaradılmışdı. Lakin təəssüf ki, bu gün həmin şura fəaliyyət göstərmir.
Məsələ burasındadır ki, ermənilər hər iki dastanımızı öz adlarına UNESCO-ya daxil etməkdə israrlıdırlar.
“Ermənilərin dastanlarımıza qarşı irəli sürdükləri əsassız iddiaları əsaslı sübutlarımızla beynəlxalq qurumlar qarşısında məhv etməliyik”
AMEA-nın Folklor İnstitutunun elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru İlhamə Qəsəbova bizimlə söhbətində bildirdi ki, ermənilərin “Aşıq Qərib” və “Koroğlu”nu “erməni eposu” kimi UNESCO-ya təqdim etməsi özü böyük saxtakarlıqdır. O hesab edir ki, ermənilərin bu cəhdlərinin qarşısı UNESCO-nun ekspertləri tərəfindən alınmalıdır. “Ermənilər il ərzində UNESCO-ya bir neçə fayl təqdim edirlər. Təəssüf ki, bu fayllar əsasən ermənilərin Azərbaycan mədəniyyətindən oğurladıqları sərvətlərlə bağlı fayllardır. Onların xeyli hissəsi geri qaytarılsa da, bəzən bəziləri qeydiyyata alınır. Ermənilər “Koroğlu” və “Aşıq Qərib”i mənimsəmək işinə hələ XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvəllərindən başlayıblar. Bəzi erməni “aşıqları” öz repertuarına bu dastanları salıblar. Onlara, əlbəttə, aşıq demək olmaz. Bu adamlar Azərbaycan aşıqlarından bir-iki hava öyrənib çalırdılar. Əslində, onların “Koroğlu”nu, “Aşıq Qərib”i öyrənməsinin arxasında Qafqazda “qədim xalq olduqlarını”, “qədim mədəniyyətə sahib olduqlarını” həm tarixi, həm də siyasi cəhətdən “sübut” etmək dururdu. Amma nə qədər çalışsalar da, buna nail ola bilmədilər. Bu proses elə-belə, kor-koranə getmirdi, onu erməni şovinistləri, kilsəsi, rəhbərləri idarə edirdilər.
Müasir Azərbaycan koroğluşünaslığının görkəmli simalarından olan professor İsrafil Abbaslı “Koroğlu” dastanına qarşı ermənilərin həyata keçirdikləri saxtakarlıqları tədqiq edib. Onun “Koroğlu”nun öyrənilməsinə aid ilk araşdırmaları 1970-1980-ci illərdən başlayır. Bu tədqiqatların böyük qismi erməni əlifbasında yazıya alınmış və Ermənistanın arxivlərində və ədəbiyyat muzeylərində saxlanan «Koroğlu» variantlarının öyrənilməsinə həsr olunub. Onun tədqiqatlarından da məlum olur ki, erməni alimləri “Koroğlu”nu dərindən öyrənməyə ciddi səylər göstəriblər. İ.Abbaslı araşdırmalarında təkcə mətnlərin təhlili ilə kifayətlənməyib, həmin mətnlərlə bağlı araşdırma aparmış erməni alimlərinin tədqiqatlarında çoxsaylı saxtakarlıq faktının da üstünü açıb. İ.Abbaslı «Koroğlu» eposunun «erməniləşdirilməsi» cəhdinin fakt və arqumentlərə əsaslandırmaqla aydın tarixini müəyyənləşdirib, bu «işdə» kimin nə vaxt və nə kimi «əməyi» olduğunu erməni mənbələrinin öz materialları əsasında sübuta yetirib. Tədqiqatçı «Koroğlu» rəvayətlərinin ermənilər arasında yayılmasının səbəbini, obyektiv olaraq, Azərbaycan mədəniyyət dairəsinin təsiri altında, konkret olaraq aşıqlar tərəfindən gerçəkləşdiyi qənaətinə gəlib. Hətta sizə məlumdur ki, “Koroğlu”nu o dövrdə mənimsəməyə nail ola bilməyən ermənilər onun motivləri, süjeti əsasında «Sasunlu David» dastanını yaradıblar. Ermənilər «Koroğlu», “Aşıq Qərib” dastanlarını mənimsəməyə cəhd göstərirlər, onların mətnini dəyişməyə nail ola bilsələr də, şeirləri Azərbaycan dilində qeyd edir, oxuyurlar”.
Folklorşünas qeyd edir ki, onların “Koroğlu” və “Aşıq Qərib”i mənimsəmək cəhdlərinin qarşısı Azərbaycan Əqli Mülkiyyət Agentliyi tərəfindən alınmalıdır. Əqli Mülkiyyət Agentliyinin indiyə qədər erməni saxtakarlığının ifşa edilməsində kifayət qədər iş gördüyünü qeyd edən İ.Qəsəbova hesab edir ki, alimlər özləri də bu sahədə mübarizələrini davam etdirməlidirlər. “Azərbaycan xalq yaradıcılığının, aşıq ədəbiyyatının incilərindən olan “Aşıq Qərib” və “Koroğlu” dastanları heç bir vaxt “erməni eposları” kimi hansısa beynəlxalq sənədlərə salına, təsisatlara qəbul oluna bilməz, çünki o dastanlar Azərbaycan xalqının şifahi abidələridir. Ermənilərin dastanlarımıza qarşı irəli sürdükləri əsassız iddiaları əsaslı sübutlarımızla beynəlxalq qurumlar qarşısında məhv etməliyik. Çünki oğurlayan onlar, sərvəti oğurlanan isə bizik. Bunu dünya bilir, elə həmin humanitar beynəlxalq qurumlar da bütün məsələlərdən xəbərdardırlar, lakin dünyada olan güclü erməni lobbisi bir sıra hallarda beynəlxalq qurumlara nüfuz edə bilir. Bu sirr deyil. Amma, bununla belə, Azərbaycan dövlətinin həyata keçirdiyi xarici siyasət, Heydər Əliyev Fondunun Azərbaycan mədəniyyətinin, ədəbiyyatının təbliği sahəsində gördüyü saysız iş, apardığı təbliğat ermənilərin bizə qarşı uzun illərdən bəri həyata keçirdikləri saxtakarlıqların, şər kampaniyasının təməlini sarsıdıb” - deyə İ.Qəsəbova qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
