Qədim Azərbaycan-türk torpağı olan Dağlıq Qarabağ hazırda erməni işğalı altındadır. Torpaqlarımız bədnam qonşularımız tərəfindən işğal edilməmişdən illər əvvəl Qarabağda çox geniş şəkildə arxeoloji tədqiqatlar həyata keçirilib və saysız maddi-mədəni irs nümunəmiz, abidəmiz ortalığa çıxarılıb.
Əlbəttə, bu ərazimizdə işləyən arxeoloqlar əldə etdikləri materialların bir qismini paytaxta gətirib, onların bir hissəsi muzeylərə verilib, digər hissəsi isə tədqiqat üçün müvafiq institutda saxlanıb. Lakin, görək, bu materiallara lazımi qayğı sərgiləndiyinin şahidi ola bilirikmi?
Dəfələrlə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun əməkdaşları da, bu qurumda çalışmayan arxeoloqlar da bildiriblər ki, Qarabağ arxeologiyasına aid arxeoloji materiallar baxımsız vəziyyətdədir, biganəlik ucbatından AMEA zirzəmisində çürüməkdədir. Bu iddia bir dəfə deyil, dəfələrlə gündəmə gətirilib. Hətta bir neçə dəfə “Bakı-Xəbər”də problemi işıqlamdırmışıq da. Onu da vurğulayaq ki, problem yalnız Qarabağ arxeologiyasına aid arxeoloji materiallarla bağlı deyil, digər bölgələrə mənsub nümunələrin də eyni vəziyyətdə olduğu iddia edilir.
Yeri gəlmişkən, qəzetimizin baş redaktoru Aydın Quliyev təklif edir ki, Qarabağ arxeologiyasını əks etdirən bütün arxeoloji materiallar, sənədlər, bir sözlə, bu sahədə əlimizdə olan nə varsa, hamısı bir yerə toplansın, bir-bir qeydiyyata alınsın və bunların mühafizəsinin təşkil edilməsi məqsədilə ayrıca Dağlıq Qarabağ arxeoloji muzeyi yaradılsın. A.Quliyev hesab edir ki, bu həm o abidələri pərakəndəlikdən, dağılmaq və məhv olmaqdan qoruyar, həm də muzeydə bu eksponatların ənənəvi, eyni zamanda, virtual ziyarətini təşkil etmək olar. Yəni xarici ölkələrdən gələn turistlər, rəsmi şəxslər bu muzeyi ziyarət edərkən tarixi həqiqəti bir daha dərk edər.
Bu gün erməni arxeoloqları Şuşada, Xankəndidə arxeoloji qazıntılar aparır, Ağdamda, Şahbulaqda “Tiqranakert”i “axtarır”lar. Ermənilərin işğal etdikləri ərazilərimizdə qanunsuz arxeoloji qazıntılar apardıqları, tariximizi saxtalaşdırdıqları bir dövrdə Qarabağ abidələrinə iddia edilən münasibətin göstərilməsi yolverilməzdir. İddianı araşdırmaq üçün AMEA-nın müvafiq institutu ilə əlaqə saxladıq.
AMEA-nın ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin rəhbəri Pərviz Qasımov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu tərəfindən yaradılan Arxeoloji Fond üçün müasir tələblərə cavab verən, texniki baxımdan hərtərəfli şəraitə malik olan ayrıca binanın tikintisinə ehtiyac var. “Arxeoloji Fond üçün xüsusi bina tikilməsi üçün Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun rəhbərliyinin, eləcə də əməkdaşlarının ayrı-ayrı vaxtlarda əlaqədar qurumlara müraciətləri olub. Arxeoloji Fond yaradılıb, sadəcə olaraq, fondun hazırda yerləşdiyi məkan inkişaf edən respublikamızın imicinə uyğun deyil. Arxeoloji arxeofaktların saxlanacağı, müasir tələblərə cavab verən bir fond binası inşa edilməlidir. Buna ciddi zərurət var. Bu bina arxeoloji materialların saxlanması üçün bütün xüsusi şəraitlə, texniki avadanlıqlarla təmin olunmalıdır. Bunlar olmalıdır ki, Arxeoloji Fondumuz müasir tələblərə cavab verən bir fond olsun” - deyə P.Qasımov vurğuladı.
P.Qasımov qeyd etdi ki, Arxeoloji Fondun hazırkı vəziyyəti müasir dövrün tələblərinə cavab vermir. Onun sözlərinə görə, nəzərə almaq lazımdır ki, tez-tez Arxeoloji Fonda Azərbaycan arxeoloqları ilə birgə işləyən əcnəbi arxeoloqlar gəlir, bu baxımdan, fond üçün binanın inşa edilməsinə ehtiyac var: “Qeyd etdiyim kimi, müraciət edilib, lakin məsələnin həllinin hansı səviyyədə olduğu haqda məlumatsızam”.
Müsahibimiz ümid edir ki, Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun rəhbərliyinin və əməkdaşlarının bu vacib məsələ ilə bağlı müraciəti müsbət həll ediləcək.
İnanmaq istəyirik ki, xalqımızın, dövlətimizin, elmimizin beynəlxalq imici üçün böyük əhəmiyyət daşıyan, arxeoloji irsimizin küll halında toplandığı (Qarabağa aid arxeoloji irs də daxil olmaqla) Arxeoloji Fondu institutun bir çox əməkdaşının, eləcə də digər mütəxəssislərin də arzu etdiyi kimi, zirzəmidən xilas edə biləcəyik. Heç şübhəsiz ki, AMEA rəhbərliyi, eyni zamanda da əlaqədar təşkilatlar problemin tezliklə həllinə çalışmalıdırlar ki, Qafqazın lider dövləti olan Azərbaycan bu sahədə də örnək hesab edilsin.
İradə SARIYEVA
