Hər bir ölkədə olduğu kimi, Azərbaycanda da kredit qoyuluşunda əsas yük bankların üzərinə düşür. 2019-cu ilin sonunda Azərbaycan iqtisadiyyatına kredit təşkilatlarının cəmi kredit qoyuluşları 15,3 milyard manat təşkil edib.
Məlumat üçün bildirək ki, bunun da 97,4 faizi, yəni 14,9 milyard manatı banklar tərəfindən verilib. Kreditlərin qalan hissəsi isə bank olmayan kredit təşkilatları tərəfindən ayrılıb. Bankların kredit qoyuluşu 16 faiz artdığı halda, qeyri-bank kredit təşkilatlarının kredit qoyuluşu cəmi 1,2% artıb.
Araşdırmalar zamanı məlum olub ki, bank olmayan kredit təşkilatlarının kredit qoyuluşunda rolu zəifdir. Ancaq nəzərə almaq lazımdır ki, əksər xarici ölkənin kredit bazarında banklar üstün mövqeyə sahib olsa da, qeyri-bankların kredit qoyuluşunda payı ölkəmizdə olduğu qədər az deyil.
Kredit qoyuluşunda bank olmayan kredit təşkilatlarının rolunun nə səbəbdən zəif olduğunu öyrənmək məqsədilə mütəxəssisə müraciət etdik.
“Kredit ittifaqlarının maliyyə vəsaitlərinə çıxış imkanları artarsa…”
İqtisadçı-ekspert Əli Əlirzayev qeyd etdi ki, Azərbaycanda 2000-ci ildə kredit ittifaqları haqqında qanun qəbul edilib. Qanuna əsasən, kredit ittifaqı mənafe ümumiliyi əsasında könüllü birləşən fiziki şəxslərin və ya kiçik sahibkarlıq subyekti olan hüquqi şəxslərin sərbəst pul vəsaitlərini cəmləşdirmək yolu ilə özlərinin qarşılıqlı kreditləşdirilməsi üçün yaratdıqları bank olmayan kredit təşkilatıdır. Burada qarşılıqlı kreditləşmə dedikdə kredit ittifaqında toplanan pul vəsaiti hesabına üzvlərin təsərrüfat və sosial ehtiyaclarının ödənilməsi üçün verilən qısa və uzunmüddətli kredit nəzərdə tutulur: “Kredit ittifaqları, sadəcə, öz üzvlərindən yox, həm də banklardan, beynəlxalq və xarici maliyyə-kredit qurumlarından kredit, qrant almaqla kredit verə bilər”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, kredit ittifaqlarının kredit qoyuluşunda rolu olduqca zəifdir. Bunun da müəyyən səbəbləri var: “İlk olaraq bildirim ki, kredit ittifaqları, sadəcə, öz üzvlərindən yox, həm də banklardan, beynəlxalq və xarici maliyyə-kredit qurumlarından kredit, qrant almaqla kredit verir. Azərbaycanda kredit ittifaqlarının 98-99 faizini fermerlər, kənd sakinləri təşkil edir. Ölkəmizdə kredit ittifaqlarına üzv olanlar az olsa da, dünyanın qabaqcıl ölkələrində bu cür ittifaqlarda iştirakçılıq geniş yayılıb. Son məlumatlara əsasən, dünya əhalisinin 15 faizindən çoxu, yəni təxminən 1 milyard nəfəri kredit ittifaqlarının üzvləridir. Dünya üzrə kredit ittifaqlarının ümumi aktivləri 20 trilyon dollar həcmində qiymətləndirilir. Azərbaycanda isə kredit ittifaqlarının portfeli cəmi bir neçə milyon manatdır və əhalinin yalnız 0,1-0,2 faizi ittifaqlara üzvdür”.
Ekspert hesab edir ki, kredit ittifaqlarının maliyyə vəsaitlərinə çıxış imkanları artarsa, o zaman bu cür kredit təşkilatlarının da ümumi kreditləşmədə payı yüksək olar.
Günel CƏLİLOVA
